พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 1 ช่วงตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่ละวันทรงทำอะไรบ้าง?

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2325 ช่วงนั้นยังเป็นยุคก่อร่างสร้างเมือง มีพระราชกรณียกิจหลายอย่างที่ทรงต้องทำ แล้ว “พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 1” หรือกิจวัตรประจำวันหลักๆ ของพระองค์ มีอะไรบ้าง?

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงบันทึกไว้ในพระนิพนธ์ “พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ 5” ว่า

ระเบียบพระราชานุกิจในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งขึ้นเมื่อรัชกาลที่ 1 สันนิษฐานว่า เห็นจะเอาแบบพระราชานุกิจของพระเจ้าบรมโกศครั้งกรุงศรีอยุธยามาใช้

พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 1 มีรายการต่างๆ ดังนี้

เช้า 9 นาฬิกา เสด็จลงทรงบาตร

10 นาฬิกา เสด็จออกท้องพระโรง ถวายภัตตาหาร เลี้ยงพระสงฆ์ในท้องพระโรง เจ้านายเข้าเฝ้าฯ และช่วยกันปฏิบัติพระสงฆ์เวลาฉัน

เมื่อพระกลับแล้ว ชาวพระคลังมหาสมบัติกราบบังคมทูลรายงานจ่ายเงิน แล้วเสด็จขึ้นพระแท่นออกขุนนางข้าราชการ กรมพระตำรวจเข้าเฝ้าถวายรายงานชำระความฎีกา แล้วเบิกขุนนางเข้าเฝ้าประภาษด้วยอรรถคดี

ในปลายรัชกาล เมื่อพระมหากษัตริย์เสด็จออกตอนเช้านี้ที่พระบัญชร พระที่นั่งไพศาลทักษิณ ข้าราชการเฝ้าที่ชาลาริมพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ด้านตะวันตก

เที่ยง เสด็จขึ้นเสวยพระกระยาหาร และประภาษราชกิจภายใน เสด็จเข้าที่พระบรรทมทรงสำราญพระอิริยาบถ

ค่ำ 6 นาฬิกา เสวยพระกระยาหาร

7 นาฬิกา เสด็จออกท้องพระโรง ทรงสดับพระธรรมเทศนากัณฑ์หนึ่ง ชาวพระคลังมหาสมบัติกราบบังคมทูลรายงานการจ่ายสิ่งของต่างๆ มหาดเล็กกราบทูลรายงานก่อสร้าง พระอาการเจ้านายประชวร และอาการป่วยของพระราชาคณะหรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ซึ่งโปรดให้เอาอาการมากราบทูล

เสด็จขึ้นพระแท่นออกขุนนาง เบิกข้าราชการทั้งฝ่ายทหารและพลเรือนเข้าเฝ้า กราบทูลใบบอกหัวเมือง ประภาษราชการแผ่นดินและการทัพศึก

10 นาฬิกา เสด็จขึ้น เป็นสิ้นพระราชานุกิจประจำวัน แต่ถ้าเป็นเวลามีศึกสงคราม และมีราชการสำคัญ เสด็จขึ้นถึง 1 นาฬิกา 2 นาฬิกาก็มี

เห็นได้ว่า แม้จะมีพระราชานุกิจที่กำหนดเป็นหลักไว้แล้ว แต่ถ้าในยามศึกสงคราม ซึ่งในสมัยรัชกาลที่ 1 มีสงครามกับพม่าหลายครั้ง ครั้งสำคัญคือ “สงครามเก้าทัพ” พระราชานุกิจก็จะปรับเปลี่ยนไปตามความจำเป็น

เมื่อสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ได้อย่างมั่นคงแล้ว ในรัชกาลต่อๆ มา พระราชานุกิจก็มีการปรับเปลี่ยนไปตามบริบท เช่น สมัยรัชกาลที่ 4 มีเสด็จออกให้ชาวต่างประเทศเข้าเฝ้า เสด็จออกรับฎีกาจากราษฎร หรือสมัยรัชกาลที่ 5 เสด็จออกให้ข้าราชการ ขุนนาง และเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค ต่อมาคือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์) ซึ่งเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน เข้าเฝ้า เสด็จประพาสพระนคร เป็นต้น

อ่านเพิ่มเติม :

• กิจวัตรประจำวัน “พระราชานุกิจ” รัชกาลที่ 4 ตั้งแต่เช้าจรดค่ำ พระองค์ทรงทำอะไรบ้าง?
• พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 5 แต่ละวันทรงทำอะไรบ้าง?
• เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ เคยปฏิเสธรัชกาลที่ 5 ไม่ยอมเป็น “สมเด็จเจ้าพระยา” เพราะเหตุใด?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ 5. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ : มติชน, 2555

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 19 กรกฎาคม 2567

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : พระราชานุกิจ รัชกาลที่ 1 ช่วงตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่ละวันทรงทำอะไรบ้าง?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com