“เกลือหวานปัตตานี” มาจากไหน ต่างจากเกลือแหล่งอื่นอย่างไร ?

“ฆาแฆ ตานิง มานิฮฺ” เป็นคำภาษามลายูแถบจังหวัดปัตตานี แปลว่า “เกลือหวานปัตตานี”

ส่วนเหตุผลที่เรียกว่า เกลือหวานปัตตานีนั้น เป็นเพราะน้ำจากแม่น้ำปัตตานีไหลเข้ามารวมกับน้ำทะเลบริเวณที่ทำนาเกลือ น้ำทะเลในบริเวณนั้นจึงเจือจางลง เกลือปัตตานีจึงมีรสเค็มจางกว่าเกลือสมุทรแหล่งอื่น แม้ว่าจะใช้วิธีทำเกลือผ่านระบบนาเกลือเหมือนกัน

สันนิษฐานว่าการริเริ่มทํานาเกลือในประเทศไทย เกิดขึ้นในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ โดยภูมิปัญญาการทํานาเกลือเผยแพร่มาจากชาวจีนสู่ชาวเพชรบุรีในพุทธศตวรรษที่ 19 ดั้งนั้นการทํานาเกลือที่ปัตตานี จึงน่าจะมีความเกี่ยวข้องกับชนชาวจีนที่เข้ามาอาศัยอยู่ในเมืองปัตตานี ในช่วงเดียวกัน

ประวัติศาสตร์การทำนาเกลือที่รุ่งเรืองของเมืองปัตตานีปรากฏในบันทึกต่าง ๆ มากมาย ทั้งจากต่างชาติ และจากฝั่งไทยเอง

เซอร์จอห์น เบาว์ริง ราชทูตชาวอังกฤษ ใน พ.ศ. 2398 บันทึกเกี่ยวกับเรื่องเกลือปัตตานีไว้ว่า เมืองปัตตานีน่าจะมีทั้งพื้นที่และชาวนาเกลือจํานวนมากจึงสามารถผลิตเพื่อการค้าได้

มีเอกสารสมัยรัชกาลที่ 5 สองฉบับที่กล่าวถึงเกลือเมืองปัตตานี คือ พระนิพนธ์ “ชีวิวัฒน์เที่ยวที่ต่กฤติยาภรณ์ ดวงเนตรงามาง ๆ ภาค 7” ของสมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ฯ ซึ่งเกี่ยวกับการเสด็จหัวเมืองทางใต้ เนื้อความกล่าวถึงผู้คนในเมืองตานีว่า “พวกเขาทํานาเกลือ ทําสวน ทํานาข้าว สินค้าใหญ่ที่ซื้อขายและจําหน่ายออก เกลือเป็นใหญ่ น้ำมันมะพร้าว มะพร้าวห้าว ทอง ทราย ดีบุก”

อีกหลักฐานสำคัญคือบันทึกของสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เมื่อ พ.ศ. 2439 ความว่า“ในเมืองปัตตานี มีนาเกลือแห่งเดียวตลอดแหลมมลายู สินค้าเกลือเมืองปัตตานีขายได้อย่างแพงถึงเกวียนละ 16 เหรียญ ขายตลอดออกไปจนสิงคโปร์และเกาะหมาก”

เห็นได้ว่าในช่วงพุทธศวรรษที่ 24-25 เกลือจากปัตตานีเป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญ และเป็นที่ต้องการของเมืองต่าง ๆ อย่างยิ่ง

ดังนั้น “เกลือหวานปัตตานี” หรือ “ฆาแฆ ตานิง มานิฮฺ”จึงเป็นคำเปรียบเปรยและยกย่องคุณสมบัติของเกลือจากเมืองปัตตานี ว่าเป็นเกลือมีรสเค็มจาง ๆ หากนำไปหมักปลาทำน้ำบูดู ทำปลาแห้ง ดองผักผลไม้ ก็ให้รสชาติกลมกล่อม ไม่เค็มจนขมเหมือนเกลือจากแหล่งอื่น

ทั้งยังเป็นเกลือจากแหล่งผลิตแหล่งเดียวในภาคใต้ของไทยที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานหลายร้อยปีอีกด้วย

อ่านเพิ่มเติม :

• “วังจะบังติกอ” วังเก่าอายุเกือบ 200 ปี สมัยปัตตานีแบ่งเป็น 7 หัวเมือง!
• เผยโฉมภาพประวัติศาสตร์ “ปัตตานี” เก่าแก่กว่า 400 ปี
• มณฑลของสยาม กับพืชสินค้าเด่นที่ปลูกได้ดี แต่ละที่มีอะไรบ้าง?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

Anusorn Tipayanon. (2565). เกลือหวานปัตตานี วิถีเกลือที่มีชีวิต. สืบค้นเมื่อ
15 มิถุนายน 2569. (ออนไลน์)

กรมศิลปากร. (2569). นาเกลือเมืองปัตตานี. สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2569, จาก https://www.finearts.go.th/fad11/view/26117-

มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. (2565). การทํานาเกลือที่ปัตตานี. สืบค้นเมื่อ 13
มิถุนายน 2569, จาก https://clib.psu.ac.th/southerninfo/content/1/52869c65

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 22 มิถุนายน 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “เกลือหวานปัตตานี” มาจากไหน ต่างจากเกลือแหล่งอื่นอย่างไร ?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com