นักวิทย์พบลิงพันธุ์ใหม่ในป่าฝนคองโก ริมฝีปากสีส้ม-เสียงร้องโดดเด่น
นักวิทยาศาสตร์ค้นพบลิงสายพันธุ์ใหม่ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) ซึ่งมีลักษณะเด่นคือริมฝีปากสีส้มอ่อนและเสียงร้องทุ้มกังวาน ถือเป็นการค้นพบครั้งสำคัญของวงการวานรวิทยา (Primatology)
ผลการศึกษาที่เผยแพร่ในวารสาร PLOS ONE เมื่อวันพุธ ระบุว่า ลิงสายพันธุ์ใหม่ดังกล่าวได้รับการตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า ‘โคโลบัส คองโกเอนซิส’ (Colobus congoensis) หรือที่คนท้องถิ่นเรียกว่า ‘ลิกเวลี’ (Likweli) เป็นลิงสายพันธุ์ใหม่เพียงชนิดที่ 5 ที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบในทวีปแอฟริกาตลอดระยะเวลากว่า 75 ปีที่ผ่านมา
ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยฟลอริดา แอตแลนติก (FAU) และศูนย์บัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยนครนิวยอร์ก (CUNY) ระบุว่า ลิงชนิดนี้มีขนสีดำมันวาว ขนยาว หางยาวเรียว และมีลวดลายบนใบหน้าสีส้มอมครีมที่โดดเด่นสะดุดตา
ลิงสายพันธุ์นี้ยังมีโครงสร้างกะโหลกศีรษะ ฟัน และกระดูกที่แตกต่างจากลิงโคโลบัส (Colobus) ทุกชนิดที่เคยค้นพบในแอฟริกา นอกจากนี้ยังมีขนาดเล็กกว่าลิงโคโลบัสสายพันธุ์ใกล้เคียง โดยมีน้ำหนักเฉลี่ยเพียงประมาณ 6.8 กิโลกรัม
จุดเด่นของลิงชนิดนี้คือขนที่เรียบลื่นและสะท้อนแสงได้ดี ประกอบกับขนสีดำยาวบริเวณใบหน้าและใบหูขนาดใหญ่ที่พับลง ทำให้มีใบหน้าที่ดูโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์
การค้นพบที่เปลี่ยนความเข้าใจเรื่องวิวัฒนาการของลิงแอฟริกา
เคต เดตไวเลอร์ (Kate Detwiler) ผู้เขียนอาวุโสของงานวิจัย และรองศาสตราจารย์ด้านชีววิทยาแห่ง FAU กล่าวว่า การค้นพบ ลิง Colobus congoensis กำลังเปลี่ยนมุมมองของนักวิทยาศาสตร์ที่มีต่อวิวัฒนาการของลิงในแอฟริกา พร้อมอธิบายว่า สายพันธุ์ที่ใกล้ชิดที่สุดของลิงชนิดนี้คือ Colobus satanas ซึ่งพบในพื้นที่ตอนกลางค่อนไปทางตะวันตกของทวีปแอฟริกา ห่างออกไปกว่า 1,200 กิโลเมตร
อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางพันธุกรรมของชี้ให้เห็นว่าลิงทั้ง 2 สายพันธุ์นี้แยกออกจากกันเมื่อราว 4 ถึง 5 ล้านปีก่อน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในการแยกสายวิวัฒนาการที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยมีการค้นพบในกลุ่มลิงสกุล Colobus
กระบวนการจำแนกและอธิบายลักษณะของลิงสายพันธุ์ใหม่นี้เริ่มต้นขึ้นในปี 2008 เมื่อนักวิจัยที่ปฏิบัติงานในพื้นที่ตอนกลางค่อนไปทางตะวันออกของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) สามารถถ่ายภาพลิงที่มีลักษณะแปลกตาได้
ในอีก 10 ปีให้หลัง นักวิัยสามารถสังเกตลักษณะของลิงชนิดนี้ได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น และมีการพบเห็นลิงดังกล่าวอีกถึง 114 ครั้งในช่วงระหว่างปี 2018 ถึงปี 2022
นอกเหนือจากการศึกษาลักษณะทางกายวิภาคและการสังเกตการณ์ในพื้นที่แล้ว นักวิจัยยังต้องศึกษาข้อมูลทางพันธุกรรมของลิงชนิดนี้และใช้ความรู้ด้านนิเวศวิทยาในท้องถิ่นเพื่อพิสูจน์ยืนยันว่า ลิงดังกล่าวเป็นสายพันธุ์ที่เคยมีการค้นพบมาก่อน
คริสโตเฟอร์ กิลเบิร์ต (Christopher Gilbert) ศาสตราจารย์ด้านมานุษยวิทยาแห่ง CUNY และหนึ่งในผู้ร่วมวิจัย กล่าวว่า เมื่อมีการค้นพบสัตว์ที่อาจเป็นสายพันธุ์ใหม่ หลักฐานทุกด้านจะต้องหนักแน่นและชัดเจนอย่างยิ่ง
ทีมวิจัยจึงเปรียบเทียบตัวอย่างกะโหลก หนัง กระดูก และตัวอย่างจากพิพิธภัณฑ์หลายแห่ง รวมถึง ข้อมูลของลิงโคโลบัสทุกชนิดในแอฟริกา ก่อนจะยืนยันได้อย่างเด็ดขาดว่า Colobus congoensis เป็นลิงสายพันธุ์ใหม่จริง
กังวลเสี่ยงสูญพันธุ์
อย่างไรก็ตาม แม้จะเพิ่งได้รับการรับรองว่าเป็นสายพันธุ์ใหม่ แต่นักวิจัยก็แสดงความกังวลเกี่ยวกับอนาคตของลิงลิกเวลี เนื่องจากพบว่าพื้นที่อาศัยของมันมีขอบเขตจำกัดเพียงประมาณ 1,700 ตารางกิโลเมตร
งานวิจัยเสนอให้จัดลิงชนิดนี้อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ (Endangered) เนื่องจากมีถิ่นที่อยู่อาศัยจำกัด เผชิญปัญหาการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย และถูกคุกคามจากการล่า
พื้นที่ส่วนใหญ่ที่พบลิงชนิดนี้อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติโลมามิ (Lomami National Park) ทำให้การอนุรักษ์คุ้มครองพื้นที่ดังกล่าวจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการอยู่รอดของสายพันธุ์นี้
หายากและน่าตื่นเต้น
อเล็กซานเดอร์ จอร์จีเยฟ (Alexander Georgiev) นักวานรวิทยาอาวุโสจากมหาวิทยาลัยแบงกอร์ (Bangor University) ในเวลส์ที่ไม่ได้มีส่วนร่วมในงานวิจัย กล่าวว่า การศึกษาครั้งนี้มีความละเอียดและน่าเชื่อถืออย่างมาก พร้อมเสริมว่า การค้นพบลิงสายพันธุ์ใหม่ที่ไม่เพียงไม่เคยเป็นที่รู้จักในวงการวิทยาศาสตร์ แต่ยังแทบไม่มีคนในพื้นที่รู้จัก ถือเป็นเรื่องที่หาได้ยากและน่าตื่นเต้นอย่างยิ่ง
นอกจากนี้ยังระบุด้วยว่า มีเพียง 8 หมู่บ้านจากทั้งหมด 52 แห่งเท่านั้นที่สามารถให้ข้อมูลหรือบรรยายลักษณะของลิงชนิดนี้ได้ จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ลิงชนิดนี้เพิ่งได้รับการบันทึกทางวิทยาศาสตร์ในเวลานี้ ขณะเดียวกันป่าฝนในคองโกที่ลิงชนิดนี้อาศัยอยู่นั้นมีขนาดมหาศาล และหลายพื้นที่ยังไม่เคยได้รับการสำรวจอย่างละเอียดจากนักวิทยาศาสตร์ จึงยังมีโอกาสที่จะค้นพบสัตว์สายพันธุ์ใหม่อีกในอนาคต