สมเด็จพระพันปีหลวง และมิตรภาพอันงดงามกับ Pierre Balmain “…ถือเป็นสหายสนิทคนหนึ่งของข้าพเจ้า”

ความสนพระราชหฤทัยในศิลปะการแต่งกายของ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมิได้จำกัดอยู่เพียงความงดงามภายนอก หากทรงมอง ‘แฟชั่น’ เป็นภาษาที่เปี่ยมด้วยวัฒนธรรม อัตลักษณ์ และรากเหง้าของชนชาติไทย พระองค์ทรงเห็นว่าการแต่งกายมิใช่สิ่งประดับเพื่อความหรูหรา แต่เป็น ‘ศิลปะแห่งการสื่อความหมาย’ ว่าเรามาจากที่ใด และเราให้คุณค่าในสิ่งใด ด้วยสายพระเนตรที่ลึกซึ้งเช่นนี้เอง จึงนำไปสู่มิตรภาพอันงดงาม ระหว่างพระองค์ กับบุคคลหนึ่งซึ่งเข้าใจศิลปะจากหัวใจเช่นเดียวกัน คือ มิสเตอร์ปิแอร์ บัลแมง (Pierre Balmain) ดีไซเนอร์ชั้นสูงแห่งกรุงปารีส

เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินโดย โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช รัชกาลที่ ๙ ไปเยือนยุโรปและสหรัฐอเมริกาในปีพุทธศักราช ๒๕๐๒ พระองค์ทรงตระหนักว่า ฉลองพระองค์ทุกชุด คือเสมือน “ทูตทางวัฒนธรรม” ที่สายตาชาวโลกจะจับจ้อง และจดจำประเทศไทยผ่านพระองค์ ดังนั้นทุกองค์ประกอบของฉลองพระองค์ จึงต้องสะท้อน ความงดงามแบบไทย อันสง่างาม สุภาพ และมีเอกลักษณ์

การได้ทรงพบ มิสเตอร์บัลแมง ในปีพุทธศักราช ๒๕๐๒ นับเป็นจุดเริ่มต้นของความผูกพันที่งดงามและจริงใจ เขามิได้เป็นเพียงช่างออกแบบถวายฉลองพระองค์ หากเป็นผู้ที่ทรงนับเป็น พระสหายสนิท ผู้มีความเคารพในแผ่นดินไทยอย่างแท้จริง มิสเตอร์บัลแมงได้ศึกษาโครงสร้างฉลองพระองค์แบบไทย ผ้าไหม การทอ และลวดลายพื้นบ้านด้วยความประณีต เพื่อถวายงานอย่างเหมาะสม กับพระจริยวัตรอันงดงามของพระองค์ ทุกการออกแบบจึงมิใช่เพียงเพื่อความสง่า หากเป็นการสื่อสารความละเมียดงาม ของวัฒนธรรมไทย ไปยังนานาอารยประเทศอย่างอ่อนโยนแต่ทรงพลัง

ปิแอร์ บัลแมง (Pierre Balmain) เป็นหนึ่งในดีไซเนอร์ชั้นนำของฝรั่งเศสในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เขาได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้รังสรรค์ ‘Jolie Madame Style’ หรือ ‘ความงดงามแบบสุภาพสตรีผู้มีสง่าราศ’ ซึ่งเน้นเส้นสายที่อ่อนโยน ละเอียดประณีต ทรงพลังอย่างสงบ และมีเสน่ห์ที่ไม่ปรุงแต่งเกินจำเป็น ผลงานของบัลแมงจึงไม่ใช่แฟชั่นที่ฉาบฉวย หากเป็นความสง่างามที่คงอยู่เหนือเวลา

ความสัมพันธ์นี้สะท้อนอย่างชัดเจนใน พระราชดำรัส ของพระองค์ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีความว่า

“เมื่อข้าพเจ้าได้ทรงพบนายบัลแมงเป็นครั้งแรกใน พ.ศ. ๒๕๐๒ ข้าพเจ้ามีความยินดีเป็นอย่างยิ่ง เมื่อทราบว่าสุภาพบุรุษผู้นี้รักประเทศไทยและวัฒนธรรมไทย มิตรภาพของเราเริ่มต้นตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา เขาจะช่วยให้คำแนะนำที่มีประโยชน์เสมอ และช่วยให้ประเทศไทยเป็นที่รู้จักมากขึ้นในโลกตะวันตก ถือเป็นสหายสนิทคนหนึ่งของข้าพเจ้า”

จากความร่วมงาน และความเข้าใจอย่างลึกซึ้งระหว่างทั้งสอง ทำให้ผลงานฉลองพระองค์จำนวนมากทรงกลายเป็น ภาพจำในประวัติศาสตร์โลก และเป็นส่วนสำคัญของการวางระเบียบ ‘ชุดไทยพระราชนิยม’

ในช่วงเวลาที่นายปิแอร์ บัลแมงพักอยู่ในกรุงเทพฯ นั้น ตรงกับช่วงที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (ในเวลานั้น) ทรงเตรียมการเสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกา และทวีปยุโรปอย่างเป็นทางการ โดยมีคุณหญิงสุจิตรา วุฒิชัย เลขาธิการสำนักพระราชวังในครั้งนั้น กราบบังคมทูลถึงความจำเป็น ในการทรงฉลองพระองค์ ซึ่งเหมาะสมทั้งในด้านพระเกียรติยศและวัฒนธรรมไทย คุณหญิงสุจิตราได้กราบบังคมทูลเสนอเชิญบัลแมงเข้ามาเฝ้า เพื่อถวายคำปรึกษาเกี่ยวกับการออกแบบฉลองพระองค์ โดยปรากฏหลักฐานในพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เรื่อง ความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ ซึ่งทรงมีพระราชดำรัสว่า

“อุไรจึงแนะให้ข้าพเจ้าเชิญเขามาพูดจา เพื่อเขาจะได้ช่วยแนะนำในเรื่องการแต่งกายที่จะใช้ในการเสด็จฯ ช่างออกแบบผู้นี้เป็นผู้มีฝีมือดีอยู่แล้วในปารีส และได้มาเห็นผ้าไทย ได้มาศึกษางานของช่างไทย จึงเหมาะที่จะมาช่วยออกแบบฉลองพระองค์ตามความเหมาะสมในงานราชการครั้งนั้น”

ต่อมา สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้บัลแมงเข้าเฝ้าฯ ณ กรุงเทพมหานคร ในเดือนตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๐๒ เพื่อถวายแบบร่างฉลองพระองค์ ซึ่งทรงโปรดในความเรียบ สง่างาม และความพอเหมาะ ที่สะท้อนพระบุคลิกได้อย่างงดงามยิ่ง จึงทรงมีพระราชดำริโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ บัลแมง เป็นผู้ถวายงานออกแบบฉลองพระองค์สำหรับการเสด็จฯ ต่างประเทศโดยเฉพาะ ซึ่งนับเป็น จุดเริ่มต้นของความร่วมงาน และมิตรภาพอันงดงามระหว่าง พระองค์ และบุรุษนักออกแบบ

บัลแมงได้บันทึกความรู้สึกครั้งนั้นไว้ว่า “…เป็นงานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่นักออกแบบเสื้อผ้าจะหวังได้ทำ รู้สึกเป็นเกียรติและปลื้มปีติอย่างยิ่งที่ได้ถวายฉลองพระองค์แด่สมเด็จพระบรมราชินีนาถ ผู้ยังทรงพระเยาว์และมีพระสิริโฉมงดงาม…”

ชุดไทยพระราชนิยม ๘ แบบ กลายเป็นหมุดหมายสำคัญของประวัติศาสตร์การแต่งกายไทยร่วมสมัย และยังเป็นแบบแผนที่ใช้ในงานพระราชพิธีและพิธีการสำคัญจวบจนปัจจุบัน ความงามที่ทั้งสองร่วมกันสร้างจึงมิได้จารึกอยู่เพียงในภาพถ่าย และหอจดหมายเหตุ หากยังคงอยู่ในผืนผ้า ฝีมือช่าง และความภาคภูมิใจของชาวไทยทั้งแผ่นดิน มิตรภาพระหว่างพระองค์และปิแอร์ บัลแมงจึงเป็นเรื่องราวที่พิสูจน์ว่า ความงามที่แท้จริง คือความงามที่มีความหมาย และความงามที่ถือกำเนิดจากหัวใจที่เคารพซึ่งกันและกัน

มิตรภาพระหว่างสมเด็จพระพันปีหลวงและ ปิแอร์ บัลแมง จึงมิใช่เพียงเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์วงการแฟชั่น แต่คือเรื่องราวของ ความเข้าใจ ความเคารพ และศิลปะที่เกิดจากหัวใจ ความงามที่ทั้งสองร่วมกันสร้างยังคงปรากฏอยู่ในภาพ บทบันทึก และความทรงจำของโลกอย่างสง่างามไม่เสื่อมคลาย

*อ้างอิงงเนื้อหาและรูปภาพจาก ความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ และ หนังสือ งามสมบรมราชินีนาถ รวมถึงเอกสารประกอบนิทรรศการจาก Queen Sirikit Museum of Textiles และบันทึกคำให้สัมภาษณ์ของ Pierre Balmain จาก Balmain Atelier, Paris.