เปิดตำนาน ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 เดิมไม่ได้ชื่อถนน "พหลโยธิน"
ประวัติทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 เดิมไม่ได้ใช้ชื่อ "พหลโยธิน" จากถนนเล็กๆ แค่ 22 กิโลเมตร สู่เส้นเลือดใหญ่ของประเทศ
ถนนพหลโยธิน หนึ่งในถนนสายหลักของประเทศไทยที่คนไทยคุ้นเคยในฐานะเส้นทางมุ่งหน้าสู่ภาคเหนือ แท้จริงแล้วไม่ได้ใช้ชื่อนี้มาตั้งแต่แรก แต่เคยมีชื่อเดิมว่า “ถนนประชาธิปัตย์” ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่บุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย
ปัจจุบัน ถนนพหลโยธินเป็นส่วนหนึ่งของ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 หนึ่งใน 4 ทางหลวงสายประธานของประเทศไทย ที่ทำหน้าที่เชื่อมกรุงเทพมหานครกับภูมิภาคสำคัญ ได้แก่
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 ถนนพหลโยธิน เชื่อมกรุงเทพฯ สู่ภาคเหนือ
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 ถนนมิตรภาพ เชื่อมกรุงเทพฯ สู่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 ถนนสุขุมวิท เชื่อมกรุงเทพฯ สู่ภาคตะวันออก
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 ถนนเพชรเกษม เชื่อมกรุงเทพฯ สู่ภาคใต้
จาก “ถนนประชาธิปัตย์” สู่ “ถนนพหลโยธิน”
จุดเริ่มต้นของถนนสายนี้เกิดขึ้นในช่วงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ โดยในระยะแรก ถนนสายนี้มีชื่อว่า “ถนนประชาธิปัตย์” และก่อสร้างไปถึงบริเวณดอนเมืองในปี พ.ศ. 2479 มีระยะทางประมาณ 22 กิโลเมตร
ต่อมาในปี พ.ศ. 2481 ในสมัยรัฐบาลของ จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ได้มีการขยายเส้นทางต่อจากดอนเมือง ผ่านอำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดสระบุรี และขยายต่อไปจนถึงจังหวัดลพบุรี
เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2483 ถนนสายนี้มีระยะทางรวมประมาณ 162 กิโลเมตร และต่อมาได้รับการพัฒนาให้เป็นเส้นทางสำคัญที่เชื่อมกรุงเทพมหานครกับภาคเหนือ
ปี 2493 เปลี่ยนชื่อเพื่อรำลึกถึง “พระยาพหลพลพยุหเสนา”
วันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2493 คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติให้เปลี่ยนชื่อถนนสายนี้เป็น “ถนนพหลโยธิน” เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่ พลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน)
พระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นบุคคลสำคัญทางการเมืองของไทยในช่วงเปลี่ยนผ่านการปกครอง เป็นหนึ่งในผู้นำคณะราษฎร และดำรงตำแหน่ง นายกรัฐมนตรีคนที่ 2 ของประเทศไทย
ถนนพหลโยธิน จากเส้นทางกรุงเทพฯ สู่ชายแดนแม่สาย
หลังจากเปลี่ยนชื่อ ถนนพหลโยธินได้รับการขยายเส้นทางอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นทางหลวงสายหลักที่เชื่อมพื้นที่ภาคกลางและภาคเหนือเข้าด้วยกัน
ถนนพหลโยธิน มีระยะทางส่วนใหญ่เป็น ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 สายอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-กลางสะพานแม่น้ำสาย (เขตแดนไทย/เมียนมา) เป็นถนนสายหลักในกรุงเทพมหานคร สายทางเริ่มต้นที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร ผ่านภาคกลาง และมุ่งสู่ภาคเหนือของประเทศไทย สิ้นสุดที่ด่านพรมแดนแม่สาย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย บริเวณชายแดนประเทศพม่า รวมระยะทางยาว 994.749 กิโลเมตร
หากสังเกตเส้นทาง ถนนพหลโยธินช่วงจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจะไม่ได้มุ่งขึ้นเหนือเป็นเส้นตรง แต่เบี่ยงไปทางตะวันออก ผ่านจังหวัดสระบุรีและลพบุรี ก่อนวกกลับมายังพื้นที่ชัยนาท
เหตุผลหนึ่งมาจากแนวคิดด้านยุทธศาสตร์ในอดีต ที่ต้องการให้ทางหลวงสายสำคัญผ่านพื้นที่ตั้งของกองทหารและหน่วยงานสำคัญของประเทศ เพื่อประโยชน์ด้านความมั่นคงและการเดินทางของกองกำลัง
ที่มาของนามสกุล “พหลโยธิน”
ชื่อ “พหลโยธิน” ไม่ได้เกิดขึ้นจากพลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนาโดยตรง แต่มีที่มาจากนามสกุลพระราชทานของตระกูล
ผู้ขอพระราชทานนามสกุล “พหลโยธิน” คือ พระยาพหลโยธินรามินทรภักดี (นพ พหลโยธิน) นายทหารและขุนนางสยาม ซึ่งได้รับพระราชทานนามสกุลลำดับที่ 468
พระยาพหลโยธินรามินทรภักดี เป็นพี่ชายต่างมารดาของ พลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) และเป็นบิดาของ นายแนบ พหลโยธิน หนึ่งในสมาชิกคณะราษฎรและอดีตรัฐมนตรี
จากถนนสายเล็ก สู่เส้นเลือดใหญ่ของประเทศ
ตลอดระยะเวลากว่า 80 ปี ถนนพหลโยธินไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางสำหรับการเดินทาง แต่เป็นเส้นทางที่สะท้อนพัฒนาการของประเทศไทย ทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้า การท่องเที่ยว และการเชื่อมโยงผู้คนจากกรุงเทพมหานครสู่ภาคเหนือ
จากอดีตที่เคยใช้ชื่อว่า “ถนนประชาธิปัตย์” วันนี้ชื่อ “พหลโยธิน” ได้กลายเป็นหนึ่งในชื่อถนนที่คนไทยรู้จักมากที่สุด และเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การคมนาคมไทยที่ยังคงใช้งานมาจนถึงปัจจุบัน