เยอรมนี จากเครื่องยนต์แห่งยุโรป สู่สมอถ่วงจมทะเล

"เศรษฐกิจเยอรมัน จากแย่สู่เลว”
“จากเครื่องยนต์แห่งยุโรป สู่สมอถ่วงจมทะเล”
“เคยน่าอิจฉา แต่ไม่อีกต่อไป”

คำพาดดังกล่าวคือคำที่สื่อต่างประเทศอย่าง The Economist, Atlantic Council และ The New York Times ใช้พาดหัวในบทความที่อธิบายถึงความย่ำแย่ เลวร้าย ที่เศรษฐกิจประเทศเยอรมันกำลังเผชิญ ในปี 2024 เยอรมันถูกจัดลำดับให้เป็นประเทศที่เศรษฐกิจดีเป็นอันดับที่ 23 ของโลก ตามหลังสาธารณรัฐเช็ก แม็กซิโก หรือแม้แต่ลิทัวเนีย ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่น่าเชื่อ “นี่มันเยอรมันเลยนะ” ประเทศที่เต็มไปด้วยชื่อเสียงและเสน่ห์ ประเทศที่เคยเป็นเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจของสหภาพยุโรป เกิดอะไรขึ้นกับประเทศที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจของยุโรป บทความนี้จะมาเล่าให้ฟัง

หลายสิบปีที่ผ่านมา เยอรมันเคยเป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดในสหภาพยุโรป (EU) มีขนาดของ GDP ใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลก มีอุตสาหกรรมที่สำคัญได้แก่ ยานยนต์ เครื่องจักร เคมีภัณฑ์ และเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีพลังงานทดแทนในช่วง 10 ปีที่แล้ว

ถ้านึกย้อนถึงอดีตในช่วงเวลานั้น ไม่แปลกใจเลยที่เยอรมันจะเป็นผู้นำด้านเศรษฐกิจของยุโรป เพราะประเทศคุณมีส่วนสำคัญต่อซัพพลายเชนยานยนต์ทั่วโลก และมีความก้าวหน้าด้านนวัตกรรมพลังงานทดแทนเมื่อ 10 ปีที่แล้ว

ทว่าเรื่องเหล่านี้กลับกลายเป็นเพียงแค่อดีต ตัดภาพกลับมาที่ปัจจุบัน ตอนนี้เศรษฐกิจของประเทศหดตัวติดต่อกัน 2 ปีติด ประเทศเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้างและปัญหาทางการเมือง เยอรมันเปรียบเหมือน #คนป่วยของยุโรป และทำประเทศในสหภาพยุโรปติดหวัดไปด้วย

การเติบโตทางเศรษฐกิจของเยอรมันคือหนึ่งในปัญหาที่ใหญ่ที่สุดที่ประเทศเผชิญ (นอกเหนือจากเรื่องการเมือง) คณะกรรมาธิการยุโรปคาดการณ์ว่าในปี 2025 GDP เยอรมันจะเติบโตแค่เพียง 0.7% เป็นอัตราการเติบโตที่ต่ำที่สุดตามหลังบรรดาประเทศสมาชิกยุโรปในรอบ 7 ปี หรือถ้ามองที่อัตรการเติบโตเฉลี่ย ในปีที่ผ่านมาเศรษฐกิจของเยอรมนีเติบโต 1.6% แต่ค่าเฉลี่ยของประเทศในสหภาพยุโรปอยู่ที่ 9.5%

หนึ่งในจุดอ่อนสำคัญที่เยอรมันเผชิญ คือ ‘ต้นทุนการผลิตในประเทศที่สูง’ Atlantic Council รายงานว่าบริษัทชั้นนำของเยอรมันต่างพากันย้ายฐานการผลิตออกนอกประเทศไปยังประเทศที่มีต้นทุนการผลิตที่ถูกกว่าและมีระบบระเบียบราชการที่ซับซ้อนน้อยกว่า หรือถ้าเจาะจงกว่านี้ อุตสาหกรรมโลหะ และอุตสาหกรรมการผลิตกระดาษ 2 ภาคการผลิตนี้สร้างผลผลิตด้านอุตสาหกรรมคิดเป็น 16% ของทั้งประเทศ แต่กลับต้องใช้พลังงานในภาคอุตสาหกรรมเกือบ 80% หลายบริษัทต้องแบกรับต้นทุนที่สูง สวนทางกับผลลัพธ์ที่ได้ (หนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ต้นทุนการผลิตสูงเพราะเยอรมันต้องพึ่งพาแก๊ซจากรัซเซียเป็นพิเศษ)

เมื่อภาคการผลิตอ่อนกำลังลง กำลังการจ้างงานก็ลดลงตาม ดัชนีการผลิตภาคอุตสาหกรรมของประเทศในปีที่ผ่านมาคิดเป็นเพียง 90% ของที่เคยทำได้ในปี 2015 ในขณะที่ดัชนีการผลิตภาคอุตสาหกรรมของโปแลนด์กลับเติบโตถึง 152% สถานการณ์นี้สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงด้านการผลิตไปยังยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก เยอรมันกำลังจะไม่ใช่ศูนย์กลางการผลิตของยุโรปอีกต่อไป

อีกหนึ่งปัญหาของเยอรมันคือการพึ่งพาการส่งออกมากเกินไป ซึ่งอาจเป็นเพราะความเคยชินที่ครั้งหนึ่งประเทศตนเคยเป็นประเทศที่โดดเด่นด้านนี้ แต่มาตอนนี้หลาย ๆ ประเทศในสหภาพยุโรปกลับเจอสินค้าจีนราคาถูกที่ผลิตมาล้นเกินความต้องการไหลทะลักเข้าประเทศ หนึ่งในสินค้าที่เป็นความท้าทายและสร้างแรงกระเพื่อมต่อเศรษฐกิจเยอรมันมากที่สุดคือรถยนต์ไฟฟ้าจากจีน

ผู้ผลิตรถยนต์จากจีน เช่น BYD และ NIO กำลังเข้าสู่ตลาดยุโรปด้วยโมเดลรถยนต์ไฟฟ้าใหม่ ๆ ที่ราคาไม่แพงและสร้างสรรค์ ซึ่งแซงหน้าผู้ผลิตเยอรมันทั้งในด้านเทคโนโลยีและแบตเตอรี่ การแข่งขันที่ดุเดือดกำลังกัดกร่อนส่วนแบ่งทางการตลาดระดับโลกของยักษ์ใหญ่ เช่น Volkswagen, BMW และ Mercedes-Benz ซึ่งทั้ง 3 บริษัทนี้กำลังเผชิญกับต้นทุนการผลิตที่สูง จะขยับตัวออกนวัตกรรมอะไรใหม่ ๆ ก็ยากเชื่องช้า เพราะกฎระเบียบในประเทศ

นอกเหนือจากเรื่องของรถยนต์ไฟฟ้า The Economist รายงานว่าเมื่อประมาณ 10 ปีที่แล้ว เยอรมัน ขายรถยนต์ สารเคมี และเครื่องจักรให้กับจีน ทว่าปัจจุบันจีนกลับผลิตสินค้าเหล่านั้นได้เอง และหันมาเป็นคู่แข่งในการส่งออกของเยอรมันซะอย่างนั้น เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าประเทศอื่น ๆ พร้อมจะปรับตัวไปกับโลก ให้ความสำคัญกับการพึ่งพาตัวเอง ทำอะไรใหม่ ๆ แต่ถ้าถามว่าเยอรมันไม่คิดจะทำแบบนั้นหรือ คำตอบคือไม่ หลายธุรกิจ หลายผู้ประกอบการพยายามทำอะไรใหม่ ๆ แต่กลับมาตกม้าตายเรื่องกฎระเบียบและระบบราชการ

ครั้งหนึ่งกฎระเบียบและระบบราชการของเยอรมันเคยเป็นจุดแข็งของประเทศ ทว่าในยุคสมัยนี้กฎระเบียบและระบบราชการกลับกลายมาเป็นอุปสรรคต่อการเกิดของนวัตกรรมและระบบเศรษฐกิจ การกำกับดูแลที่ซับซ้อนและกระบวนการอนุมัติที่ยาวนานกำลังขัดขวางความคิดริเริ่มของผู้ประกอบการ ทำให้ธุรกิจต่าง ๆ ปรับตัวเข้ากับสภาวะตลาดที่เปลี่ยนแปลงไปได้ยาก

นอกเหนือจากทั้งต้นทุนในประเทศที่สูง กฎระเบียบและระบบราชการที่ซับซ้อน เยอรมันยังเจอปัญหาเรื่องของประชากรอีกด้วย ประชากรในประเทศค่อย ๆ กลายเป็นผู้สูงอายุ แต่กลับไม่มีแรงงานมาทดแทน เยอรมันมีผู้ย้ายถิ่นฐานหรือแรงงานมากฝีมือย้ายเข้าประเทศน้อยลง ซึ่งทำให้หลาย ๆ บริษัทขาดแคลนแรงงาน IMF คาดการณ์ว่าประชากรวัยทำงานของเยอรมนีจะลดลง 0.5% ต่อปี ในอีก 5 ปีข้างหน้า ซึ่งถือเป็นการลดลงเร็วที่สุดเมื่อเทียบกับประเทศใหญ่อื่น ๆ ในยุโรป

เยอรมันจำเป็นต้องออกจากยุคสมัยอันย่ำแย่ที่กินเวลามานานนับหลายปี ถ้ายังปล่อยให้สถานการณ์ในประเทศเป็นแบบนี้ต่อไป การจะพลิกฟื้นกลับมาจะยิ่งยากมากยิ่งขึ้น และผลการเลือกตั้งเยอรมัน 2025 ที่พรรคอนุรักษนิยมได้รับชัยชนะ ท่ามกลางผู้คนที่ออกมาใช้สิทธิ์เลือกตั้งมากที่สุดในรอบ 40 ปี ก็ได้สะท้อนเจตจำนงค์ของประชาชนให้เห็นว่าต้องการความเปลี่ยนแปลงในประเทศ ถ้าพรรคเสรีประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจทำไม่ได้ ก็ต้องถึงคราวของพรรคอนุรักษนิยม

ในปี 2025 หลายประเทศทั่วโลกต่างมีรัฐบาลใหม่ ผู้นำประเทศคนใหม่ คณะบริหารใหม่ ๆ โลกในปี 2025 จะเป็นปีแห่งการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริงของระเบียบโลก เศรษฐกิจโลก ประเทศยักษ์ใหญ่หลายประเทศจะหันมาดูแลสนามหญ้าหน้าบ้านของตัวเอง ก่อนที่จะไปชื่นชมสนามหญ้าของประเทศเพื่อนบ้าน

อ้างอิง
กระทรวงการต่างประเทศ
Atlantic Council
The Economist
BBC Thai