ความสุขสร้างได้สำหรับผู้สูงอายุ
บทความพิเศษ | นายแพทย์วิชัย โชควิวัฒน
ประธานสมาคมสภาผู้สูงอายุแห่งประเทศไทย
ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
ความสุขสร้างได้สำหรับผู้สูงอายุ
นอกจากการศึกษาประเทศต่างๆ ที่ผลการสำรวจพบว่า “มีความสุขมากที่สุดในโลก” แล้ว การวิจัย เรื่อง “การสร้างความสุขเพื่อชีวิตที่ดีในวัยสูงอายุ” ยังทบทวนความคิดของนักปรัชญาที่มีชื่อเสียง เช่น เดวิด ฮูม (David Hume) นักปรัชญาชาวอังกฤษซึ่งชี้ว่า
“จุดมุ่งหมายที่ยิ่งใหญ่ในความพากเพียรอุตสาหะทั้งมวลของมนุษย์ ก็คือ การได้รับความสุข ด้วยเหตุผลนี้จึงมีการคิดค้นงานศิลปะ การค้นคว้าวิจัยทางวิทยาศาสตร์ การบัญญัติกฎหมาย และการก่อเกิดสังคมเพื่อสนับสนุนให้เกิดความสุข”
ดร.จอห์น ไอโซ (John Isso, Ph.D.) ในงานเขียนที่มีชื่อเสียงเรื่อง “ความลับ 5 ข้อที่คุณต้องค้นให้พบก่อนตาย” ซึ่งเป็นผลการศึกษาและถอดบทเรียนชีวิตจากคนสูงอายุวัย 59-105 ปี และสรุปความลับ 5 ข้อ ได้แก่
(1) จงซื่อสัตย์ต่อตนเอง โดยต้องตรวจสอบตนเองอยู่เสมอ ดังคำกล่าวของโสกราตีส นักปรัชญาคนสำคัญของกรีกที่ว่า “ชีวิตที่ขาดการตรวจสอบ ไม่ควรค่าแก่การมีชีวิตอยู่
(2) อย่าปล่อยให้เสียดาย โดยต้องกล้าคิด กล้าทำ ถ้าล้มเหลวก็ลุกขึ้นมาใหม่ เพราะชีวิตไม่ต้องประสบความสำเร็จเสมอไป
(3) ใช้ชีวิตเปี่ยมด้วยความรัก ตั้งแต่การให้ความสำคัญกับความรัก การรักตนเอง และมองผู้อื่นด้วยใจเมตตา
(4) ใช้ชีวิตอยู่กับปัจจุบัน ผ่านทุกห้วงเวลาอย่างมีคุณค่า ไม่จมอยู่กับอดีต หรือห่วงกังวลแต่กับอนาคต มองแต่ละวันล้วนเป็นของขวัญ ใช้ชีวิตแต่ละวันดุจดังได้เห็นแสงอาทิตย์อัสดงเป็นครั้งสุดท้าย และฝึกจิตให้อยู่กับปัจจุบันและมีความสุข
(5) มุ่งการให้มากกว่าการรับ ข้อสำคัญต้องมีสติอยู่เสมอ ดังภาษิต “จงระวังความคิดของคุณ เพราะความคิดจะกลายเป็นคำพูด จงระวังคำพูดของคุณ เพราะคำพูดจะกลายเป็นการกระทำ จงระวังการกระทำของคุณ เพราะการกระทำจะกลายเป็นอุปนิสัย จงระวังอุปนิสัยของคุณ เพราะมันจะกลายเป็นลักษณะประจำตัว และลักษณะประจำตัวจะกลายเป็นชะตากรรมของคุณ”
ข้อเตือนใจสำคัญคือ “เพื่อให้เกิดปัญญาในการดำเนินชีวิต เราไม่จำเป็นต้องรอให้แก่ชราก่อนจึงมีปัญญาได้ เราสามารถมีปัญญาได้ตั้งแต่เยาว์วัย… เพราะชีวิตผ่านไปรวดเร็วเหลือเกิน เราไม่มีโอกาสอยู่ในชั่วนิรันดร์ เวลาของเราที่มีอยู่ก็ไม่แน่นอน และมีอยู่อย่างจำกัด”
ผู้ศึกษาเรื่องผู้สูงอายุร้อยปี ที่สำคัญคือ แดน บุทเนอร์ ได้ทำข้อมูลจากการศึกษาผู้สูงอายุช่วง 90-100 ปี จาก 141 ประเทศทั่วโลก และสรุปองค์ประกอบของความสุข 3 ประการ เรียกว่า “3 พี ของความสุข” (3 P’s of Happiness) ได้แก่
(1) การดำเนินชีวิตอย่างชื่นชมยินดี (Pleasure)
(2) การดำเนินชีวิตอย่างมีจุดมุ่งหมาย (Purpose)
และ (3) การดำเนินชีวิตอย่างมีความภาคภูมิใจ (Pride)
โดยได้ขยายความเป็นรูปธรรม ทั้ง 3 องค์ประกอบ เริ่มที่การดำเนินชีวิตอย่างชื่นชมยินดี ได้แก่
(1) การพัฒนากิจวัตรประจำวันทางสังคมอย่างง่ายๆ กับครอบครัว หรือเพื่อนบ้าน
(2) เพลิดเพลินกับวันพิเศษเล็กๆ เช่น นัดพบกับเพื่อนสัปดาห์ละครั้ง
(3) สร้างกิจวัตรประจำสัปดาห์ของครอบครัว เช่น นัดกินข้าวในวันสุดสัปดาห์
(4) กินอาหารร่วมกันในที่ทำงาน
(5) มีอารมณ์ขัน โดยทำเป็นประจำทุกวัน
(6) ทำตามความศรัทธาของตนเอง
(7) กินผักและผลไม้ให้ได้ 6 ส่วนทุกวัน
(8) ไปร้านชำใกล้บ้านเป็นประจำ เพื่อให้ได้ออกกำลังกาย พบปะผู้คน และได้กินของสดใหม่เสมอ
(9) เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่
และ (10) เพิ่มความสุขในที่ทำงาน ช่วยเหลือกัน เชื่อใจกัน
การดำเนินชีวิตอย่างมีจุดมุ่งหมาย แดน บุทเนอร์ นำเสนอแนวทางดำเนินชีวิตของชาวเดนมาร์ก ได้แก่
(1) เคารพความเสมอภาคเท่าเทียมกัน
(2) อย่ามีพฤติกรรมเนือยนิ่ง (Sedentary behavior) กระฉับกระเฉงอยู่เสมอ
(3) เข้าร่วมชมรม
(4) คลุกคลีกับเด็ก เสริมพลังให้เด็กๆ
(5) มุ่งเน้นความไว้เนื้อเชื่อใจ
(6) รับประทานอาหารที่มีคุณภาพ
(7) เรียนรู้อยู่เสมอ
(8) หาเวลาพักผ่อนบ้าง
(9) มีสัมพันธภาพที่ดีกับเพื่อนบ้าน
(10) ซื้อของอย่างมีแผน ระมัดระวังการใช้จ่าย เป็นต้น
สำหรับการดำเนินชีวิตอย่างภาคภูมิใจ แดน บุทเนอร์ เสนอแบบอย่างของสิงคโปร์ได้แก่
(1) ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยมากกว่าเสรีภาพที่ไม่จำกัด ยอมรับกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดเพื่อแลกกับความปลอดภัยและอาชญากรรมที่ต่ำ
(2) ดำเนินชีวิตตามค่านิยมของตนเอง โดยทำความเข้าใจว่าอะไรคือสิ่งที่ตนให้ความสำคัญ และเลือกสภาพแวดล้อมทางสังคม อาชีพ และที่อยู่อาศัยให้สอดคล้องกับค่านิยมเหล่านั้น
(3) ค้นหากลุ่มของตัวเองให้พบ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน ชุมชน และดูแลซึ่งกันและกัน
(4) มองหาสภาพแวดล้อมที่ไว้ใจได้
(5) ทำงานหนัก เก็บออม และลงทุนอย่างฉลาด เป็นต้น
นอกจากสิงคโปร์แล้ว ไต้หวันเป็นอีกที่หนึ่งที่น่าสนใจ เพราะดินแดนแห่งนี้ตั้งอยู่บน “วงแหวนแห่งไฟ” มีภัยพิบัติรุนแรงและร้ายแรงเป็นประจำ ทั้งแผ่นดินไหว พายุ
และยังอยู่ในภูมิรัฐศาสตร์ที่อ่อนไหว เพราะจีนถือว่าไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน จะแยกตัวเป็นเอกราชไม่ได้
แต่จากการสำรวจพบว่าไต้หวันเป็นดินแดนที่มีความสุขมากที่สุดในเอเชีย และเป็นอันดับที่ 27 ของโลก
ศาสตราจารย์วาย โทนี่ หยาง แห่งมหาวิทยาลัยจอร์จ วอชิงตัน ได้วิเคราะห์เหตุปัจจัยแห่งความสุขของไต้หวัน ว่าประกอบด้วย
(1) ความสุขจากการรับประทานอาหารร่วมกันและความสัมพันธ์ทางสังคม โดยยังยึดในวัฒนธรรมขงจื๊ออย่างเข้มแข็ง
(2) ไต้หวันมีระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่มีคุณภาพและประสิทธิภาพสูง เป็นระบบเดียวกันทั้งหมด
(3) มีระบบจิตอาสาที่เข้มแข็ง คือ มูลนิธิพุทธฉือจี้ ที่ยึดหลักพรหมวิหารสี่ ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา โดยวัดเป็นผู้นำในการประกอบสัมมาชีพ และให้ความช่วยเหลือคนทั้งโลกอย่างเข้มแข็งและเป็นระบบ เป็นผู้ให้และไม่รับบริจาคเข้าวัดเลย มีแต่รับบริจาคไปช่วยผู้อื่นอย่างมีธรรมาภิบาลสูงสุด
นอกจากนี้ไต้หวันยังสามารถรักษาระบอบประชาธิปไตยไว้ได้ และยังให้ความสำคัญสูงต่อการพิทักษ์รักษาโลกอย่างเป็นรูปธรรม
สุดท้าย ผู้วิจัยได้นำเสนอทัศนะของ ดร.ประมวล เพ็งจันทร์ ผู้มีประสบการณ์ชีวิตผ่านความทุกข์ยากแสนสาหัส แต่สามารถฟันฝ่าจนเรียนจบปริญญาขั้นดุษฎีบัณฑิตจากอินเดีย
เป็นอาจารย์สอนปรัชญาที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
มีชีวิตครอบครัวที่อบอุ่น เป็นแบบอย่างของคู่ชีวิตที่รัก เข้าใจ และเอาใจใส่กันและกันอย่างงดงาม
และเมื่ออายุครบ 50 ปี ก็ขอลาออกจากราชการก่อนเกษียณอายุ ออกไปใช้ชีวิตอย่าง
อนาคาริก เดินเท้ากลับบ้านเกิดโดยไม่มีทรัพย์สินติดกาย ยังชีวิตด้วยทานจากผู้มีจิตเมตตา
และกลับไปจาริกในอินเดียที่เคยไปตกระกำลำบาก แล้วถอดบทเรียนออกมาเป็นหนังสือที่ทรงคุณค่าหลายเล่ม จนได้รับรางวัลนักเขียนศรีบูรพา
อาจารย์ประมวลได้ให้ทัศนะที่ทรงคุณค่า สรุปว่า
(1) ความแก่ คือ โอกาสที่ได้สัมผัสความหมายที่ช่วงวัยอื่นเข้าไม่ถึง
(2) เป็นวัยแห่งการลดความยึดมั่นถือมั่น
(3) ให้มองว่า ทุกสิ่งเมื่อผ่านไปแล้ว คือความงดงามของชีวิต
(4) ให้มองเห็นคุณค่าของสิ่งรอบตัว
และ (5) การอยู่กับปัจจุบันขณะ คือ ความงดงามของชีวิต
นอกจากเรื่อง “การสร้างความสุขเพื่อชีวิตที่ดีในวัยสูงอายุ” งานวิจัยชุดนี้ ยังรวบรวม “ชีวประวัติผู้สูงอายุเกิน 100 ปี” ของไทย มานำเสนอไว้อย่างเป็นระบบเป็นแบบอย่างให้คนไทยได้ศึกษาเพื่อการมีอายุยืนอย่างมีความสุข
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ความสุขสร้างได้สำหรับผู้สูงอายุ
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th/weekly