ฝรั่งมังค่า มาจากอะไร? เมื่อฝรั่งไม่ได้หมายถึงชนผิวขาวเพียงอย่างเดียว

ปกติแล้วหากพูดถึง “ฝรั่ง”มักจะหมายถึงชาวต่างชาติชนผิวขาวตาน้ำข้าว ทว่า ในอดีต“ฝรั่ง” กลับไม่ได้หมายถึงชนผิวขาวเพียงอย่างเดียว ทั้งคำว่าฝรั่งนี้ยังปรากฏเพิ่มเติม เช่น ฝรั่งมังค่า

ฝรั่งไม่ได้หมายถึงชนผิวขาวเพียงอย่างเดียว และฝรั่งมังค่า มาจากอะไร?

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ พระบิดาแห่งการบัญญัติศัพท์ภาษาไทย และปราชญ์ทางภาษาทรงอธิบายถึงคำว่า“ฝรั่ง”รวมถึงที่มาของ“ฝรั่งมังค่า”ไว้ใน “ศัพทาธิบาย” อันเป็นพระนิพนธ์ของพระองค์ว่า คำว่าฝรั่งนี้ พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ทรงอธิบายไว้แล้วว่ามาจากคำอิหร่าน ว่า feringhi ซึ่งเป็นคำมาจาก Frank ใช้หมายถึงชาวตะวันตกโดยทั่วไป

อย่างไรก็ดี คำว่าฝรั่งนั้นก็ใช้ในหลากบริบท เช่น เป็นชื่อต้นไม้ ชื่อมัน หรือชื่อละมุดก็ได้ รวมถึงใช้เรียกชาวต่างชาติที่ไม่ใช่ชนผิวขาว กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ จึงทรงอธิบายถึงคำว่าฝรั่งไว้เพิ่มเติมจาก กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ด้วยการหาข้อมูลของพระองค์ไว้ว่า

“ในชั้นต้น ข้าพเจ้ามักจะหาตัวอย่างที่ใช้ในภาษาไทยมารวบรวมไว้แล้วพิจารณาหาความหมายจากตัวอย่างนั้นๆ แล้วจึงค้นคว้าหาที่มาอีกชั้นหนึ่ง ถ้าจะดูปนานุกรม ก็จะเห็นว่า คำว่า ฝรั่ง ที่เป็นชื่อต้นไม้ชะนิดหนึ่ง ชื่อมันชะนิดหนึ่ง ชื่อละมุดชะนิดหนึ่ง คงจะไม่ใช่คำที่หมายถึงคนชาติผิวขาว

และเมื่อคำนึงดูว่า มีทั้งละมุดไทยและละมุดฝรั่งแล้ว ก็สะกิดใจข้าพเจ้าว่า ฝรั่ง คงจะหมายถึงต่างประเทศ เช่นคำว่า แขก ก็เป็นคำทั่วไป แต่เมื่อหมายถึงคนชาติ ก็จำกัดใช้เรียกฉะเพาะคนชาติบางจำพวก”

ด้วยเหตุนี้เอง กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ จึงทรงหาข้อมูลเพิ่มเติมใน“พจนานุกรมอาหม” ก็ได้คำตอบว่า Phāng ก็คือ ฝรั่ง มีการให้ความหมายไว้ว่า a foreigner, a Bengali; a Musalman ส่วนฝรั่งผิวขาวจะใช้คำว่า Phāng-Phôk หรือก็คือฝรั่งเผือก

จากข้อมูลนี้เองพระองค์จึงทรงกล่าวต่อมาว่า “ก็แสดงให้เห็นว่า คำว่า ฝรั่ง แต่เดิมมิได้หมายถึงคนชาติผิวขาว และข้าพเจ้าได้มานึกถึงคำว่า ฝรั่งมังค่า…ข้าพเจ้าคิดว่า มังค่า แต่เดิมหมายถึง Bengal คือเพี้ยนมาจากวังค. และเมื่ออ่านพระอภัยมณีดูก็จะเห็นว่า คำว่าฝรั่ง ที่ใช้ในเรื่องนั้น ไม่ใช่คนชาติผิวขาว ฝรั่งมังคลาและฝรั่งลังกา ก็คงจะมีความหมายตามคำอาหมที่ว่ามานั้นเอง”

อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ว่าพระองค์จะไม่ทรงเชื่อว่า คำว่าฝรั่งจะไม่เกี่ยวพันกับ“Frank” อันเป็นการนำเสนอของ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร เสียทั้งหมด โดยพระองค์ก็ทรงให้ความเห็นของพระองค์เองไว้ว่า

“ข้าพเจ้าจะพิจารณาคำว่า feringhi คำว่า feringhi ที่ใช้ในอินเดียนั้น อินเดียใช้หมายถึงคนครึ่งชาติซึ่งบิดาเป็นชาวโปรตุเกสและมารดาเป็นคนพื้นเมือง โดยฉะเพาะอย่างยิ่ง ในเบงกอล นี่เป็นความหมายตามนัยที่ใช้โดยฉะเพาะ แต่ก็ได้ใช้โดยนัยทั่วไป ซึ่งหมายถึงคนชาติผิวขาวทั่วๆ ไปด้วย.

คำว่า feringhi นี้ พจนานุกรมออคซฟอร์ดอธิบายว่า มาจาก Frank ภาษาอาหรับว่า faranji ภาษาอิหร่านว่า farangi ที่อ้างภาษาอาหรับด้วยนั้น ทำให้เป็นที่เชื่อได้ เพราะพวกอาหรับติดต่อกับพวก Frank ทั้งทางแอฟริกาเหนือที่ติดต่อกับสเปน และแม้ทางคอนสแตนติโนเปิลและตะวันออกใกล้ ก็เรียกชาวยุโรปตะวันตกว่า Frank

ทั้งนี้คงจะสืบเนื่องกันมาช้านานตั้งแต่มัชฌิมยุคมาจนสมัยปัจจุบันและชาวอิหร่านก็คงจะเรียกตามชาวอาหรับอีกชั้นหนึ่ง

คำว่า feringhi, feringhee ที่ใช้กันในอินเดีย และฉะเพาะอย่างยิ่ง ในเบงกอลนั้น พจนานุกรมออคซฟอร์ดว่า เริ่มใช้ในภาษาอังกฤษใน ค.ศ. 1634 แต่ทางอินเดียคงจะใช้ก่อนนั้น และคำนี้ ก็คงจะนำเอามาใช้ในประเทศไทยด้วย แต่โดยที่ไทยมีคำว่า ฝรัง ฝารัง ซึ่งหมายถึงคนต่างชาติและต่างศาสนา ซึ่งใช้เนื่องมาจากอาหมอยู่ก่อนแล้ว

จึงได้เอาคำนี้จำกัดความหมายให้หมายถึงคนชาติผิวขาวโดยฉะเพาะ ทำนองเดียวกันที่จำกัดความหมายของคำว่าแขก

ฉะนั้น ทั้งๆ ที่ข้าพเจ้าไม่เชื่อว่า คำว่า ฝรั่ง เป็นคำซึ่งมาจาก feringhi ก็เชื่อว่า ไทยได้จำกัดความหมายของคำไทยว่า ฝรั่ง นั้น เนื่องจากการที่ได้ยินคำ feringhi ใช้หมายถึงคนชาติผิวขาว.”

นี่คือที่มาของคำว่า “ฝรั่ง” และ “ฝรั่งมังค่า” ในความเห็นของพระบิดาแห่งการบัญญัติศัพท์ภาษาไทย ซึ่งต่อมาราชบัณฑิตยสถาน ก็ให้ที่มาของคำว่าฝรั่งมังค่าเพิ่มเติมไว้ว่า ฝรั่งมังค่ามาจากชาวอังกฤษที่เข้ามาปกครองอินเดียในแคว้นเบงกอลหรือบังกล่า ซึ่งก็คือมังค่า จึงเรียกกันเช่นนั้น ก่อนจะใช้กับชนชาติอื่น ๆ ในเวลาต่อมานั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

• ทำไมคนไทยเรียกคนอินเดียว่า “แขก” ?
• “แขก แม้ว แกว เจ๊ก” ที่มา-ความหมาย คำเรียกชาติพันธุ์เชิง “เหยียด”
• “แมนดาริน” คืออะไร? ทำไมเรียกภาษาจีนกลางว่า “แมนดาริน”

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2020/02/JSS_031_2m_PrinceWanWaityakorn_SapAthibhai.pdf

http://legacy.orst.go.th/?knowledges=ฝรั่งมังค่า-๑๐-กันยายน-๒

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 8 พฤษภาคม 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ฝรั่งมังค่า มาจากอะไร? เมื่อฝรั่งไม่ได้หมายถึงชนผิวขาวเพียงอย่างเดียว

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com