ตีปี๊ป ตีเกราะ เคาะไม้ สำรวจ 6 ตำนาน ‘จันทรุปราคา’ ที่มาความเชื่อจากทั่วทุกมุมโลก

ภาพไฮไลต์

ไม่ใช่เพียงแค่ตำนาน ‘ราหูอมจันทร์’ ที่ปรากฎอยู่ในไทยบ้านเราเท่านั้น ความเชื่อหรือตำนานเกี่ยวกับปรากฏการณ์ ‘จันทรุปราคา’ ยังมีให้เห็นอยู่ในแทบทุกวัฒนธรรมทั่วโลก ซึ่งก่อนที่ยุควิทยาศาสตร์จะถือกำเนิดขึ้น คนโบราณส่วนใหญ่ต่างเชื่อกันว่ามี ‘บางสิ่ง’ กำลังพยายามกัดกินดวงจันทร์ ทำให้มนุษย์เราต้องลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่าง เพื่อช่วยกอบกู้ดวงจันทร์ให้กลับคืนมาเหมือนเดิม

และไหนๆ วันนี้จะเกิดปรากฏการณ์จันทรุปราคาขึ้นในช่วงเย็นๆ แล้ว Thairath Plus จึงอยากชวนทุกคนไปทำความรู้จักกับตำนานความเชื่อที่น่าสนใจ จากหลากหลายวัฒนธรรมทั่วทุกมุมโลกกัน

1 - ไทยและอินเดีย กับ ตำนานกำเนิดพระราหู

ตำนาน ‘พญาราหู’ หรือ ‘พระอสุรินทราหู’ คือเทพอสูรนพเคราะห์องค์ที่ 8 ตามคติไทยและฮินดู ซึ่งถือเป็นตำนานที่เราคุ้นเคยกันมากที่สุด โดยมีต้นตอมาจากเหตุการณ์ ‘กวนเกษียรสมุทร’ อันเป็นตำนานการสร้างโลกและเทวปกรณ์สำคัญในศาสนาฮินดู ว่าด้วยเรื่องราวที่เหล่าเทวดาและอสูรยอมร่วมมือกันกวนมหาสมุทรน้ำนม เพื่อปรุงน้ำอมฤตให้สำเร็จ

ตามตำนานเชื่อว่าพระราหูได้แอบเข้าไปดื่มน้ำอมฤตหวังจะเป็นอมตะ แต่แล้ว ‘พระอาทิตย์’ กับ ‘พระจันทร์’ เห็นเข้าพอดีจึงรีบไปฟ้อง ‘พระนารายณ์’ ทันที ทำให้พระนารายณ์โกรธอย่างรุนแรงจนขว้างจักรไปตัดตัวพระราหูขาดสะบั้นเป็นสองท่อน

ทว่าด้วยฤทธิ์ของน้ำอมฤตที่ดื่มเข้าไปแล้วทำให้พระราหูไม่ตาย แต่ความแค้นในครั้งนี้ทำให้พระราหูคอยตามคราสหรือ ‘กิน’ พระอาทิตย์และพระจันทร์คืนทุกครั้งที่มีโอกาส จนกลายเป็นที่มาของคำว่า ‘จันทรคราส’ หรือ ‘ราหูอมจันทร์’ ที่เราเรียกกันจนติดปาก และยังเกิดความเชื่อเกิดตามมาว่า เมื่อเราตีปี๊บหรือส่งเสียงดังจะทำให้พระราหูคายพระจันทร์ออกมา

2 - ตำนานนอธ์สและเหล่าเทพเจ้าของชาวสแกนดิเนเวีย (ไวกิ้ง) กับ หมาป่าฮาติ นักล่าดวงจันทร์

ในตำนานนอร์ส (Norse Mythology) ชาวนอร์สเชื่อว่าบนท้องฟ้ามีหมาป่าดุร้ายอยู่สองตัว ที่มีหน้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยตัวที่คอยวิ่งไล่ตามดวงอาทิตย์มีชื่อว่า ‘สกอลล์’ (Sköll) ส่วนตัวที่วิ่งไล่ตามดวงจันทร์มีชื่อว่า ‘ฮาติ’ (Hati)

เมื่อใดก็ตามที่ฮาติวิ่งไล่ตามดวงจันทร์ได้ทันและงับไว้ได้ ก็จะทำให้เกิดปรากฏการณ์จันทรุปราคาขึ้นมา ชาวไวกิ้งจึงต้องช่วยกันส่งเสียงดังหรือทำเสียงอึกทึก ทั้งตีเกราะเคาะไม้ เพื่อขู่ให้หมาป่าตกใจจนยอมคายดวงจันทร์ออกมา เพราะตามตำนานเชื่อว่าหาก ฮาติกลืนกินดวงจันทร์ได้สำเร็จเมื่อไหร่ ท้องฟ้าจะมืดมิดไร้แสงสว่าง และนั่นคือสัญญาณของวันสิ้นโลก

3 - ตำนานจีนโบราณ กับ สุนัขสวรรค์ (Tiangou)

เทียนโกว (Tiangou) หรือ ‘สุนัขสวรรค์’ สัตว์ในตำนานของจีนที่มีลักษณะคล้ายสุนัขสีดำและขึ้นชื่อเรื่องความดุร้าย แต่ในบางตำนานที่มองว่าเป็นวิญญาณดี ก็จะนิยามให้เป็นสุนัขตัวนี้มีสีขาวที่นำพาความสงบสุขมาให้แทน

โดยคนจีนโบราณเชื่อว่า สาเหตุของการเกิดปรากฏการณ์จันทรุปราคานั้นเกิดจาก ‘เทียนโกว’ วิ่งไล่ตามและกัดกินดวงจันทร์ไปพร้อมกับ นางฉางเอ๋อ (Chang Er) ที่ซ่อนตัวอยู่หลังดวงจันทร์ เมื่อราชินีหวังหมู่ (Wangmu) ทราบเรื่องเข้า จึงมอบหมายให้สุนัขตัวนี้คอยเฝ้าปกป้องประตูแห่งสวรรค์แทน

หลังจากนั้นเจ้าสุนัขดำก็ได้ถูกตั้งชื่อให้ว่าเทียนโกว และยอมคายพระจันทร์ที่กินเข้าไปออกมา พร้อมกับนาง ฉางเอ๋อที่ยังคงอยู่บนดวงจันทร์ตามเดิม และแน่นอนว่าในตำนานนี้ยังคงมีความเชื่อว่า พวกเราทุกคนบนโลกต้องช่วยกันตีกลอง จุดประทัด หรือเคาะเครื่องครัวให้เกิดเสียงดังสนั่น เพื่อขับไล่สุนัขตัวนั้นและเป็นการช่วยชีวิตนางฉางเอ๋อกับดวงจันทร์เอาไว้

4 - อาณาจักรอินคา อารยธรรมโบราณอเมริกาใต้ กับ ตำนานเสือจากัวร์จอมตะกละ

ในตำนานของชาวอินคา มีความเชื่อเรื่องเทพเจ้าและสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่ต่างจากตำนานอื่นๆ มากนัก เพราะชาวอินคาเชื่อว่าปรากฏการณ์จันทรุปราคาเกิดจาก ‘เสือจากัวร์’ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงพลังอำนาจในอารยธรรมอินคาและชนเผ่าแถบนั้น กำลังกัดกินดวงจันทร์

แต่ที่น่ากลัวกว่านั้นคือ ชาวอินคาเชื่อว่าหลังจากเสือจากัวร์กินดวงจันทร์เสร็จสิ้นแล้ว เสือจากัวร์จะกระโจนลงมาบนโลกเพื่อจับมนุษย์กินเป็นอาหารด้วย วิธีแก้ไขคือพวกเขาจะช่วยกันแกว่งหอก ทำเสียงอึกทึก และวิธีที่แปลกกว่าตำนานไหนๆ ก็คือ ‘การทำให้สุนัขเห่า’ โดยการตีสุนัขให้ส่งเสียงร้องออกมา เพราะชาวอินคามีความเชื่อว่าเสียงร้องของสุนัขจะช่วยไล่เสือจากัวร์ให้ยอมคายดวงจันทร์ออกมา ก่อนที่เสือจากัวร์จะกระโจนลงมายังโลกมนุษย์

ภาพไฮไลต์

5 - ตำนานเมโสโปเตเมีย กับ อสูรทั้งเจ็ด

ชาวบาบิโลนโบราณมีความเชื่อว่า จันทรุปราคาเกิดจากการโจมตีจาก ‘อสูรเจ็ดตน’ ซึ่งเป็นกลุ่มปีศาจที่ถือกำเนิดจากความโกลาหล มีพลังทำลายล้างสูง คอยสร้างภัยพิบัติ และเป็นศัตรูตัวฉกาจของทั้งเทพเจ้าและมนุษย์

ชาวบาบิโลนเชื่อว่าทั้งสุริยุปราคาและจันทรุปราคาเป็นลางร้ายที่พุ่งเป้าไปที่กษัตริย์โดยเฉพาะ โดยเชื่อกันว่ากษัตริย์อาจจะถูกลอบปลงพระชนม์ในช่วงที่เกิดปรากฏการณ์อุปราคาขึ้น ทำให้ชาวบาบิโลนต้องแก้เคล็ดด้วยการแต่งตั้ง ‘กษัตริย์ตัวแทน’ ซึ่งมักจะเป็นนักโทษหรือสามัญชนคนธรรมดา ให้ขึ้นมาครองราชย์ชั่วคราว เพื่อให้เป็นผู้รับเคราะห์ร้ายแทนกษัตริย์ตัวจริง

6 - ชาวบัตตัมมาลิบาในแอฟริกาตะวันตก กับ สงครามระหว่างดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์

ตำนานของชาวบัตตัมมาลิบาในแอฟริกาตะวันตก โดยเฉพาะในเบนินและโตโก มีความเชื่อโบราณว่า ปรากฏการณ์จันทรุปราคานั้นเกิดจากดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์กำลังทะเลาะและต่อสู้กัน โดยชาวบัตตัมมาลิบามองว่าดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นพี่น้องกันที่ห้ำหั่นกันเอง

เมื่อเกิดจันทรุปราคาขึ้น ชาวบ้านจึงต้องออกมาทำเสียงดังเพื่อช่วยกัน ‘ห้ามทัพ’ และยุติความขัดแย้งในครั้งนี้ ด้วยการหันมาปรับความเข้าใจกับเพื่อนบ้านหรือคนในครอบครัวที่เคยโกรธเคืองกัน ซึ่งถือเป็นกุศโลบายที่ชาญฉลาดในการใช้ปรากฏการณ์ธรรมชาติมาสร้างสันติภาพให้เกิดขึ้นชุมชน

แต่ไม่ว่าตำนานของแต่ละวัฒนธรรมจะมีความเชื่อในรูปแบบใด ในความเป็นจริงนั้น ‘จันทรุปราคา’ เป็นเพียงปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ซึ่งเกิดจากการเรียงตัวของวัตถุบนฟ้า เมื่อดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ โคจรมาอยู่ในระนาบเดียวกัน โดยมี โลก อยู่ตรงกลาง ระหว่างดวงอาทิตย์และดวงจันทร์พอดี

ส่งผลให้โลกบังแสงจากดวงอาทิตย์จนเกิดเป็นเงามืดขึ้น และเมื่อดวงจันทร์เคลื่อนที่เข้าไปในเงาของโลก เราจึงเห็นดวงจันทร์ค่อยๆ เว้าแหว่งหรือมืดมิดไปชั่วขณะ

แม้ความเชื่อจะแตกต่างกันไปตามแต่ละวัฒนธรรม แต่จะเห็นได้ว่า ‘เสียง’ คือเครื่องมือสื่อสารเชิงสัญลักษณ์ และเป็นพลังงานที่มนุษย์สามารถสร้างขึ้นเพื่อตอบโต้กับสิ่งที่มองไม่เห็นและอยู่ไกลเกินเอื้อมได้อย่างเป็นรูปธรรมที่สุด ซึ่งทุกตำนานและทุกวัฒนธรรมต่างก็มีวิธีอธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติผ่านเรื่องเล่า ที่สะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ รวมถึงสิ่งที่อยู่ภายใต้อำนาจจิตใจได้เป็นอย่างดี