"ไรเดอร์" แรงงานไร้สวัสดิการ แต่เผชิญความเสี่ยงทุกรูปแบบ

กลุ่มไรเดอร์ในจังหวัดเชียงใหม่ คือ ผู้ใช้แรงงานที่ต้องเผชิญความเสี่ยงอุบัติเหตุ มลพิษฝุ่นควัน และกำลังเผชิญปัญหาเศรษฐกิจ จนต้องทำงานเพิ่มจาก 8 ชั่วโมง เป็น 15 ชั่วโมง เพื่อให้มีรายได้เท่าเดิม แต่ปัญหาสำคัญคือ การไร้สวัสดิการแรงงาน ไม่มีสถานะเป็นลูกจ้างในระบบ และเข้าไม่ถึงสิทธิประกันสังคมตามมาตรา 33

ภาพกลุ่มไรเดอร์บนถนนสายต่างๆ ในตัวเมืองเชียงใหม่ ที่ขับขี่รถจักรยานยนต์ส่งอาหาร เอกสาร หรือ รับส่งผู้โดยสารตลอดทั้งวัน โดยไม่รู้ว่าไรเดอร์หลายคนอาจทำงานมาแล้วมากกว่า 8 ชั่วโมง หลังเศรษฐกิจที่ซบเซาจากสงครามตะวันออกกลาง และ น้ำมันแพง ทำให้งานของไรเดอร์น้อยลง หากต้องการให้รายได้ไม่ลดลงจากเดิม และ เพียงพอต่อการเลี้ยงดูครอบครัว ไรเดอร์ จึงต้องขยายเวลาทำงานเป็นวันละ 10-15 ชั่วโมง แม้จะรู้ว่ายิ่งเพิ่มความเสี่ยงอุบัติเหตุ และ กระทบสุขภาพจากมลพิษฝุ่นควัน

ก้องกังวาฬ ทองปัญญา ตัวแทนไรเดอร์ภาคเหนือ บอกว่า อาชีพที่ดูเหมือน "อิสระ" นี้ กลับไร้ซึ่งสวัสดิการแรงงานที่ควรมี ต่างจากพนักงานประจำ ที่ได้สิทธิประกันสังคม มีนายจ้างช่วยสมทบครึ่งหนึ่ง ขณะที่สวัสดิการที่รัฐพยายามผลักดันอย่าง "กองทุนเฉพาะ" ก็ยังต้องรอ "กฎหมายลูก" ที่ไม่รู้จะออกเป็นกฎหมายเมื่อไหร่

ข้อเรียกร้องของไรเดอร์ ไม่ใช่เรื่องซับซ้อน แต่คือเรื่องพื้นฐานของมนุษย์ คือ การขอสถานะ "ลูกจ้าง" ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 เพื่อให้ได้รับสิทธิเหมือนอาชีพอื่น

ไรเดอร์ก็คือแรงงาน ประเภทหนึ่งที่ทำอาชีพสุจริต เราออกมาประท้วงเกี่ยวกับค่ารอบหลายๆ ครั้ง ภาครัฐก็บอกว่าอยู่ในช่วงการศึกษาอยู่ในช่วงเก็บข้อมูล หลายอย่างที่เราไปประท้วง ทั้งเรื่องค่ารอบ ทั้งเรื่องสวัสดิการ มันก็ยังไม่เป็นรูปธรรมสักที

ในวันแรงงาน เราก็อยากออกมาเรียกร้องสวัสดิการเหมือนอาชีพทั่วไป เราอยากเป็นแรงงานในระบบ มีนายจ้าง มีวันหยุด วันลา อยากให้ไรเดอร์มีสวัสดิการเหมือนคนทั่วไป

รศ.ดร.ทศพล ทรรศนพรรณ หัวหน้าศูนย์ศึกษากฎหมายกับเทคโนโลยี คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ให้ความเห็นว่า "กฎหมายแรงงานกับกลุ่มไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์ม" เป็นที่สังคมไทยควรรับรู้ โดยเฉพาะสิ่งที่ต้องตระหนักร่วมกัน คือ ไม่ว่าการทำงานรูปแบบไหน ก็ถือว่าเป็นคนทำงานมีสิทธิแรงงาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องค่าตอบแทนที่เป็นธรรม เรื่องความมั่นคงในการทำงาน มีสัญญาชัดเจน และมีความปลอดภัยในการทำงาน

มากไปกว่านั้น ก็คือถ้าทำงานไม่ได้ สิ่งที่เก็บสะสมมาตอนที่ทำงาน ควรจะมีการสมทบกันระหว่างนายจ้างผู้ได้ประโยชน์ รัฐที่ดูแล และ ตัวแรงงานที่จ่ายสมทบไว้ เงินก้อนนั้น ควรย้อนกลับมาเป็นสวัสดิการในการดูแลในยามเกษียณ

สำหรับประเด็นปัญหาที่แรงงานแพลตฟอร์มเผชิญ คือ การไม่ถูกยอมรับว่าเป็น "คนทำงาน" สังคมและผู้จ้างงานมักไม่มองว่าการทำงานผ่านแพลตฟอร์มเป็นงานที่มีสิทธิแรงงานรองรับเหมือนงานทั่วไป ได้รับค่าตอบแทนที่ไม่เป็นธรรม ไม่มีการประกันรายได้ขั้นต่ำ มีความไม่ชัดเจนในการหักค่าธรรมเนียม และเกณฑ์การวัดผลที่ถูกกำหนดโดยอัลกอริทึม

ขณะที่แรงงานต้องเผชิญความเสี่ยงเอง ทั้งบนท้องถนนและสถานที่ทำงาน โดยที่แพลตฟอร์มมักผลักภาระการลงทุนในอุปกรณ์และความปลอดภัยมาให้คนทำงานและ ยังไม่มีความชัดเจนว่าใครจะเป็นผู้จ่ายเงินสมทบเพื่อสร้างสวัสดิการดูแลคนทำงานเมื่อเกิดเหตุไม่คาดฝันหรือเลิกจ้าง

ปัญหาใหญ่ที่สุดตอนนี้ ที่กำลังเผชิญอยู่ คือคนที่ทำงานถูกแยกแยะ แบ่งออกเป็นกลุ่มต่างๆ จึงขาดโอกาสในการร่วมตระหนักถึงปัญหาว่า ทุกคนเป็นคนทำงานร่วมกัน ต้องต่อสู้เพื่อสิทธิแรงงานร่วมกัน

สำหรับแนวทางการแก้ไขเชิงกฎหมาย รศ.ดร.ทศพล มีข้อเสนอ 3 แนวทางหลัก คือ 1.การนำคนทำงานทุกรูปแบบ (รวมถึงแพลตฟอร์ม) เข้ามาอยู่ภายใต้กฎหมายแรงงานฉบับปัจจุบัน เพื่อให้ได้รับสิทธิเท่าเทียมกับแรงงานในระบบทั้งหมด 2.การออกกฎหมายเฉพาะ สร้างกฎหมายใหม่ที่ออกแบบมาเพื่อดูแลแรงงานกลุ่มแพลตฟอร์มโดยเฉพาะ และ3.การจัดทำรัฐสวัสดิการถ้วนหน้า

หากบอกว่ากฎหมายไล่ไม่ทันหรอก เดี๋ยวพอคิดแบบนี้มา platform ก็เปลี่ยน นายจ้างก็เปลี่ยน ทุนก็ขยับ แต่สุดท้ายมันต้องดูว่าประเทศนี้มันมีคนทำงานอยู่ ถ้าไม่อยู่ภายใต้ในการดูแล ก็ต้องสร้างสวัสดิการถ้วนหน้าขึ้นมาในรัฐสวัสดิการ ในการประกันรายได้ หรือ ประกันเงินในการดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

อ่านข่าว :

ยื่น ตร.ขอเร่งติดตาม "ทัศนีย์" หายตัว 4 เดือน หลังไปเที่ยวลาวกับสามีชาวอเมริกัน

มท.เผย "ผู้ว่าฯ นครศรีธรรมราช" ยัน ไม่มีการเปิดรับสมัครสอบ อส. ตั้งแต่ปี 2567

ดีเอสไอ คณะทำงานสืบสวนกรณีคลังน้ำมัน 7 จุด ใน 3 จังหวัด