ปลูกผักปลอดสารพิษกลางกรุงเทพฯ สร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวแบบฉ่ำๆ

ปลูกผักปลอดสารพิษกลางกรุงเทพฯ สร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวแบบฉ่ำๆ กลายเป็นโมเดลเรียนรู้ของชุมชนเมือง เน้นปลูกผักยกแคร่แบบครึ่งบกครึ่งน้ำ

เทรนด์ปลูกผักปลอดสารพิษเป็นกระแสของคนรักษ์สุขภาพ ไปดูการปลูกผักปลอดสารพิษยกแคร่แบบครึ่งบกครึ่งน้ำ หรือ Half Soil Half Water ของกรมพัฒนาที่ดิน ภายใต้ภารกิจหลักพัฒนาที่ดินเพื่อเกษตรกร สำรวจที่ดิน ปรับปรุงบำรุงดิน อนุรักษ์ดินและน้ำ วางแผนการใช้ที่ดิน ให้บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินไปสู่เกษตรกร บนเป้าหมายพัฒนาที่ดินให้สมบูรณ์ เพิ่มผลผลิตทางการเกษตร เน้นใช้ที่ดินอย่างยั่งยืน ภารกิจดูแลทรัพยากรที่ดินพื้นที่เกษตรราว 150 ล้านไร่ บนทรัพยากรที่ดินเสื่อมโทรมลงเรื่อยๆ แต่มีจำนวนเจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอ เป็นจุดริเริ่มโครงการหมอดินอาสา สร้างบทบาทผู้นำการพัฒนาที่ดิน จนถูกขนานนามว่า กรมหมอดิน เพราะมีจำนวนหมอดินอาสาทุกระดับปฏิบัติงานอยู่เกือบทั่วประเทศจำนวน 77,826 คน โดยน.ส.นฤมล ภิญโญสินวัฒน์ รมว.เกษตรและสหกรณ์ ตอกย้ำถึงโครงการพัฒนาหมอดินอาสา ได้เรียนรู้เทคโนโลยีช่วยพัฒนาที่ดินให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ สร้างความมั่นคงและยั่งยืนให้ภาคการเกษตร สอดรับกับนายอัครา พรหมเผ่า รมช.เกษตรและสหกรณ์ ที่กำกับดูแลกรมพัฒนาที่ดิน ได้ยกหมอดินอาสาเป็นหัวขบวนรถจักรนำขับเคลื่อนพัฒนาภาคการเกษตรถึงคนในชุมชน

หนึ่งในหมอดินอีกคนที่ต้องพูดถึง ขอฉายภาพให้เห็นถึงบทบาทของนายสรยุทธ สุขล้อม หมอดินอาสาประจำตำบล แขวงฉิมพลี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ ปัจจุบันเป็นศูนย์ถ่ายทอดด้านการพัฒนาที่ดิน สถานีพัฒนาที่ดินกรุงเทพมหานคร กรมพัฒนาที่ดิน เครือข่ายด้านประมง และศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน เดินพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นบ่อน้ำ แต่กักเก็บน้ำไม่ได้ สภาพแวดล้อมรอบด้านเปลี่ยนไป มีถนนตัดผ่าน หมู่บ้านจัดสรรผุดขึ้ราวดอกเห็ด พื้นที่การเกษตรน้อยลง จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนพื้นที่บ่อน้ำ โดยส่วนหนึ่งนำดินมาถม และแบ่งพื้นที่ทำประมงเลี้ยงปลากระพง ปลานิล หอยขม อีกส่วนหนึ่งปลูกผัก ปรากฏว่าดินเค็มที่นำมาถมปลูกอะไรไม่ได้ ต้องแก้ปัญหาโดยปลูกผักแบบยกแคร่ เป็นภูมิปัญญาชาวบ้าน ป้องกันน้ำท่วมขัง ลดการเกิดโรคพืชที่มาจากการปลูกบนดิน สร้างความสะดวกสบายในการเก็บเกี่ยว ดูแล

บ้านของ “หมอดินสรยุทธ”จากที่ตั้งใจมีผักปลอดภัยไว้บริโภคในครัวเรือน กลายเป็นต่อยอดสร้างรายได้ให้ครอบครัว จนเป็นโมเดลสาธิตการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์สร้างรายได้ให้ชุมชน นับเป็นจุดเรียนรู้ด้านการปลูกผักปลอดสารพิษในชุมชนของกรุงเทพฯ โดยนำปุ๋ยหมักจุลินทรีย์สารเร่งซุปเปอร์ พด.1 กรมพัฒนาที่ดิน ผสมกับเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ต่อยอดเป็นวัสดุผสมดินปลูก จากองค์ความรู้ด้านการปรับปรุงบำรุงดินที่ได้จากสถานีพัฒนาที่ดินกรุงเทพมหานคร กรมพัฒนาที่ดิน และการทำการเกษตรจากหน่วยงานที่เข้ามาสนับสนุน

“หมอดินสรยุทธ”จึงเริ่มปลูกผักต่าง ๆ เช่น ผักสลัด ผักสวนครัว ด้วยความเป็นคนช่างสังเกต จึงเห็นว่าการให้น้ำ ใส่ปุ๋ย ธาตุอาหารพืช แบบที่ทำอยู่นั้น เมื่อไหลจากแคร่ผักแล้วตกลงที่พื้นดิน สูญเสียโดยเปล่าประโยชน์ ก็นั่งครุ่นคิดศึกษาปลูกผักยกแคร่แบบครึ่งน้ำ (Half Soil Half Water) โดยทำเป็นโรงเรือนต้นแบบปลูกผักยกแคร่แบบครึ่งบกครึ่งน้ำ จากเดิมที่ปลูกผักยกแคร่ใช้ตาข่าย พรางแสงรองพื้นกระบะในการปลูก นำพลาสติกมาปูรองใต้ตาข่ายพรางแสงอีกชั้นเพื่อรองรับน้ำ ปุ๋ยและธาตุอาหารพืช ที่ไหลลงมาให้สามารถ นำกลับไปใช้ซ้ำโดยให้ไหลลงมาที่ภาชนะถังน้ำที่รองรับไว้ใต้แคร่ปลูก พร้อมติดตั้งสปริงเกอร์ให้น้ำในแปลงปลูกผักสลัด

เทคนิคของ“หมอดินสรยุทธ”ที่เน้นย้ำตลอด คือ เกษตรกรที่ดีควรหมั่นสังเกตทุกขั้นตอน เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการให้ดีขึ้น นำมาซึ่งการลดต้นทุนและเพิ่มรายได้ เช่น สังเกตการเปลี่ยนแปลงของพืชด้วย ถ้าขาดธาตุอาหารตัวไหนก็เติมลงในน้ำได้ หลังปลูกผักยกแคร่แบบครึ่งบกครึ่งน้ำ ก็สังเกตพื้นที่ด้านล่างของแคร่ผักมีที่ว่างเหลือ ก็ปิ๋งไอเดียปลูกพืชที่ใช้แสงน้อย แต่ให้ผลผลิตดี เช่น คื่นฉ่าย ขณะเดียวกันได้นำพลังงานแสงอาทิตย์ใช้ผลิตกระแสไฟฟ้ามาใช้รดน้ำ ให้ปุ๋ยและธาตอาหารพืช ใช้ตีน้ำเพิ่มออกซิเจนในบ่อปลา และพลังไฟฟ้าที่เหลือนำไปใช้ในครัวเรือน.