เปิดที่มาโควตาสลากฯ 105 ล้านใบ ช่องว่าง-การจัดสรร สู่ปัญหาหวยแพง

โควตา “สลากกินแบ่งรัฐบาล” 105 ล้านใบ ใครคือเจ้าของตัวจริง? เปิดเงื่อนไขรัฐ สู่ “พ่อค้าคนกลาง” ทำไมหวย 80 บาทจึงทำไม่ได้

จำนวน 105 ล้านฉบับต่อหนึ่งงวด คือปริมาณสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ถูกพิมพ์ออกมาเพื่อสร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจและระดมทุนเพื่อสาธารณประโยชน์ แต่เบื้องหลังตัวเลขมหึมานี้ คือ “ระบบโควตา” ที่ซับซ้อนและมีปัญหาคาราคาซังมายาวนาน ระบบที่ตั้งขึ้นมาเพื่อช่วยเหลือผู้ค้ารายย่อยและกลุ่มเปราะบาง กลับกลายเป็นช่องว่างให้กลุ่มทุนเข้ามากวาดต้อนโควตา สั่นคลอนความพยายามของภาครัฐในการคุมราคาสลากให้เหลือ 80 บาทได้สำเร็จ

สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (GLO) ในฐานะผู้กำกับดูแล ได้รับมอบหมายให้จัดสรรสลากเหล่านี้ภายใต้เงื่อนไขที่ตั้งเป้าหมายหลักไว้ 3 ประการคือ การควบคุมราคา, การกระจายรายได้, และการสนับสนุนองค์กรสาธารณประโยชน์ แต่คำถามที่สังคมยังคงต้องการคำตอบคือ ภายใต้โควตา 105 ล้านใบนั้น ใครคือผู้ได้รับสิทธิที่แท้จริง และเกณฑ์การจัดสรรมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้มากน้อยเพียงใด

ภาพรวมระบบโควตาสลากกินแบ่งรัฐบาล

ระบบ “โควตา” สลากฯ คือการจัดสรรสิทธิในการรับสลากไปจำหน่ายล่วงหน้าจาก GLO ในราคาที่กำหนด ซึ่งโดยพื้นฐานแล้วมีเป้าหมายเพื่อ 1. บรรเทาความเดือดร้อนแก่ผู้ค้ารายย่อยและคนพิการ และ 2. สนับสนุนรายได้ให้แก่หน่วยงานรัฐและองค์กรสาธารณประโยชน์ เพื่อนำไปใช้ในกิจกรรมเพื่อสังคม

GLO เป็นผู้กำหนดหลักเกณฑ์การจัดสรรอย่างเข้มงวด โดยผู้ที่ได้รับสิทธิจะต้องไปรับสลากจากตัวแทนผู้รับโควตา หรือรับตรงจาก GLO ตามระบบที่กำหนด เงื่อนไขสำคัญคือสลากที่ได้รับไปจะต้องถูกนำไปจำหน่ายในราคาที่กำหนด (ปัจจุบัน 80 บาท) ซึ่งเป็นจุดที่ระบบโควตาเผชิญกับความท้าทายมากที่สุด

นี่คือข้อมูลการจัดสรรสลากกินแบ่งรัฐบาล 6 หลัก (Lottery 6: L6) จำนวน 105 ล้านฉบับ (1,050,000 เล่ม) ที่ถอดมาจากแผนภูมิที่คุณแนบมา เพื่อใช้สำหรับการจัดทำอินโฟกราฟิก:

การจัดสรรสลากกินแบ่งรัฐบาล 6 หลัก (L6) ต่องวด

จำนวนสลากรวมต่อรอบ: 105,000,000 ฉบับ (หรือ 1,050,000 เล่ม)

ลำดับ ประเภท/ระบบการจำหน่าย จำนวน (เล่ม) สัดส่วน (%) 1 สลากระบบจองล่วงหน้า 466,254 44.41% 2 สลากดิจิทัล (ผ่านแอปฯ เป๋าตัง) 270,000 25.71% 3 สมาคม มูลนิธิ องค์กรพิการ 145,095 13.82% 4 บุคคลทั่วไป (โควตาถาวร) 127,256 12.12% 5 สลาก 80 (จุดจำหน่าย) 18,627 1.77% 6 สลากระบบซื้อ 15,360 1.46% 7 คนพิการ 7,408 0.71% รวม ทั้งหมด 1,050,000 100.00%

โครงสร้างการจัดสรร “โควตา” ปัจจุบัน

โครงสร้างการจัดสรรสลากฯ ในปัจจุบัน แม้จะมีการปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย แต่ยังคงแบ่งออกเป็นกลุ่มหลัก ๆ ที่สะท้อนทั้งมิติทางเศรษฐกิจและสังคม:

• กลุ่มผู้ค้ารายย่อย / คนพิการ: เป็นกลุ่มที่มีสัดส่วนมากที่สุด โดยการจัดสรรให้กับผู้ลงทะเบียนในระบบ “ผู้ค้าสลากรายย่อย” ของ GLO โดยตรง หรือผ่านสมาคม/มูลนิธิที่เกี่ยวข้องกับคนพิการ กลุ่มนี้คือหัวใจของนโยบายสวัสดิการ
• องค์กร/มูลนิธิ/สมาคม: กลุ่มที่ได้รับสลากเพื่อนำรายได้ไปสนับสนุนภารกิจสาธารณประโยชน์ เช่น มูลนิธิ สมาคมผู้พิการประเภทต่าง ๆ
• หน่วยงานรัฐ : บางหน่วยงานที่ได้รับโควตาเพื่อนำรายได้ไปสนับสนุนกิจกรรมด้านสวัสดิการหรือการกุศลของหน่วยงานนั้น ๆ
• ระบบจำหน่ายใหม่ (สลากดิจิทัล): สลากที่ถูกจัดสรรเข้าสู่แพลตฟอร์มดิจิทัลของ GLO เพื่อจำหน่ายผ่านแอปพลิเคชั่น “เป๋าตัง” หรือ “GLO Lottery” ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการตัดวงจรพ่อค้าคนกลาง

แม้ GLO จะพยายามเพิ่มสัดส่วนให้กับผู้ค้ารายย่อยจริง และขยับสลากเข้าสู่ระบบดิจิทัล แต่โควตาจำนวนมากในระบบเดิมยังคงถูกจับจองโดยกลุ่มที่มี “ความสัมพันธ์” และมีศักยภาพในการกวาดซื้อ ทำให้เกิดปัญหาการกระจุกตัวของสิทธิอย่างรุนแรง

เงื่อนไขการได้รับโควตา

การได้รับโควตาสลากฯ นั้นไม่ใช่เรื่องง่าย ผู้มีสิทธิจะต้องมีคุณสมบัติตามที่ GLO กำหนดอย่างเคร่งครัด อาทิ

• คุณสมบัติเฉพาะ: ต้องเป็นผู้มีสัญชาติไทย, บรรลุนิติภาวะ, ไม่เป็นข้าราชการ/ลูกจ้างหน่วยงานรัฐ (ยกเว้นโควตาพิเศษ), และที่สำคัญคือต้องเคยลงทะเบียนเป็นผู้ค้ารายย่อย
• ขั้นตอนการสมัคร: ต้องผ่านการลงทะเบียนในระบบ “GLO Official” และผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติอย่างเข้มงวด
• การต่ออายุ: โควตามีอายุตามวาระ และต้องมีการยื่นขอต่ออายุและถูกตรวจสอบสิทธิเป็นระยะ เพื่อป้องกันการขายสิทธิต่อ
• ข้อห้าม: ห้ามนำสลากไปจำหน่ายให้แก่ผู้ซื้ออื่นในราคาที่สูงกว่าราคาที่กำหนด (ห้ามขายสิทธิ)

แม้มีเงื่อนไขและข้อห้าม แต่ความต้องการสลากที่สูงกว่าปริมาณที่ผลิตได้ ทำให้ “มูลค่า” ของสิทธิในการได้รับโควตาหนึ่งชุด มีราคาสูงกว่ามูลค่าของสลากเองหลายเท่าตัวในตลาดมืด

กลุ่มเปราะบาง–โควตาผู้พิการและกลุ่มสังคมพิเศษ

โควตาสำหรับ “คนพิการ” ถือเป็นนโยบายด้านสวัสดิการที่สำคัญที่สุดของระบบ GLO โดยมีการจัดสรรสลากในราคาพิเศษให้กับผู้พิการ หรือผู้ดูแล เพื่อสร้างอาชีพและรายได้ แต่โควตากลุ่มนี้กลับกลายเป็นจุดที่ถูกแสวงหาผลประโยชน์มากที่สุด

ปัญหาที่พบบ่อยคือ การใช้ “นอมินี” หรือการขายสิทธิขาดให้กับนายทุน โดยผู้พิการได้รับเงิน “ค่าเช่าโควตา” เพียงเล็กน้อยต่อเดือน (หรือต่อปี) เพื่อแลกกับการให้นายทุนใช้ชื่อรับสลากไปจำหน่ายทั้งหมด ทำให้ผู้พิการไม่ได้เป็น “ผู้ค้ารายย่อย” อย่างแท้จริง แต่กลายเป็นเพียง “ผู้ให้เช่าสิทธิ” ในทางนิตินัย ซึ่งเป็นการบิดเบือนเจตนารมณ์ของนโยบายโดยสิ้นเชิง

หน่วยงานรัฐและมูลนิธิที่ได้รับโควตา: ความโปร่งใสที่ตรวจสอบยาก

หน่วยงานรัฐและมูลนิธิที่ได้รับโควตา บางหน่วยงาน และองค์กรสาธารณประโยชน์อื่น ๆ มีวัตถุประสงค์เพื่อนำกำไรจากการขายสลากไปสนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคม เช่น สวัสดิการข้าราชการ การกุศล หรือการบรรเทาสาธารณภัย

ในทางปฏิบัติ หน่วยงานเหล่านี้มักไม่ได้ขายสลากเอง แต่จะมอบสิทธิ (หรือขายต่อ) ให้กับผู้ค้ารายใหญ่หรือผู้รับโควตารายย่อยต่อไป ซึ่งทำให้รายได้ส่วนใหญ่ถูกนำไปใช้ตามวัตถุประสงค์ แต่กระบวนการตั้งแต่การรับสลากจนถึงการนำส่งต่อ ทำให้เกิดคำถามเรื่อง “ความโปร่งใส” ในการบริหารจัดการสลากและผลกำไร ว่ามีการนำไปใช้ตามเจตนารมณ์โดยไม่มีการรั่วไหลไปยังกลุ่มบุคคลอื่นหรือไม่

ปัญหาการกระจุกตัวของโควตาและการขายต่อ

นี่คือ หัวใจของปัญหาสลากราคา 80 บาท ที่ไม่สามารถควบคุมได้ โควตาจำนวนมหาศาลไม่ได้ตกถึงมือผู้ค้ารายย่อยอย่างทั่วถึง แต่กลับถูกรวบรวมไว้โดย “กลุ่มทุน” หรือ “ผู้มีอิทธิพล” ในหลายรูปแบบ เช่น

• การซื้อเหมาสิทธิโควตา: ตัวแทนรายใหญ่จะเข้า “ซื้อเหมาสิทธิ” จากผู้ที่ได้รับโควตาจริง (ทั้งผู้พิการและหน่วยงาน) ในราคาสูงกว่าที่ GLO กำหนด (เช่น ขายใบละ 81–85 บาทต่อใบ ที่โควตาได้รับมา 70.40 บาท)
• การควบคุมการกระจาย: กลุ่มทุนเหล่านี้จะกลายเป็น “พ่อค้าคนกลาง” ที่ควบคุมอุปทานของสลากในตลาดทั้งหมด
• ผลกระทบต่อผู้ค้ารายย่อยจริง: ผู้ค้ารายย่อยตามท้องตลาดจำเป็นต้องซื้อสลากจากพ่อค้าคนกลางในราคาส่งที่สูงขึ้น (เช่น 90–100 บาท) ซึ่งทำให้พวกเขาไม่มีทางเลือกนอกจากต้อง ขายในราคา 100 บาทขึ้นไป เพื่อให้มีกำไร ทำให้มาตรการ 80 บาทของรัฐบาลล้มเหลวโดยปริยาย

ปัญหาการขายสิทธิต่อ (ซึ่งผิดกฎหมายของ GLO) เป็นรอยรั่วขนาดใหญ่ที่ทำให้เงินที่ควรจะตกถึงมือผู้ค้ารายย่อยและสังคม ไปกองอยู่กับกลุ่มทุนไม่กี่กลุ่ม

การปฏิรูป “ระบบจัดสรรโควตา” ในยุคดิจิทัล

การเข้ามาของเทคโนโลยีดิจิทัล เป็นความพยายามที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรมที่สุดในการปฏิรูปวงจรปัญหาโควตาสลากฯ GLO ได้ริเริ่มโครงการสำคัญเพื่อลดการพึ่งพาโควตารายเดิมและตัดวงจรพ่อค้าคนกลาง คือ

• ระบบสลากดิจิทัล 80 บาท: การนำสลากมาจำหน่ายโดยตรงผ่าน แอปพลิเคชั่นเป๋าตัง และ แพลตฟอร์ม GLO Official ทำให้ผู้บริโภคสามารถซื้อสลากได้ในราคา 80 บาทตามกฎหมายกำหนด โดยไม่มีการบวกเพิ่ม
• ผลลัพธ์: ระบบดิจิทัลพิสูจน์แล้วว่าสามารถเข้าถึงประชาชนได้อย่างกว้างขวาง และเป็นกลไกเดียวที่สามารถควบคุมราคา 80 บาทได้จริง เพราะเป็นการ “ลดการพึ่งพาระบบโควตาเดิม” และนำสลากออกจากมือพ่อค้าคนกลาง
• เป้าหมายในอนาคต: GLO กำลังมุ่งเน้นการเพิ่มจำนวนสลากดิจิทัล เพื่อให้สัดส่วนสลากที่ถูกควบคุมราคามีปริมาณมากขึ้นเรื่อย ๆ อันเป็นหนทางในการสร้างความเท่าเทียมในตลาดสลาก และตอบโจทย์ในการแก้ปัญหาสลากราคาแพงอย่างยั่งยืน

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เปิดที่มาโควตาสลากฯ 105 ล้านใบ ช่องว่าง-การจัดสรร สู่ปัญหาหวยแพง

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net