‘ไตวายฉับพลัน’ ศัตรูที่มาเร็วโดยไม่เตือน ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ไม่ใช่โรคของคนแก่!
"ไตวายฉับพลัน" ศัตรูที่มาเร็วโดยไม่เตือน ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ไม่ใช่โรคของคนแก่ เช็กอาการที่ไม่ควรมองข้ามที่นี่
นพ.เจษฎ์ บุณยวงศ์วิโรจน์ รองผู้อำนวยการโรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา โพสต์ข้อความผ่านเพจเฟซบุ๊กชื่อ หมอเจด หลัง "แดนนี่ ศรีภิญโญ" นักแสดงตลกชื่อดังเสียชีวิตจากไตวายฉับพลัน โดยระบุว่า หลายคนน่าจะเห็นข่าวคุณแดนนี่ ศรีภิญโญ เสียชีวิตจากไตวายฉับพลัน ผมขอแสดงความเสียใจด้วยนะครับ และยังมีคนไทยอีกหลายล้านคนกำลังเสี่ยงภาวะนี้อยู่โดยไม่รู้ตัว เรื่องนี้ก็ทำให้เห็นชัดว่า "ไตวาย" ไม่ใช่โรคไกลตัวเลยครับ และไม่ได้เกิดเฉพาะคนที่ป่วยหนักมาก่อน หลายคนยังใช้ชีวิตปกติ แต่ภายในร่างกายกำลังมีความเสี่ยงสะสมอยู่ โดยเฉพาะไตที่เป็นอวัยวะสำคัญแต่ไม่ค่อยแสดงอาการจนกว่าจะสาย ผมเรียบเรียงให้ครบทุกประเด็นสำคัญ จะได้เข้าใจและเช็กตัวเองได้ทัน
ไตวายฉับพลัน - ศัตรูที่มาเร็วโดยไม่เตือน
ไตวายฉับพลันสามารถเกิดจาก “เรื่องเล็ก” แล้วแย่ลงในไม่กี่วัน เช่น กินยาแก้ปวดต่อเนื่อง (กลุ่ม ibuprofen, naproxen) โดยไม่มีการดูแล ขาดน้ำจากท้องเสีย อาเจียน หรืออากาศร้อนจัด ดื่มน้ำน้อย การติดเชื้อรุนแรงในกระแสเลือด รวมถึงความดันตกจากอุบัติเหตุหรือเสียเลือด ทำให้เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ จุดสำคัญคือ “ไม่มีสัญญาณชัดก่อน” หลายคนเริ่มจากไม่สบายเล็กน้อยแล้วเข้าสู่ภาวะอวัยวะล้มเหลวได้
ลักษณะเด่นคือ “เกิดเร็วและเห็นอาการชัด” ภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน จากเดิมที่ปกติอาจแย่ลงรวดเร็ว อาการมักมาแบบเฉียบพลัน เช่น ปัสสาวะลดลง บวม เหนื่อย หรือซึม จุดสำคัญคือมักมี “ตัวกระตุ้นชัดเจน”
ไตวายเรื้อรัง - น่ากลัวเพราะมาเงียบ
ไตวายเรื้อรังใช้เวลาหลายปี ไตจะค่อย ๆ เสื่อมโดยไม่แสดงอาการชัด จนเหลือการทำงานเพียง 15–20% ก็ยังรู้สึกปกติ สาเหตุหลักในคนไทยคือ เบาหวานและความดันที่คุมไม่ดี รองลงมาคือการใช้ยาแก้ปวดสะสม และสมุนไพรหรือยาชุดที่ไม่ปลอดภัย จุดอันตรายคือ “รู้ตัวช้า” ทำให้หลายคนเข้าสู่ระยะต้องฟอกไตโดยไม่ทันตั้งตัว
ลักษณะเด่นคือ "ค่อย ๆ เสื่อมแบบไม่รู้ตัว" ใช้เวลาหลายปี โดยช่วงแรกแทบไม่มีอาการ ทำให้หลายคนใช้ชีวิตปกติทั้งที่ไตเสื่อมไปมากแล้ว มักไม่มีจุดเริ่มชัดเจนเหมือนแบบฉับพลัน
สาเหตุที่คนไทยเจอบ่อยและมักมองข้าม
หลายเคสไม่ได้มาจากโรคใหญ่ แต่เริ่มจากพฤติกรรมใกล้ตัวที่ทำซ้ำทุกวันโดยไม่รู้ตัว
- กินยาแก้ปวดเองต่อเนื่อง เช่น ibuprofen, naproxen โดยไม่มีแพทย์ดูแล ทำลายไตแบบเงียบ ๆ
- ขาดน้ำรุนแรง จากท้องเสีย อาเจียน หรือดื่มน้ำน้อย โดยเฉพาะช่วงอากาศร้อน ไตทำงานหนักจนล้มเหลวได้
- ติดเชื้อรุนแรง โดยเฉพาะไข้สูงที่ปล่อยไว้นาน อาจลุกลามเข้ากระแสเลือดและกระทบไต
- ยาสมุนไพรหรือยาชุดที่ไม่ปลอดภัย ซึ่งหลายคนกินต่อเนื่องโดยไม่รู้ว่ามีสารที่เป็นพิษต่อไต
- ความดันตกฉับพลัน เช่น หลังอุบัติเหตุ เสียเลือด หรือภาวะช็อก ทำให้เลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ
ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่เป็น "หลายปัจจัยรวมกัน" และจุดที่อันตรายคือ มันไม่ทำให้รู้สึกเจ็บหรือผิดปกติทันที จนกว่าจะเริ่มแสดงอาการครับความต่างที่ต้องรู้ (ฉับพลัน vs เรื้อรัง)
อาการแบบนี้ = ฉุกเฉิน อย่ารอ
ถ้าเริ่มมีอาการเหล่านี้ ต้องคิดถึงไตวายทันที
- ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่มีเลย
- บวมเร็วที่เท้า ขา หรือหน้า
- หอบ เหนื่อย โดยไม่มีสาเหตุชัด
- ซึม สับสน ไม่รู้สึกตัวดี
อาการพวกนี้เกิดจากของเสียคั่งและไตไม่สามารถขับน้ำออกได้แล้ว อย่ารอดูอาการ ต้องไปโรงพยาบาลทันที เพราะยิ่งช้า โอกาสฟื้นยิ่งน้อย
สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอก
อาการพวกนี้ไม่ควรมองข้าม เพราะเป็นผลจากของเสียสะสมในร่างกาย
- อ่อนเพลียผิดปกติ - ไตเสื่อมทำให้เลือดจางและของเสียคั่ง ร่างกายไม่มีแรง
- บวม - น้ำคั่ง เพราะไตขับน้ำไม่ได้ โดยเฉพาะหน้าและขา
- ปัสสาวะผิดปกติ - ฟองเยอะ สีเข้ม มีเลือด หรือปริมาณลดลง
- คลื่นไส้ เบื่ออาหาร - ของเสียในเลือดกระทบระบบย่อย
- สมองไม่แล่น - ของเสียคั่งส่งผลต่อสมอง ทำให้มึน สับสน
- ตะคริว ปวดขา - เกลือแร่เสียสมดุล
- คันตามตัว - ของเสียถูกขับออกทางผิวหนังแทนไต
ถ้าใครมีหลายข้อร่วมกัน อย่าคิดว่าเรื่องเล็กนะครับ
ค่าไต eGFR บอกอะไร และระยะไหนต้องระวัง
ค่า eGFR ใช้ดูว่าไตทำงานได้กี่เปอร์เซ็นต์
- มากกว่า 90 = ปกติ หรือเริ่มมีความผิดปกติเล็กน้อย
- 60 - 89 = ไตเริ่มเสื่อม ต้องติดตาม
- 45 - 59 = เสื่อมปานกลาง
- 30 - 44 = เสื่อมมากขึ้น (เริ่มน่ากังวล)
- 15 - 29 = เสื่อมรุนแรง (ใกล้วิกฤต)
- ต่ำกว่า 15 = ไตวายระยะสุดท้าย (ต้องฟอกไตหรือเปลี่ยนไต)
จุดสำคัญคือ "ตั้งแต่ต่ำกว่า 45 ลงไป" จะเริ่มควบคุมยาก และหลายคนไม่รู้ตัวจนถึงจุดนี้ นอกจากนี้ยังมีค่า Creatinine และการตรวจปัสสาวะดูโปรตีนรั่ว ที่ช่วยยืนยันว่าไตกำลังมีปัญหา
ไตวายไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่โรคของคนแก่เท่านั้น สิ่งที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่อาการรุนแรง แต่คือ "การไม่รู้ว่าตัวเองกำลังเสี่ยง" เพราะช่วงที่ยังไม่มีอาการ คือช่วงที่ไตกำลังเสียไปเรื่อย ๆ แบบเงียบ ๆ การตรวจสุขภาพปีละครั้ง โดยเฉพาะค่าไต เป็นเรื่องเล็กที่ช่วยให้รู้ทันก่อนสาย และอาจช่วยไม่ให้ไปถึงวันที่ต้องฟอกไตได้ครับ
อ่านข่าวเพิ่มเติม
- ‘หมอเจด’ ไข 5 สาเหตุมะเร็งตับ ที่หลายคนไม่เคยรู้
- ‘หมอเจด’ เตือน 5 สัญญาณผิวแบบนี้ ระวัง!! ‘มะเร็งเต้านม’
- ‘หมอเจด’ เปิด 10 เรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับมะเร็งปอด ชี้ 5 สิ่งในบ้านที่ทำให้เสี่ยง!!
ติดตามเราได้ที่