โลกร้อน : จะมีอะไรใหม่ในรายงานสภาพภูมิอากาศโลกครั้งสำคัญที่สุดในรอบเกือบ 10 ปี

ขณะที่คุณกำลังอ่านบทความนี้ ทีมนักวิทยาศาสตร์ราว 200 คนทั่วโลกกำลังทำงานกันทั้งวันทั้งคืนเพื่อสรุปรายงานที่อาจสร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญให้แก่โลกของเรา

คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Intergovernmental Panel on Climate Change หรือ IPCC) กำลังเตรียมรายงานประเมินสถานการณ์โลกร้อนที่มีเนื้อหาละเอียดครอบคลุมมากที่สุดนับแต่ปี 2013

ในช่วง 2 สัปดาห์ข้างหน้านี้ นักวิทยาศาสตร์จะร่วมการประชุมทางออนไลน์เพื่อปรึกษาหารือและถกเถียงถึงผลการศึกษาวิจัยด้านสภาพอากาศของพวกเขากับบรรดานักวิทยาศาสตร์คนอื่น ๆ และผู้กำหนดนโยบายของประเทศต่าง ๆ

• 5 เหตุผลที่ปี 2021 อาจเป็นจุดเปลี่ยนในการแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• อากาศร้อนจัด-หนาวจัดแบบสุดขั้ว ทำผู้คนทั่วโลกล้มตายปีละ 5 ล้านคน
• ทะเลทรายอิหร่านล้มแชมป์หุบเขามรณะ ขึ้นแท่นสถานที่ร้อนสุดบนพื้นโลก
• ประชากรโลกต้องอพยพหนีอากาศร้อนเหมือนทะเลทรายในอีก 500 ปี

รายงานสรุปสำหรับผู้กำหนดนโยบาย (The Summary for Policymakers) ความหนาประมาณ 40 หน้า จะมีบทบาทสำคัญในการแนะแนวทางในการรับมือกับปัญหาด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่สำคัญต่าง ๆ อันจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงหน้าประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ ซึ่งหลายฝ่ายหวังว่าจะเป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า รายงานฉบับนี้จะเป็น "การเตือนสติ" ให้แก่รัฐบาลประเทศต่าง ๆ ซึ่งในการหารือที่ IPCC เป็นผู้จัดขึ้นนี้มีสมาชิกเข้าร่วมจาก 195 ประเทศ

แมตต์ แมคเกรธ ผู้สื่อข่าวสิ่งแวดล้อมของบีบีซี จะพาไปดูประเด็นสำคัญต่าง ๆ ในรายงานที่นักวิทยาศาสตร์กำลังร่วมกันเขียนขึ้นฉบับนี้ รวมถึงหาคำตอบว่าทำไมมันจึงมีความสำคัญมากที่สุดในรอบ 10 ปี และจะส่งผลต่อเราทุกคนอย่างไรบ้าง

จะมีอะไรในรายงานประเมินสภาพภูมิอากาศโลกครั้งที่ 6

IPCC ได้เคยออกรายงานแบบนี้มาแล้วเมื่อครั้งก่อน โดยที่ตอนนั้น การพยากรณ์สภาพอากาศยังเชื่อถือได้ในระดับหนึ่ง และการละลายของ "ชั้นดินเยือกแข็งคงตัว" หรือ เพอร์มาฟรอสต์ (permafrost) ในแถบไซบีเรีย ยังไม่รุนแรงมากนัก

แต่ในปีนี้ คณะกรรมการ IPCC ต่างมาร่วมประชุมกันท่ามกลางสภาพอากาศที่รุนแรงสุดขั้วทั้งในสหรัฐฯ แคนาดา ยุโรป และเอเชีย นี่จึงทำให้คำถามเรื่องบทบาทของมนุษย์ในการทำให้เกิดปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก ถูกถามดังขึ้นกว่าทุกครั้งที่ผ่านมา

ด้วยเหตุนี้จึงคาดกันว่าในรายงานฉบับที่ 6 นี้ จะเน้นย้ำถึงประเด็นเรื่องบทบาทของมนุษย์ในการก่อให้เกิดวิกฤตด้านสภาพภูมิอากาศ

ในรายงานฉบับก่อนหน้านี้ที่ออกมาเมื่อปี 2013 คณะผู้จัดทำรายงานระบุว่า อุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นนับแต่ช่วงทศวรรษที่ 1950 "มีความเป็นไปได้อย่างยิ่ง" ที่จะเกี่ยวข้องกับกิจกรรมของมนุษย์ ซึ่งคาดว่าในรายงานฉบับล่าสุดนี้ อาจมีการใช้ถ้อยคำที่รุนแรงขึ้น แม้จะมีเสียงคัดค้านจากบางประเทศก็ตาม

อย่างไรก็ตาม คาดว่าเนื้อหาในรายงานจะมุ่งเน้นไปที่เรื่องในปัจจุบันและในอนาคตมากกว่าจะพูดถึงความรับผิดชอบในอดีต

นอกจากนี้ จะมีเนื้อหาบทใหม่ว่าด้วยการเกิดสภาพอากาศรุงแรงสุดขั้วจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ ซึ่งรวมถึงพายุ "ที่มีแนวโน้มการเกิดต่ำแต่ส่งผลกระทบสูง" ตลอดจนเหตุการณ์น้ำท่วม และภัยแล้งที่เกิดขึ้นทั่วโลกในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา

ศาสตราจารย์คอร์ริน เดอ เควเร จากมหาวิทยาลัยอีสต์แองเกลีย ในอังกฤษ ซึ่งอยู่ในคณะจัดทำรายงานของ IPCC สองครั้งที่ผ่านมา ระบุว่า "เราคาดว่าจะมีข้อมูลมากมาย อันที่จริง นี่น่าจะเป็นครั้งแรกของ IPCC (ที่เรา) จะได้เห็นข้อมูลชัดเจนยิ่งขึ้นเกี่ยวกับความเสี่ยงจากเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรงสุดขั้วต่าง ๆ"

นอกจากจะมีข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น รวมถึงสถานการณ์ของขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้แล้ว รายงานสรุปฉบับใหม่นี้จะให้ข้อมูลใหม่แก่พวกเราเกี่ยวกับโอกาสที่แท้จริงในการควบคุมอุณหภูมิโลกไม่ให้เพิ่มขึ้น 1.5 องศาเซลเซียสในศตวรรษนี้

IPCC คืออะไร และเกี่ยวอะไรกับเราทุกคน

IPCC ก่อตั้งขึ้นในปี 1988 เพื่อนำเสนอผลการประเมินและทางเลือกที่เป็นไปได้ในเชิงวิทยาศาสตร์และการเมืองในการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แก่นักการเมืองในทุก 6 หรือ 7 ปี

ในขณะที่โลกมีอุณหภูมิสูงขึ้นในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา IPCC ได้กลายเป็นเวทีสำคัญสำหรับ 3 เรื่องคือ 1) การสรุปสถานการณ์เชิงวิทยาศาสตร์เพื่อทำความเข้าใจปัญหา 2) ประเมินผลกระทบ และ 3) เสนอวิธีแก้ปัญหาที่จะส่งผลกระทบต่อเราทุกคนบนโลก

หลายคนอาจคิดว่า IPCC เป็นเพียงเวทีทางวิทยาศาสตร์ แต่นั่นไม่ใช่ทั้งหมด

ศาสตราจารย์ริชาร์ด แบล็ก จากอิมพีเรียล คอลเลจ ลอนดอน บอกว่า "อันที่จริง IPCC ประกอบไปด้วยคณะผู้แทนจากรัฐบาล 195 ประเทศ และสำหรับผมนี่คือสิ่งสำคัญเกี่ยวกับ IPCC มันไม่ใช่แค่คณะนักวิทยาศาสตร์เท่านั้นที่จัดทำรายงานนี้ แต่มันยังได้รับการมอบหมายจากรัฐบาลด้วย นี่จึงทำให้รายงานฉบับนี้มีความพิเศษมาก"

ช่วงหลายปีที่ผ่านมา เนื้อหาในรายงาน IPCC มีการใช้ถ้อยคำที่รุนแรงจากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ

ในปี 2013 รายงานระบุว่า มนุษย์เป็น "สาเหตุหลัก" ที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อน และเอกสารนี้ได้นำไปสู่การทำ "ความตกลงปารีส" (Paris Agreement) เพื่อกำหนดมาตรการลดปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่มีการลงนามในปี 2015

ในปี 2018 IPCC ได้ออกรายงานพิเศษที่มุ่งเน้นไปที่เรื่องเดียวนั่นคือ การจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เพิ่มสูงขึ้นเกิน 1.5 องศาเซลเซียส

คาดว่ารายงานฉบับใหม่ของ IPCC ที่จะตีพิมพ์ในวันที่ 9 ส.ค. นี้ ก็น่าจะก่อให้เกิดผลกระทบครั้งใหญ่ก่อนถึงการประชุมสุดยอดด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ (COP26) ที่เมืองกลาสโกว์ ของสกอตแลนด์ ในเดือน พ.ย. ที่จะถึงนี้

ศาสตราจารย์แบล็กกล่าวว่า "ผมคิดว่ามันจะเป็นการเตือนสติ อย่างไม่ต้องสงสัย"

วิทยาศาสตร์เชื่อถือได้แค่ไหน

เมื่อแล้วเสร็จ รายงานฉบับนี้จะเป็นผลลัพธ์จากงานศึกษาวิจัยของนักวิทยาศาสตร์ราว 200 คน ซึ่งถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มหัวข้อต่าง ๆ เพื่อวิเคราะห์งานวิจัยที่ผ่านการพิจารณากลั่นกรองโดยผู้ทรงคุณวุฒิในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา

รายงานฉบับร่างในเบื้องต้นของ IPCC ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก โดยมีนักวิจัยเข้าไปร่วมแสดงความคิดเห็นราว 75,000 ความเห็น

ในปีนี้ถือเป็นครั้งแรกที่ IPCC จะจัดทำงานรายแบบทางไกลผ่านทางออนไลน์ ซึ่งตามปกติการประชุมนี้มักใช้เวลาประมาณ 1 สัปดาห์ และมีการหารืออย่างเผ็ดร้อนระหว่างคณะผู้แทนรัฐบาลและนักวิทยาศาสตร์

การที่เหลือเวลาอีกไม่กี่เดือนก่อนจะถึงการประชุม COP26 ในสกอตแลนด์ เดิมพันของผู้ร่วมจัดทำรายงาน IPCC จึงอาจเรียกได้ว่าสูงที่สุดในประวัติศาสตร์ยุคปัจจุบัน

นอกจากนี้ การที่โลกเผชิญภัยพิบัติทางธรรมชาติอันร้ายแรง ก็ทำให้ประชาชนทั่วไปและนักการเมืองได้ตระหนักถึงปัญหาด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน ซึ่งปัจจัยที่กล่าวมาเหล่านี้จะยิ่งเพิ่มแรงกดดันให้ IPCC และทำให้คณะผู้ร่วมจัดทำรายงานต้องทำงานกันอย่างหนักตลอดช่วง 2 สัปดาห์ข้างหน้านี้

……………

ข่าวBBCไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ข่าวสด เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว