เดินเซ พูดไม่ชัด เหมือนอาการเมา ทำความรู้จัก 'ภาวะสมองน้อยฝ่อ'
สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ เผยโรคสมองน้อยฝ่อ คือภาวะที่เกิดความผิดปกติหรือการสูญเสียเซลล์ประสาทในบริเวณสมองน้อย หรือมีชื่อเรียกว่า Cerebellar ทำหน้าที่ในการควบคุมระบบการเคลื่อนไหวและเชื่อมประสานส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย หากเกิดความผิดปกติกับสมองส่วนดังกล่าว จะทำให้ผู้ป่วยทรงตัวลำบาก พูดไม่ชัด
สมองฝ่อ หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Brain Atrophy คือภาวะที่สมองสูญเสียเซลล์ประสาท หรือเซลล์เกิดการเสื่อมสภาพลงจนทำให้สมองมีขนาดเล็กลงหรือหดตัวลง ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความสามารถในการทำงานของสมองในด้านต่าง ๆ และนำไปสู่อาการผิดปกติทางระบบประสาทได้
อีกนัยหนึ่ง ภาวะสมองฝ่อ คือ การที่สมองมีปริมาตรลดลง จนทำให้เกิดช่องว่างระหว่างรอยหยักของสมองมากขึ้น ภาวะนี้ไม่ได้จัดเป็นโรคโดยตรง แต่เป็นหนึ่งในอาการที่มักพบร่วมกับโรคทางระบบประสาทหลายชนิด เช่น โรคอัลไซเมอร์ และโรคหลอดเลือดสมอง โดยภาวะสมองฝ่อสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในบริเวณใดบริเวณหนึ่งของสมอง หรือเกิดขึ้นพร้อมกันทั่วทั้งสมองก็ได้
ข่าวที่เกี่ยวข้อง:
PM 2.5 เกิดภาวะสมองฝ่อก่อนวัย คนเป็นโรคอัลไซเมอร์หรือพาร์กินสันเร็วขึ้น
จน เครียด สมองเสื่อม! วิจัยชี้ ยิ่งจนนาน ยิ่งสมองฝ่อเร็ว
รวมสาเหตุที่ทำให้เซลล์สมองเสื่อมสภาพ
ภาวะสมองฝ่อเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ทั้งจากการเสื่อมสภาพของเซลล์สมองตามธรรมชาติ และจากการเจ็บป่วยต่าง ๆ การทำความเข้าใจว่าสาเหตุของภาวะสมองฝ่อมาจากอะไรบ้าง จะช่วยให้คุณสามารถดูแลตัวเอง และป้องกันความเสี่ยงได้อย่างเหมาะสม ซึ่งสาเหตุหลักที่ทำให้เซลล์สมองเสื่อมสภาพ มีดังนี้
- อายุที่เพิ่มมากขึ้น เมื่อเราอายุมากขึ้น เซลล์สมองจะค่อย ๆ ลดจำนวนลงตามธรรมชาติ
- พันธุกรรม บางคนอาจมีแนวโน้มสมองฝ่อได้ง่ายกว่าปกติ จากยีนที่ถ่ายทอดมาภายในครอบครัวที่มีประวัติเป็นโรคเกี่ยวกับสมอง
- ภาวะขาดสารอาหาร การขาดวิตามินบี 12 หรือได้รับสารอาหารที่จำเป็นต่อสมองไม่เพียงพอ อาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของเซลล์สมองในระยะยาวได้
- โรคทางระบบประสาท การเป็นผู้ป่วยโรคทางสมอง เช่น โรคสมองฝ่อจากการเป็นโรคสมองเสื่อม, โรคอัลไซเมอร์, โรคพาร์กินสัน หรือโรคฮันติงตัน จะส่งผลให้สมองเสื่อมสภาพลงเรื่อย ๆ
- การบาดเจ็บและการติดเชื้อ การได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะอย่างรุนแรง หรือการติดเชื้อในระบบประสาทส่วนกลาง (CNS) อาจทำให้เซลล์สมองถูกทำลายได้
- พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือการสูบบุหรี่เป็นประจำจะส่งผลเสียต่อเซลล์สมองโดยตรง ทำให้สมองฝ่อได้เร็วกว่าปกติ
- ภาวะอื่น ๆ สมองฝ่อคืออาการที่อาจพบได้ในผู้ป่วยที่มีภาวะสมองพิการแต่กำเนิด หรือผู้ป่วยที่มีความผิดปกติทางพันธุกรรม เช่น โรคลูโคไดสโทรฟี (Leukodystrophies) รวมถึงผู้ที่ได้รับสารเสพติด หรือการฉายรังสีบ่อยครั้ง
ดูแลรักษาแบบประคับประคองตามอาการ
นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์ กล่าวว่า โรคสมองน้อยฝ่อ (spinocerebellar ataxia) หรือ โรคกล้ามเนื้อสูญเสียการประสานงานจากสมองน้อยและไขสันหลัง เป็นโรคที่มีสาเหตุจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรม ซึ่งเกิดจากการถ่ายทอดแบบยีนเด่น (autosomal dominant) มักจะมีอาการค่อยเป็นค่อยไปได้แก่ สูญเสียการประสานงานของร่างกายส่วนลำตัวและการเดิน (truncal and gait ataxia) สูญเสียการประสานงานของการใช้แขนและขา (limb ataxia)
โดยมีความแตกต่างกันขึ้นอยู่กับชนิดย่อยของโรค (Sub types) และผู้ป่วยอาจ มีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น การกลอกตา การมองเห็น อาการของประสาทสั่งการ อาการเคลื่อนไหวผิดปกติ เป็นต้น โดยส่วนใหญ่ผู้ป่วยมักจะมีอาการหลังเป็นผู้ใหญ่ (adult onset) และมีประวัติครอบครัว เช่น บิดา หรือ มารดา มีอาการแบบเดียวกัน ยกเว้นบางรายมีอาการคนแรกของครอบครัว
ในการวินิจฉัยแพทย์จะดูจากภาพการสแกนสมอง และยืนยันชนิดของโรคด้วยวิธีการตรวจพันธุกรรม (genetic testing) ปัจจุบันพบว่ามีทั้งหมด 52 ชนิดย่อย และยังไม่มียารักษาให้หายขาดหรือชะลอโรค (disease-modifying therapy) ซึ่งกระบวนการตรวจวินิจฉัยเพื่อค้นหาให้พบสาเหตุ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง
นพ.เอนก กนกศิลป์ ผู้อำนวยการสถาบันประสาทวิทยา กล่าวเพิ่มเติมว่า การตรวจวินิจฉัยภาวะสมองน้อยฝ่อจำเป็นต้องอาศัยการตรวจโดยละเอียดเพื่อหาสาเหตุและความรุนแรงของโรค แพทย์จะวินิจฉัยโดยการซักประวัติ ตรวจร่างกายทางระบบประสาท เอ็กซเรย์สมอง (MRI/CT scan) เจาะเลือด หรือตรวจน้ำไขสันหลังในบางกรณี หากเกิดจากความเสื่อมหรือพันธุกรรม มักไม่สามารถทำให้เนื้อสมองที่ฝ่อนั้นกลับคืนมาได้ โดยแพทย์จะรักษาตามอาการ
โดยการดูแลรักษาจะเป็นการรักษาตามอาการและประคับประคอง เช่น การทำกายภาพบำบัด กิจกรรมบำบัด การฝึกพูด การให้ยาตามอาการของผู้ป่วย และการวางแผนครอบครัว ภาวะสมองน้อยฝ่อเป็นภัยเงียบที่คุกคามสุขภาพสมองและคุณภาพชีวิต การรู้เท่าทันสาเหตุและอาการจะช่วยให้สามารถเข้ารับการรักษาเพื่อประเมินการตรวจติดตามการรักษาและติดตามผลลัพธ์