การพัฒนาการจัดการศึกษาสำหรับนักศึกษาครูเพื่อให้ก้าวทันยุคควอนตัม
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วีณัฐ สกุลหอม คณบดีคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง “การพัฒนาการจัดการศึกษาสำหรับนักศึกษาครูเพื่อให้ก้าวทันยุคควอนตัม” ความว่า การเปลี่ยนผ่านของโลกในศตวรรษที่ 21 มิได้จำกัดอยู่เพียงการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีดิจิทัลหรือปัญญาประดิษฐ์เท่านั้น หากแต่กำลังก้าวเข้าสู่ “ยุคควอนตัม” ซึ่งเป็นยุคที่องค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีข้อมูล การประมวลผลขั้นสูง และนวัตกรรมอัจฉริยะมีบทบาทต่อการดำรงชีวิต เศรษฐกิจ สังคม และการศึกษาอย่างลึกซึ้ง การจัดการศึกษาสำหรับนักศึกษาครูจึงจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาให้ก้าวทันการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว มิใช่เพียงเพื่อให้ผู้เรียนสามารถใช้เทคโนโลยีได้ แต่ต้องสามารถเข้าใจ วิเคราะห์ ประยุกต์ใช้ และออกแบบการเรียนรู้ที่เท่าทันต่อความซับซ้อนของโลกอนาคตได้อย่างมีวิจารณญาณ
ในมิติของการผลิตและพัฒนานักศึกษาครู ยุคควอนตัมสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการปรับเปลี่ยนแนวคิดจากการจัดการศึกษาที่เน้นการถ่ายทอดความรู้ ไปสู่การจัดการศึกษาที่มุ่งพัฒนาสมรรถนะเชิงบูรณาการ นักศึกษาครูควรได้รับการพัฒนาให้มีความรู้พื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี ดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ ข้อมูล และจริยธรรม ควบคู่กับความเข้าใจในธรรมชาติของผู้เรียน ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และบริบทของสังคม การเป็นครูในยุคควอนตัมจึงมิใช่การเป็นผู้สอนตามเนื้อหาที่กำหนดไว้ล่วงหน้าเท่านั้น แต่ต้องเป็นผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ เป็นผู้สร้างแรงบันดาลใจ เป็นผู้ส่งเสริมการคิดขั้นสูง และเป็นผู้เชื่อมโยงองค์ความรู้กับสถานการณ์จริงของโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
การพัฒนาการจัดการศึกษาสำหรับนักศึกษาครูในยุคควอนตัมควรมุ่งเน้นอย่างน้อย 4 ประการสำคัญ ได้แก่
1. การปรับหลักสูตรให้มีความยืดหยุ่น ทันสมัย และเชื่อมโยงกับทักษะแห่งอนาคต โดยบูรณาการความรู้ด้านเทคโนโลยีเกิดใหม่ การคิดเชิงระบบ การคิดเชิงออกแบบ การคิดวิเคราะห์ข้อมูล และการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลไว้ในรายวิชาชีพครู
2. การจัดการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติจริง ผ่านโครงงาน ปัญหาเป็นฐาน สถานการณ์จำลอง ห้องเรียนอัจฉริยะ และการใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือสร้างความเข้าใจ มิใช่ใช้เพียงเพื่อเพิ่มความสะดวกในการสอน
3. การพัฒนาสมรรถนะด้านจริยธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม เพราะเทคโนโลยีขั้นสูงย่อมมาพร้อมประเด็นความเป็นส่วนตัว ความเหลื่อมล้ำ ความถูกต้องของข้อมูล และความเป็นธรรมในการเข้าถึงการศึกษา
4. การพัฒนานักศึกษาครูให้เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต สามารถปรับตัว เรียนรู้สิ่งใหม่ ทำงานร่วมกับผู้อื่น และใช้ความรู้เพื่อแก้ปัญหาในบริบทที่ซับซ้อนได้อย่างสร้างสรรค์
สำหรับคณะครุศาสตร์ในฐานะหน่วยผลิตและพัฒนาครู การขับเคลื่อนการศึกษาให้ก้าวทันยุคควอนตัมจำเป็นต้องดำเนินการทั้งในระดับหลักสูตร อาจารย์ผู้สอน ระบบสนับสนุนการเรียนรู้ และเครือข่ายความร่วมมือ คณะควรส่งเสริมให้อาจารย์พัฒนาความรู้ด้านเทคโนโลยีการศึกษาและนวัตกรรมการสอนอย่างต่อเนื่อง จัดให้มีพื้นที่ทดลองนวัตกรรมการเรียนรู้ สนับสนุนการใช้ข้อมูลเพื่อพัฒนาผู้เรียนรายบุคคล และสร้างความร่วมมือกับโรงเรียน หน่วยงานวิชาชีพ ชุมชน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้นักศึกษาครูได้เรียนรู้จากสถานการณ์จริง การฝึกประสบการณ์วิชาชีพครูควรได้รับการออกแบบให้เชื่อมโยงกับการใช้เทคโนโลยีอย่างมีความหมาย เช่น การออกแบบบทเรียนดิจิทัล การประเมินผลด้วยข้อมูล การใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ และการสร้างสื่อการเรียนรู้ที่เข้าถึงได้สำหรับผู้เรียนทุกกลุ่ม
ดังนั้น การพัฒนาการจัดการศึกษาสำหรับนักศึกษาครูเพื่อให้ก้าวทันยุคควอนตัม มิได้หมายถึงการเร่งนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ในห้องเรียนเท่านั้น แต่หมายถึง การปรับฐานคิดของการศึกษาให้มุ่งสร้างครูที่มีสมรรถนะรอบด้าน มีความเข้าใจมนุษย์ มีความสามารถทางวิชาชีพ มีทักษะอนาคต และมีจริยธรรมในการใช้เทคโนโลยี ครูยุคควอนตัมจึงต้องเป็นทั้งผู้นำการเรียนรู้ ผู้ออกแบบนวัตกรรม และผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงทางการศึกษาอย่างรับผิดชอบ หากสถาบันผลิตครูสามารถพัฒนาระบบการจัดการศึกษาให้ตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวได้อย่างมีทิศทาง นักศึกษาครูย่อมจะเติบโตเป็นครูมืออาชีพที่พร้อมพัฒนาผู้เรียนไทยให้มีคุณภาพ มีสมรรถนะ และสามารถดำรงชีวิตอย่างเท่าทันในโลกอนาคตได้อย่างมั่นคง