ซ้อมแก้ปมขยะบรรจุภัณฑ์

การเปลี่ยนแปลงของบริบทโลกทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและการค้าสากล กำลังกดดันให้ภาคอุตสาหกรรมทั่วโลกต้องเร่งปรับตัวสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) โดยเฉพาะการจัดการบรรจุภัณฑ์หลังการบริโภค ซึ่งประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญเมื่อภาครัฐเตรียมบังคับใช้กฎหมายขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility: EPR)

ล่าสุด สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม (TIPMSE) สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.)

ร่วมกับ กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) ได้ประกาศเดินหน้ากลไก “Voluntary PRO” (องค์กรบริหารจัดการความรับผิดชอบของผู้ผลิตภาคสมัครใจ) เพื่อทดลองระบบจัดการบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วแบบครบวงจร พร้อมสร้างต้นแบบระบบบริหารจัดการบรรจุภัณฑ์ระดับประเทศ (National PRO Model) รองรับการบังคับใช้กฎหมายในอนาคต

ความร่วมมือครั้งประวัติศาสตร์นี้จัดขึ้นภายใต้กิจกรรม “FROM COMMITMENT TO ACTION: Closing the Loop for a Circular Thailand” ในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) โดยมีผู้แทนจากกระทรวงมหาดไทย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงอุตสาหกรรม พร้อมด้วยผู้บริหารภาคเอกชน ผู้ผลิต เจ้าของแบรนด์ ผู้จำหน่าย ผู้รวบรวม โรงงานรีไซเคิล และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ร่วมแสดงเจตนารมณ์ในการเชื่อมโยงการทำงานตลอดห่วงโซ่อุปทาน

โปรเจกต์ Voluntary PRO ถูกวางกรอบเวลาการดำเนินงานไว้ 24 เดือน โดยจะเริ่มดีเดย์ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค.2570 ถึง 31 ธ.ค.2571 หัวใจสำคัญไม่ใช่เพียงการเก็บขยะมารีไซเคิล แต่คือการวางรากฐานระบบข้อมูล (Data & Traceability System) การทดสอบกลไกทางการเงิน และการบริหารจัดการที่เหมาะสมกับบริบทสังคมไทย โดยมีแผนปักหมุดใน พื้นที่นำร่อง (Sandbox) 5 พื้นที่ ครอบคลุม บรรจุภัณฑ์ 8 ประเภทหลัก เพื่อหารูปแบบการคัดแยกและการหมุนเวียนวัสดุกลับมาเป็นวัตถุดิบซ้ำอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

นางพิมพ์ใจ ลี้อิสสระนุกูล ประธาน ส.อ.ท. เปิดเผยถึงทิศทางเชิงนโยบายว่า การจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืนถือเป็นจิกซอว์ชิ้นสำคัญในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ 5I ของ ส.อ.ท. เพื่อยกระดับภาคอุตสาหกรรมไทยสู่ Smart Industry โดยเฉพาะในด้าน I5: Inclusive Sustainability ที่มุ่งเน้นการเติบโตอย่างสมดุลผ่านการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ ESG และระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน

“การเตรียมความพร้อมต่อกฎหมาย EPR ต้องพัฒนาควบคู่กันไปทั้งระบบ ทั้งระบบข้อมูล ระบบการเก็บกลับและคัดแยก การออกแบบบรรจุภัณฑ์มิตรต่อสิ่งแวดล้อม ตลอดจนการกำหนดบทบาทของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียให้ชัดเจน ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือตลอดห่วงโซ่ ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ การทดลองผ่านกลไก Voluntary PRO จึงเป็นโอกาสสำคัญให้ภาคเอกชนได้เข้ามาเรียนรู้และทดลองปฏิบัติต่างๆ ในสภาวะจริง เพื่อนำบทเรียนและข้อมูลที่ได้ไปปรับใช้ต่อยอดเมื่อกฎหมาย EPR มีผลบังคับใช้ในอนาคตได้อย่างไร้รอยต่อ” นางพิมพ์ใจกล่าว

ด้านนายโฆษิต สุขสิงห์ รองประธาน ส.อ.ท. และประธาน TIPMSE กล่าวว่า ภาคอุตสาหกรรมมีบทบาทสำคัญในการออกแบบบรรจุภัณฑ์ให้รีไซเคิลง่าย และปรับปรุงกระบวนการผลิตให้วัสดุหมุนเวียนกลับเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจได้ดีที่สุด แต่ขณะเดียวกันก็ต้องพึ่งพาความร่วมมือจากภาครัฐ ท้องถิ่น ผู้จำหน่าย ซาเล้ง ร้านรับซื้อของเก่า โรงงานรีไซเคิล รวมถึงผู้บริโภคในการจัดเก็บและส่งคืน วันนี้เรากำลังก้าวจากการประกาศเจตนารมณ์ไปสู่การลงมือทำร่วมกันผ่าน Voluntary PRO ที่จะเข้ามาเป็นตัวกลางเชื่อมระบบ การทดลองสนามจริงในไทยครั้งนี้จะช่วยให้เราได้โมเดลการจัดการที่ใช้ได้จริง เหมาะสมกับบริบทประเทศ และกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมไทยในระยะยาว

การขับเคลื่อน Voluntary PRO ของ ส.อ.ท. และ TIPMSE ในครั้งนี้ นับเป็นก้าวสำคัญที่สะท้อนให้เห็นถึงการปรับตัวเชิงรุกของภาคอุตสาหกรรมไทย ที่ไม่เพียงเป็นการเตรียมพร้อมรับมือกับกติกาทางกฎหมาย EPR ภายในประเทศเท่านั้น แต่ยังเป็นการสร้างมาตรฐานใหม่ด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมที่จะช่วยยกระดับสินค้าและบรรจุภัณฑ์ไทยให้ตอบโจทย์เกณฑ์ความยั่งยืนระดับสากลได้อย่างแท้จริง.

ณัฐวัฒน์ หาญกล้า