“วิกฤตฮอร์มุซ” ดันเรือแห่ผ่านคลองปานามา ขนน้ำมันสหรัฐสู่เอเชียสูงสุดรอบ 10 ปี
การปิดกั้นช่องแคบฮอร์มุซจากสงครามตะวันออกกลาง ทำประเทศเอเชียเร่งหันซื้อน้ำมันจากสหรัฐ ส่งผลปริมาณขนส่งผ่านคลองปานามาพุ่ง 74% ในเดือนเมษายน สูงสุดนับตั้งแต่ปี 2556
วันที่ 11 พฤษภาคม 2569 เวลา 23.32 น. สำนักข่าว Nikkei Asia รายงานว่า ปริมาณการขนส่งน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมผ่านคลองปานามาพุ่งสูงขึ้นอย่างมากในเดือนเมษายน หลังช่องแคบฮอร์มุซแทบไม่สามารถใช้งานได้จากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ส่งผลให้ประเทศในเอเชียเร่งหันไปนำเข้าน้ำมันจากสหรัฐแทน
ข้อมูลจากบริษัทวิจัย Kpler ระบุว่า ปริมาณการขนส่งผ่านคลองปานามาเฉลี่ยอยู่ที่ 1.77 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนเมษายน เพิ่มขึ้น 74% จากค่าเฉลี่ยรายวันของปี 2568 และถือเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่มีการเก็บข้อมูลในปี 2556 ขณะที่ปริมาณส่งออกไปญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นมากกว่า 5 เท่า แตะระดับ 260,000 บาร์เรลต่อวัน
โดยปกติแล้ว เรือบรรทุกน้ำมันดิบขนาดใหญ่มาก (VLCC) ซึ่งมักใช้ขนส่งน้ำมันจากสหรัฐไปเอเชีย ไม่สามารถผ่านคลองปานามาได้ ทำให้เส้นทางหลักต้องอ้อมแหลมกู๊ดโฮปทางตอนใต้ของแอฟริกา แม้ใช้เวลานานกว่า แต่ต้นทุนโดยรวมมักถูกกว่า
อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งในตะวันออกกลางทำให้ประเทศที่พึ่งพาพลังงานจากภูมิภาคดังกล่าว เช่น ญี่ปุ่นและจีน ต้องเร่งหาน้ำมันจากสหรัฐเข้ามาทดแทน โดยเลือกใช้เรือบรรทุกขนาดเล็กและขนาดกลางที่สามารถผ่านคลองปานามาได้ เพื่อย่นระยะเวลาขนส่ง หนึ่งในนั้นคือบริษัท Cosmo Energy Holdings ของญี่ปุ่น ซึ่งมีการนำเข้าน้ำมันผ่านเส้นทางนี้และส่งถึงญี่ปุ่นเมื่อปลายเดือนที่ผ่านมา
แม้ในช่วงปกติ คลองปานามาจะมีการจราจรทางเรือหนาแน่นอยู่แล้ว ทั้งเรือคอนเทนเนอร์ เรือขนรถยนต์ เรือขนก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) และเรือขนส่งสินค้าเทกอง แต่ด้วยข้อจำกัดของระบบประตูกั้นน้ำ (lock system) ทำให้คลองสามารถรองรับเรือได้จำกัดต่อวัน ส่งผลให้เกิดปัญหาความแออัดมากขึ้นหลังจำนวนเรือขนน้ำมันเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
เรือที่ต้องการผ่านคลองจำเป็นต้องจองสล็อตล่วงหน้า โดยเรือสำราญและเรือคอนเทนเนอร์มักจองไว้ก่อนตามตารางเดินเรือประจำ ขณะที่เรือบรรทุกน้ำมันจำนวนมากที่ขนส่งน้ำมันจากสหรัฐในช่วงนี้ถูกจัดหาแบบเร่งด่วน จึงต้องเข้าร่วมประมูลสล็อตเพื่อให้สามารถผ่านคลองได้
ข้อมูลจากหน่วยงานบริหารคลองปานามา ระบุว่า ราคาประมูลสล็อตเฉลี่ยระหว่างเดือนมีนาคมถึงเมษายนพุ่งขึ้นสู่ราว 385,000 ดอลลาร์ จากเดิมเพียง 135,000-140,000 ดอลลาร์ก่อนเกิดสงครามอิหร่าน ขณะที่ บริษัท WaterFront Maritime Services ซึ่งมีสำนักงานในปานามา ระบุว่า มีหลายสล็อตถูกประมูลในราคาสูงกว่า 1 ล้านดอลลาร์ สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เรือที่ไม่มีการจองล่วงหน้าต้องรอคิวนานทั้งสองฝั่งของคลองปานามา
คุนิฮิโกะ เซโนะ ผู้บริหารของบริษัทเดินเรือญี่ปุ่น Iino Kaiun กล่าวว่าขณะนี้ยังไม่สามารถคาดการณ์ได้ว่าจะได้สล็อตผ่านคลองเมื่อใด และแม้การใช้คลองปานามาจะช่วยลดระยะเวลาขนส่ง แต่ความไม่แน่นอนด้านตารางเวลาเริ่มทำให้บางบริษัทเลือกกลับไปใช้เส้นทางอ้อมแหลมกู๊ดโฮปเพื่อรักษาความตรงต่อเวลาในการขนส่ง
แหล่งข่าวในธุรกิจก๊าซของญี่ปุ่น ระบุว่าก่อนเกิดสงครามในตะวันออกกลาง ญี่ปุ่นก็นำเข้า LPG และผลิตภัณฑ์พลังงานจากสหรัฐผ่านคลองปานามาอยู่แล้ว แต่ในช่วงหลัง การแข่งขันแย่งสล็อตผ่านคลองรุนแรงขึ้นมาก โดยเฉพาะสำหรับเรือขน LPG
ต้นทุนที่เพิ่มขึ้น ทั้งจากค่าประมูลสล็อตผ่านคลองปานามาและค่าใช้จ่ายในการอ้อมแหลมกู๊ดโฮป มีแนวโน้มผลักดันราคาผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมและก๊าซให้สูงขึ้นต่อไป
นอกจากนี้ ข้อจำกัดด้านกายภาพของคลองปานามายังกลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยเสี่ยงสำหรับผู้ซื้อน้ำมันสหรัฐ นอกเหนือจากการแข่งขันที่รุนแรงและความเสี่ยงด้านนโยบาย เช่น มาตรการจำกัดการส่งออกในอนาคต
อ้างอิง : asia.nikkei.com