เปิด 'ระบบชนชั้น' ในสมัยอยุธยา 'ยายกุย-แม่กลิ่น' ใน พรหมลิขิต อยู่ในชนชั้นใด?

เปิด 'ระบบชนชั้น' ในสมัยอยุธยา วิเคราะห์ตัวละคร 'ยายกุย-แม่กลิ่น' ใน พรหมลิขิต อยู่ในชนชั้นใด? เหตุไฉนจึงสามารถประกอบอาชีพ-สร้างบ้านเรือนได้

วันนี้ (7 พ.ย 66) กลายเป็นเรื่องราวถกกันสนั่นโลกโซเชียล เมื่อเพจ'พรหมลิขิต' ซึ่งเป็นเพจที่แฟนละครจะคอยอัปเดตเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยจากละครฟอร์มยักษ์ขวัญใจคนทั้งประเทศอย่าง "พรหมลิขิต" ภาคต่อจากละครฮิต 'บุพเพสันนิวาส'

โดยทางเพจโพสต์ข้อความว่า 'ยายกุย' และ 'แม่กลิ่น' เป็นสามัญชนทั่วไป ไม่ใช่ทาส และไม่ใช่เจ้าขุนมูลนาย(ขุนนาง) แต่ 'ยายกุย' และ 'แม่กลิ่น' คือ ไพร่สังกัดออกญาวิสูตรสาคร (พี่หมื่น) หรือเรียกว่า ไพร่สม ซึ่งบ้านของออกญาวิสูตรสาคร กับ แม่นายการะเกด ถือว่าอยู่ในชนชั้นเจ้าขุนมูลนาย(ขุนนาง)

ในละคร 'ยายกุย' และ 'แม่กลิ่น' นั้นมีอิสระ สามารถประกอบอาชีพ สร้างบ้านเรือนได้ และมีส่งส่วยบ้าง เช่น ตอนที่ 'ยายกุย' สั่งให้ 'แม่กลิ่น' นำผักผลไม้ไปให้บ้านพี่หมื่น ส่วนทาสไม่สามารถทำเช่นนี้ได้

สำหรับความหมายของ ไพร่สม คือ ไพร่ที่พระมหากษัตริย์ประทานให้กับเหล่าเชื้อพระวงศ์และเหล่าขุนนาง หรืออาจได้มาจากวิธีอื่น ๆ ซึ่ง ไพร่สม เจ้านายมีสิทธิ์จะใช้ให้ไปทำงานอะไรก็ได้ หรือนำส่วย สิ่งของมามอบให้กับเจ้านายที่ตนอยู่ใต้การปกครอง

รู้จักชั้นทางสังคมในสมัยอยุธยา

สำหรับระบบชนชั้นทางสังคมของอยุธยาหลัก ๆ จะแบ่งเป็น 3 ระดับ

1.ชนชั้นปกครอง ได้แก่ พระมหากษัตริย์ เชื้อพระวงศ์ และเหล่าเจ้าขุนมูลนาย (ขุนนาง)

2.ชนชั้นใต้ปกครอง ได้แก่ ไพร่ ทาส (และไพร่พิเศษ คือ เลกวัด)

3.ชนชั้นพิเศษ ได้แก่ พระสงฆ์ เพราะถือเป็นผู้ปฏิบัติอยู่ในหลักพระพุทธศาสนา

ภาพประกอบจาก ละคร พรหมลิขิต

ภาพประกอบจาก ละคร พรหมลิขิต

สำหรับ 'ชนชั้นปกครอง' ในสมัยอยุธยา มีการจำแนกบรรดาศักดิ์ของขุนนางไทย แบ่งออกได้เป็น 8 ระดับ คือ

• เจ้าพระยา
• พระยา
• พระ
• หลวง
• ขุน
• หมื่น
• พัน
• นาย หรือ หมู่

ชนชั้นไพร่ในสมัยอยุธยา คือ พลเมืองสามัญ ไพร่ถือเป็นพลเมืองส่วนใหญ่ของสังคมสมัยกรุงศรีอยุธยา ยุคอยุธยากฎหมายกำหนดให้ไพร่ต้องสังกัดมูลนาย โดยถือเป็นระบบควบคุมกำลังคนของทางราชการ ที่กำหนดออกมาว่า ไพร่ต้องถูกเกณฑ์แรงงานปีละ 6 เดือน ไปทำราชการให้หลวง

หากไพร่คนไหนไม่ต้องการถูกเกณฑ์แรงงาน ต้องจ่าย “ส่วย” เป็นเงินหรือสิ่งของเพื่อทดแทนแรงงาน แรงงานไพร่ที่ถูกเกณฑ์แรงงานไปทำราชการให้หลวงไม่มีค่าตอบแทนเป็นเงินเดือน แต่ไพร่จะได้สิ่งตอบแทนเป็นการปกป้องคุ้มครองจากมูลนายที่ตนสังกัด

ชนชั้นไพร่ในสมัยอยุธยา แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้

1.ไพร่หลวง คือ ไพร่ของพระมหากษัตริย์ที่ทำงานให้ประเทศชาติ เช่น ทำถนน การเกษตร ก่อสร้าง เป็นต้น หรือที่เราเรียกว่า ทำงานเข้าเดือน-ออกเดือน หรือตามความประสงค์ของพระมหากษัตริย์ นอกจากนี้ไพร่หลวงพระมหากษัตริย์จะประทานให้แก่เจ้าขุนมูลนาย (ขุนนาง) คนใดก็ได้

2.ไพร่สม คือ ไพร่ที่พระมหากษัตริย์ประทานให้กับเหล่าเชื้อพระวงศ์ และเหล่าขุนนาง หรืออาจได้มาจากวิธีอื่น ๆ ซึ่งไพร่สมเจ้านายมีสิทธิ์จะใช้ให้ไปทำงานอะไรก็ได้ หรือนำส่วย สิ่งของมามอบให้กับเจ้านายที่ตนอยู่ใต้การปกครอง

3.ไพร่ส่วย คือ ไพร่ที่อาศัยอยู่ห่างไกลเกินกว่าที่ทางราชสำนักจะเกณฑ์หรือเรียกมาใช้งานได้ แต่อยู่ในบริเวณที่มีทรัพยากรที่ทางราชสำนักต้องการ เช่น ดีบุก ดินปืน หรืออื่น ๆ ที่ราชสำนักกำหนด โดยจะต้องส่งให้ราชสำนักทุกปี และจะได้ตราภูมิคุ้มห้าม เพื่อแสดงว่าถูกยกเว้นในการเกณฑ์มาใช้แรงงาน เพราะมีหน้าที่ในการหาส่วยเพียงอย่างเดียว

นอกจากนี้ยังมีไพร่พิเศษ คือ "เลกวัด" จะแบ่งเป็น 2 ประเภท

• ข้าพระ เกิดจากพระมหากษัตริย์ศรัทธาในพระพุทธศาสนาจึงประทานไพร่หลวงให้ไปช่วยดูแลและทำประโยชน์ให้แก่ศาสนา เช่น ดูแลที่ดินวัด บูรณะหรือสร้างวัด เป็นต้น
  
• โยมสงฆ์ คือ ญาติของพระสงฆ์ที่ต้องการปฏิบัติธรรมให้ได้เปรียญ (แต่ใช่ว่าทุกคนจะได้)

ภาพประกอบจาก ละคร พรหมลิขิต

ภาพประกอบจาก ละคร พรหมลิขิต

สำหรับชนชั้นทาสในสมัยอยุธยา คือ บุคคลที่ไม่มีอิสระในการดำรงชีวิต และมีหน้าที่รับใช้เจ้านายหรือผู้อื่นโดยมิได้รับการตอบแทนจากเจ้านาย มีฐานะเป็นแรงงานและทรัพย์สินของมูลนาย

ทาสจะถูกเลี้ยงดูโดยมูลนายและเป็นแรงงานของมูลนายตลอดชีวิต ทาสมีค่าตัว ถูกซื้อขายได้ คนส่วนใหญ่ที่ตกเป็นทาสมาจากความยากจน จึงต้องขายตัวเองหรือถูกขายมาเป็นทาส แต่อาจมีสาเหตุจากสงคราม หรือเป็นทาสจากการสืบสายโลหิตได้ ทาสเป็นชนชั้นที่มีระดับต่ำที่สุดในสังคมยุคอยุธยา

ชนชั้นทาสในสมัยอยุธยา แบ่งออกเป็น 7 กลุ่ม ดังนี้

• ทาสสินไถ่ คือ ทาสที่เป็นหนี้
• ทาสในเรือนเบี้ย คือ ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่เป็นทาส (คลอดในขณะที่ยังเป็นทาส)
• ทาสที่ได้มาแต่บิดามารดา (รับด้วยมรดก) คือ ทาสที่ตกเป็นมรดกของนายทาส เกิดขึ้นก็ต่อเมื่อนายทาสคนเดิมเสียชีวิตลง และได้มอบมรดกให้แก่นายทาสคนต่อไป เช่น ทาสที่อยู่ในความดูแลของพ่อแม่ และเมื่อพ่อแม่เสียชีวิตทาสเหล่านั้นก็ตกมาเป็นมรดกของลูก
• ทาสท่านให้ คือ ทาสที่รับมาจากผู้อื่น
• ทาสที่ได้ช่วยไว้จากทัณฑ์โทษ
• ทาสที่ช่วยไว้ให้พ้นจากความอดอยาก เช่น ทนความอดอยากไม่ไหวเลยขายตัวเองมาเป็นทาส
• ทาสเชลย

ภาพประกอบจาก ละคร พรหมลิขิต