ว่าด้วยภาวะสิ้นยินดี เมื่อสิ่งที่เคยชอบทำกลับไม่ชุบชูใจเหมือนอย่างเคย
ปกติเวลาเหนื่อยจากงาน ก็มักเปิดหนังสักเรื่อง อ่านหนังสือสักเล่ม หรือบางทีก็อาจเข้าครัวทำอาหารหรืออบขนมกิน กิจกรรมเหล่านี้ไม่ใช่แค่งานอดิเรกสำหรับทำฆ่าเวลาเท่านั้นนะ แต่ยังช่วยเติมเต็มหลอดความสุขให้กลับมาเต็มอีกครั้งได้ด้วย
แต่ไม่รู้ทำไม ช่วงนี้ที่รู้สึกเหนื่อยล้าอ่อนแรงจากงานเป็นพิเศษ ก็หวังให้กิจกรรมเหล่านี้ช่วยชุบชูใจเราขึ้นมาบ้าง กลับรู้สึกตรงกันข้าม เพราะดูหนังจบไปหลายเรื่อง อ่านหนังสือไปก็หลายหน้า ดันไม่ได้รู้สึกมีความสุขเหมือนเก่าหรือกิจกรรมเหล่านี้จะมอบความสุขให้เราไม่ได้อีกต่อไปแล้ว
หากงานอดิเรกและกิจกรรมต่างๆ ยังหน้าตาเหมือนเดิม มีแต่เราที่รู้สึกเปลี่ยนไปนั่นอาจเพราะเรากำลังอยู่ในภาวะสิ้นยินดี (Anhedonia) ก็เป็นได้ ทุกคนอาจลองใช้เนื้อหานี้ สำหรับพิจารณาหรือตรวจสอบตัวเองดูคร่าวๆ ว่าเรากำลังอยู่ในภาวะนี้หรือไม่
ภาวะสิ้นยินดี คืออาการผิดปกติทางจิตเวชชนิดหนึ่ง ที่บุคคลสูญเสียความสนใจ ความรู้สึกสนุกสนาน หรือความสุขจากประสบการณ์ต่างๆ ในชีวิต จากบุคคลหรือกิจกรรมที่เคยทำให้ตัวเองมีความสุขมาก่อน อ้างอิงข้อมูลจากโรงพยาบาลจุฬารัตน์ 9 แอร์พอร์ต ระบุว่า ภาวะนี้อาจพบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคซึมเศร้า โรคไบโพลาร์ หรือโรคทางกาย โดยอาการของภาวะนี้ มักแตกต่างกันไปและผู้ป่วยอาจไม่สามารถสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ อาการที่อาจพบได้รวมถึง รู้สึกเฉื่อยชา หรือไม่มีความรู้สึกต่อสิ่งรอบข้าง เก็บตัวหรือแยกตัวออกจากสังคม มีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนรอบข้างน้อยลง มีอาการของโรคกลัวสังคม เกิดความรู้สึกสิ้นหวัง มีความคิดด้านลบต่อตนเองและผู้อื่น แสดงออกด้านอารมณ์ทั้งการกระทำและคำพูดน้อยลง รวมถึงไม่ยิ้มหรือไม่มีความสุขกับสิ่งที่เคยชื่นชอบ
แม้ภาวะสิ้นยินดี จะดูคล้ายคลึงกับ ภาวะเฉยชา (Apathy Syndrome) ซึ่งหมายถึงการหมดความสนใจที่จะมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม หรือปราศจากความรู้สึกต่อเรื่องต่างๆ ไม่ว่าจะอยู่ในสถานการณ์ใด แต่ก็มีจุดแตกต่างกันอยู่คือ ภาวะสิ้นยินดีจะขาดความสนุกสนานหรือความสุขต่ออะไรบางอย่าง ส่วนภาวะเฉยชาคือการขาดพลังงานหรือแรงจูงใจในการทำสิ่งต่างๆ
หากนึกไม่ออกว่าภาวะสิ้นยินดีมีหน้าตาเป็นอย่างไร ลองจินตนาการถึงคนคนหนึ่งที่เคยชื่นชอบการฟังเพลงเป็นชีวิตจิตใจ ทุกครั้งที่มีเวลาว่าง เขามักจะหยิบหูฟังขึ้นมาเปิดเพลงโปรด หรือเฝ้ารอวันที่ศิลปินคนโปรดจะจัดคอนเสิร์ต แต่วันหนึ่งกลับพบว่าการฟังเพลงไม่ได้ทำให้รู้สึกมีความสุขเหมือนเคย แม้จะเป็นเพลงที่เคยฟังซ้ำมานับครั้งไม่ถ้วน หรือการได้ไปชมคอนเสิร์ตของศิลปินที่ชื่นชอบก็ไม่ได้สร้างความตื่นเต้นให้กับเขาอีกต่อไป เช่นเดียวกับกิจกรรมอื่นๆ ที่เคยทำให้มีความสุข ไม่ว่าจะเป็นการออกไปพบปะเพื่อนฝูง การรับประทานอาหารจานโปรด หรือการทำงานอดิเรกที่ตัวเองรัก สิ่งเหล่านี้กลับกลายเป็นเพียงกิจกรรมที่ต้องทำไปตามกิจวัตร โดยปราศจากความรู้สึกเพลิดเพลินอย่างที่เคยเป็น
นอกจากนี้ ภาวะสิ้นยินดี ก็อาจส่งผลกระทบต่อตัวตนเราทางใดทางหนึ่งด้วยเช่นกัน โดย พอล กรีน (Paul Greene) ผู้อำนวยการศูนย์แมนฮัตตันเพื่อการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม อธิบายว่า ภาวะสิ้นยินดียังอาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับสิ่งต่างๆ ที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตด้วย เพราะสำหรับบางคน งานอดิเรก ความสนใจ หรือกิจกรรมที่ทำในเวลาว่าง ล้วนเป็นสิ่งที่ช่วยสะท้อนความชอบและนิยามตัวตนของพวกเขา เมื่อสิ่งเหล่านี้ไม่สามารถสร้างความสุขได้เหมือนเดิม บุคคลนั้นอาจเริ่มสูญเสียความผูกพันกับสิ่งที่เคยชื่นชอบ กลายเป็นว่าตัวตนในด้านนั้นของบุคคลก็จะค่อยๆ เลือนหายไป
ลองนึกว่า เราเอาตัวตนตัวเองผูกโยงกับกิจกรรมบางอย่าง เช่น การวาดภาพ เรารู้สึกว่าการวาดภาพสะท้อนตัวตนตัวเองออกมาได้เป็นอย่างดี ทว่าวันหนึ่งหากเรารู้สึกไม่มีความสุขกับการวาดภาพขึ้นมา ภาวะสิ้นยินดีก็อาจเข้ามาสั่นคลอนตัวตนบางส่วนของเรา ซึ่งอาจส่งผลต่อตัวเราเองในระยะยาวได้
สำหรับใครที่อ่านมาถึงตรงนี้แล้วเริ่มสำรวจตัวเอง และพบว่าตนอาจมีแนวโน้มเผชิญกับภาวะสิ้นยินดี ขอแนะนำให้ลองเข้าพบผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อรับคำปรึกษาและหาแนวทางรับมือกับอาการที่เกิดขึ้นดีกว่า เนื่องจากภาวะสิ้นยินดีไม่ได้เป็นเพียงความเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ที่สามารถปล่อยให้เวลาเยียวยา หรือหวังว่าจะดีขึ้นได้ด้วยการพักผ่อนให้เพียงพอเท่านั้น แต่ยังเป็นอาการที่อาจสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพจิตหลายประเภท จึงควรได้รับการประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม
เพราะเราเองก็ไม่รู้ว่า เมื่อภาวะนี้คงอยู่ต่อไปภายในจิตใจเรา จะส่งผลต่อสุขภาพใจในระยะยาวอย่างไรบ้าง การหาทางจัดการ ก็อาจเป็นทางที่ดีสำหรับก้าวผ่านภาวะนี้ไปให้ได้
วันหนึ่งเราจะได้กลับมามีความสุขกับกิจกรรมที่เราเคยชอบอีกครั้ง
อ้างอิงจาก
Graphic Designer: Sutanya Phattanasitubon (IG: 24n7.s)
Editorial Staff: Paranee Srikham