เจาะพฤติกรรม "พันซ์คุง" กับการเนียนนั่งใกล้ลิงรุ่นพี่ด้วยท่าทางนอบน้อม

เจาะลึกจิตวิทยาลิง! ทำไมการนั่งใกล้ลิงรุ่นพี่ด้วยท่าทางนอบน้อมของ "พันซ์คุง" ถึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการอยู่รอด จากเด็กน้อยสู่การเป็นส่วนหนึ่งในสังคมลิง

นอกจากตุ๊กตาแม่ปลอมและเจ้าหน้าที่พี่เลี้ยง ที่ "พันซ์คุง" ลูกลิงหิมะญี่ปุ่น แห่งสวนสัตว์ Ichikawa City Zoo ประเทศญี่ปุ่น เกาะติดแจ หลังๆ หลายคนเริ่มเห็นภาพพันซ์คุงเข้าหาและเกาะติดลิงตัวอื่น ด้วยการเข้าไปนั่งใกล้ๆ หรือซุกตัวกับลิงที่มีอายุมากกว่า สิ่งนี้ถือเป็นพฤติกรรมทางสังคมที่น่าสนใจมากในทางวานรวิทยา

เหตุผลทำไมว่าอ้อมกอดของลิงที่โตกว่า ถึงมีความหมายต่อพันซ์คุง

ลิงญี่ปุ่นเป็นสัตว์ที่มีระบบชนชั้นที่เข้มงวดมาก ลูกลิงกำพร้ามักขาด "ผู้ปกป้อง" ทำให้เข้าสู่ฝูงได้ยาก นั่นจึงเป็นความยากลำบากของพันซ์คุงในช่วงแรก

ในฝูงลิง ลิงตัวผู้ที่โตกว่ามักจะมีสถานะทางสังคมที่มั่นคงและดูน่าเกรงขาม ลิงตัวผู้บางตัวที่มีสัญชาตญาณความเมตตาสูง จะยอมให้เด็กๆ ที่ขาดแม่ เข้าหาหรือเข้าใกล้ได้ ซึ่งเป็นไออุ่นที่ช่วยเยียวยาจิตใจลูกลิงได้ดีที่สุด การที่ลูกลิงอย่างพันซ์คุงเลือกเข้าไปอยู่ใกล้ลิงที่ตัวใหญ่กว่า เพราะต้องการแสวงหาที่พึ่งที่ปลอดภัย และสัญชาตญาณบอกกับมันว่า "พื้นที่ตรงนั้นปลอดภัย" รวมถึงยังเป็นการเรียนรู้การรักษาระยะห่างที่เหมาะสม โดยแรกๆ พันซ์คุงจะสังเกตพฤติกรรมของลิงตัวโตเพื่อดูว่าต้องวางตัวอย่างไรในฝูง ใครคือจ่าฝูง และควรเข้าหาใครเพื่อไม่ให้โดนทำร้าย การอยู่ใกล้ตัวผู้ที่มีอำนาจ ช่วยให้ลูกลิงตัวเล็กๆ มีตั๋วผ่านทางในการเข้ากลุ่มสังคมได้ง่ายขึ้น เพราะไม่มีใครกล้ามาแกล้งลูกลิงที่มีลุงตัวใหญ่คอยหนุนหลัง

ไม่เพียงเท่านั้นการเข้าใกล้กับลิงที่อายุมากกว่า ยังช่วยเสริมการเรียนรู้ทักษะชีวิตให้กับพันซ์คุงได้เป็นอย่างดี ลูกลิงไม่ได้แค่นั่งใกล้ๆ เพื่อเอาความอุ่นเท่านั้น แต่มันกำลังสังเกตพฤติกรรมจากต้นแบบ ด้วยการสังเกตลิงที่โตกว่าจะกินอะไร ใช้ชีวิตหรือมีปฏิสัมพันธ์กับลิงตัวอื่นอย่างไร นั่นจึงเป็นที่มาว่าเราได้เห็นภาพพันซ์คุงเคยเลียนแบบพฤติกรรมท่านั่งของลิงที่โตกว่า

หากมองในมุมของพันซ์คุงที่ยังเป็นลิงเด็ก ในทางจิตวิทยา สัตว์เด็กจะมีลักษณะทางกายภาพที่เรียกว่า "Baby Schema" ที่กระตุ้นสัญชาตญาณการปกป้องในสัตว์ตัวโต แม้ลิงตัวผู้จะดูดุร้ายในบางครั้ง แต่หลายครั้งพวกเขาก็พ่ายแพ้ต่อความขี้อ้อนของลิงเด็ก การยอมให้นั่งใกล้คือรูปแบบหนึ่งของการ "รับเข้าพวก" ซึ่งสำคัญมากต่อการรอดชีวิตของลิงเด็กที่ขาดแม่อย่างพันซ์คุง และยังช่วยลดระดับความเครียดของลูกลิงได้อย่างดีอีกด้วย

พฤติกรรมการไซ้ขน "สกุลเงินทางสังคม" ของลิง

สำหรับพันซ์คุง การที่มันเริ่ม "ไซ้ขน" ให้ลิงตัวอื่นหรือยอมให้ตัวอื่นไซ้ขนให้ คือหนึ่งในสัญญาณของการรวมกลุ่มเข้ากับสังคมที่ดีที่สุด พฤติกรรมนี้จะช่วยลดความขัดแย้งและสร้างพันธมิตร ซึ่งจำเป็นมากสำหรับการอยู่รอดในระยะยาว

การไซ้ขนหรือที่เรียกกันในเชิงวิชาการว่า Social Grooming เป็นพฤติกรรมที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งในสังคมของลิง ไม่ใช่แค่เรื่องของความสะอาดเท่านั้น แต่ยังแฝงไปด้วยนัยสำคัญทางสังคมที่ซับซ้อน ทางกายภาพพื้นฐานที่สุดคือการ กำจัดปรสิต เช่น เห็บ หมัด และเศษผิวหนังที่ตายแล้ว ออกจากบริเวณที่ลิงตัวนั้นเอื้อมไม่ถึง เช่น แผ่นหลัง หรือหัว ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อและโรคผิวหนัง

ส่วนในทางพฤติกรรมศาสตร์ การไซ้ขนทำหน้าที่เหมือน "เงิน" ที่ใช้แลกเปลี่ยนผลประโยชน์ ลิงที่มีลำดับชั้นทางสังคมต่ำกว่า มักจะใช้เวลาไซ้ขนให้ลิงที่มีอำนาจสูงกว่า เพื่อแลกกับการได้รับการคุ้มครองหรือการอนุญาตให้เข้าถึงแหล่งอาหาร เป็นการสร้างและรักษาความสัมพันธ์ การไซ้ขนเปรียบเสมือนกาวที่ยึดเหนี่ยวสังคมลิงไว้ด้วยกัน ลิงที่ไซ้ขนให้กันบ่อยๆ มักจะเป็นพันธมิตรที่ช่วยกันต่อสู้หรือป้องกันตัวจากศัตรูภายนอก หรือช่วยลดความขัดแย้ง หลังจากมีการทะเลาะหรือต่อสู้กัน ลิงมักจะใช้การไซ้ขนเพื่อเป็นการขอโทษและสร้างความปรองดอง

ลิงตัวเมียอาจยอมให้ตัวอื่นมาไซ้ขนตนเอง เพื่อแลกกับการที่ตัวอื่นจะได้มีโอกาสเข้ามาใกล้ชิดหรืออุ้มลูกน้อยของมัน และในลิงบางสายพันธุ์ ตัวผู้อาจไซ้ขนให้ตัวเมียเพื่อสร้างความคุ้นเคยก่อนการผสมพันธุ์

นอกจากนี้ยังงานวิจัยพบว่าการถูกไซ้ขนจะกระตุ้นการหลั่งสารเอ็นโดรฟิน ทำให้ลิงรู้สึกผ่อนคลาย ลดความเครียด และทำให้อัตราการเต้นของหัวใจช้าลงอีกด้วย