สรงน้ำพระบรมศพ “สมเด็จพระพันปีหลวง” เหตุใดจึงสรงน้ำที่พระบาท ไม่ใช่พระหัตถ์

สรงน้ำพระบรมศพสมเด็จพระพันปีหลวง เหตุใดจึงสรงน้ำที่พระบาท ไม่ใช่พระหัตถ์

หลังจาก สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2568 ได้มีการเคลื่อนพระบรมศพไปยังพระบรมมหาราชวัง ในวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568 จากนั้นอัญเชิญพระบรมศพขึ้น “พระที่นั่งพิมานรัตยา” เพื่อสรงน้ำพระบรมศพ

พระที่นั่งพิมานรัตยา เป็นพระที่นั่งองค์สำคัญอีกองค์หนึ่งภายในพระบรมมหาราชวัง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นต่อจากมุขกระสันพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททอดยาวไปทางทิศใต้

พระที่นั่งองค์นี้เคยใช้เป็นพระมณเฑียรบรรทมของสมเด็จพระมหากษัตริยาธิราชเจ้า ในโอกาสที่เสด็จมาประทับ ณ หมู่พระมหาปราสาทนี้ และต่อมาได้ใช้เป็นที่สรงน้ำพระบรมศพอยู่หลายคราว ได้แก่ พระบรมศพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง, พระบรมศพสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล, พระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี และพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์

เป็นที่น่าสังเกตว่า การถวายน้ำสรงพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ในอดีต รวมทั้ง “สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง” ในวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568 จะถวายบริเวณพระบาท ต่างจากสามัญชนที่รดน้ำลงบนฝ่ามือ

ประเด็นนี้ ผศ. ดร. นนทพร อยู่มั่งมี ผู้เขียนหนังสือ “ธรรมเนียมพระบรมศพและพระศพเจ้านาย” (สำนักพิมพ์มติชน) ให้คำตอบว่า คงเนื่องจากพระมหากษัตริย์เป็นบุคคลที่มีสถานะสูงสุดของแผ่นดิน การที่บุคคลมีศักดิ์ต่ำกว่าจะถวายสิ่งของต่อพระหัตถ์โดยตรงจึงไม่สมควร การสรงน้ำพระบรมศพจึงต้องเป็นที่พระบาท

ในกรณีนี้ยังรวมถึง สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง, สมเด็จพระราชชนนี และพระราชินีด้วย

การสรงน้ำพระบรมศพสมเด็จพระพันปีหลวงที่พระบาท ปรากฏในบันทึก พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ พระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ที่ทรงเล่าถึงการสรงน้ำพระบรมศพ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อ พ.ศ. 2462 ไว้ ดังความว่า

“ข้าพเจ้าจำได้ว่าทูลหม่อมลุง (รัชกาลที่ 6-ผู้เขียนบทความออนไลน์)พระพักตร์แดงก่ำ เข้ากับสีฉลองพระองค์เต็มยศแดงทหารมหาดเล็ก เนื่องด้วยย่าเป็นสมเด็จพระพันปี จึงไม่มีใครรดน้ำที่พระหัตถ์ในพิธีนั้น รดน้ำที่พระบาทกันทั้งสิ้น

ข้าพเจ้าจำได้ว่าทรงรองพระบาทหนังดำมัน พอถึงทีข้าพเจ้าก็ดูเปียกโชก ข้าพเจ้าใจคอตื้นตันหมดเมื่อถึงเวลารดน้ำ อดร้องไห้น้ำตาไหลไม่ได้ ทั้งรู้สึกแปลกที่ต้องถวายบังคมพระบรมศพสามที แทนการหมอบกราบย่าอย่างเร็วๆ ครั้งหนึ่ง เมื่อเข้าเฝ้าท่านเวลายังมีพระชนม์อยู่”

เหตุผลที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงถวายน้ำสรงพระบรมศพที่พระบาท อ. นนทพร สันนิษฐานว่า อาจเป็นพระราชประสงค์ส่วนพระองค์

ขณะที่ตามโบราณราชประเพณี พระมหากษัตริย์จะถวายน้ำสรงพระบรมศพที่พระอุระ (บริเวณอก) เช่นที่ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงถวายน้ำสรงพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568

อ่านเพิ่มเติม :

• พระพันปีหลวง 2 รัชกาล เสด็จสวรรคตห่างจากพระบรมราชสวามี เป็นระยะเวลา 9 ปี
• สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ “พระพันปีหลวง” พระบรมราชชนนีที่พระชนมายุยืนยาวเป็นอันดับ 2
• พระประวัติ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ พระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 ต้นราชสกุลกิติยากร

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

นนทพร อยู่มั่งมี. ธรรมเนียมพระบรมศพและพระศพเจ้านาย. พิมพ์ครั้งที่ 2 (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพฯ: มติชน, 2559 และจากการสัมภาษณ์ เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2568

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 ตุลาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : สรงน้ำพระบรมศพ “สมเด็จพระพันปีหลวง” เหตุใดจึงสรงน้ำที่พระบาท ไม่ใช่พระหัตถ์

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com