ปลุก “หนองคาย” ให้เปล่งประกาย

ไม่ว่าจะเป็นเพราะพลังงานบางอย่างที่ดึงดูดหรือพรหมลิขิต ที่ทำให้ เมนี่ - กานต์ชนิต พันธุลี เลือกหนองคายทั้งที่ไม่รู้จักใครและไม่รู้ข้อมูลเมืองมาก่อน ช่วงเดือนแรกที่มาอยู่เมนี่พบว่า ที่นี่มีทั้งวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และธรรมชาติอย่างแม่น้ำโขง หลังจากตระเวนไปจนทั่วทุกอำเภอของหนองคายตลอดระยะเวลาราว 1 ปี แล้วก็เริ่มต้นธุรกิจเล็ก ๆ โดยเริ่มจากอะไรที่ง่ายที่สุดและสิ่งที่มีอยู่ก็คือ “หนังสือ” หลายร้อยเล่ม Nongkhai & Friends จึงเกิดขึ้นโดยไม่ได้มีเป้าหมายหลักอยู่ที่การขายหนังสือ แต่อยากให้เป็นพื้นที่ที่เป็นจุดเชื่อมโยงผู้คนและสร้างคาแรคเตอร์ให้เมืองเล็ก ๆ ริมโขงแห่งนี้

หนองคายมักถูกจดจำในฐานะเมืองผ่านหรือจุดหมายตาในช่วงเทศกาลบั้งไฟพญานาคเพียงปีละครั้ง แต่ “คนนอก” อย่างเมนี่ กำลังขับเคลื่อนเพื่อให้หนองคายไม่ใช่แค่ทางผ่านโดยมีร้านหนังสือเป็น “ของบังหน้า” ที่เนื้อในมี “เครื่องหมายคำถาม” ซ่อนอยู่ คำถามที่คนนอกอยากให้ “คนใน” มองเห็นศักยภาพพื้นที่ของตัวเอง เห็นของดีมากมายที่มีอยู่ โดยนำเสนอหนังสือที่เกี่ยวเนื่องกับพื้นที่มากกว่าจะเป็นหนังสือทั่วไป เพื่อให้มีอัตลักษณ์ประจำถิ่น

“สัปดาห์อ่านริมโขงหนองคาย” ก็คือหนึ่งในกิจกรรมที่คนอนอกอยากชวนทั้งคนในและคนอื่น ๆ มาเยี่ยมเยือน ซึ่งครั้งนี้มี TK Park สถาบันอุทยานการเรียนรู้ เป็นผู้สนับสนุนหลักภายใต้โครงการสร้างเสริมระบบนิเวศหนังสือและการอ่านในภูมิภาคประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 พร้อมแนวร่วม โครงการ Writer in Residence Thailand โดย Faculty of Humanities, Kasetsart University, กรมส่งเสริมวัฒนธรรม, และกระทรวงวัฒนธรรม

งานนี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากหน่วยงานรัฐ แต่เกิดจากพลังของเมนี่และเครือข่ายที่ค่อย ๆ ถักทอขึ้นมาตลอด 2 ปี และครั้งนี้มีแนวร่วม 17 จุดเช็คอิน กระจายตัวตั้งแต่ย่านเมืองเก่าไปจนถึงต่างอำเภอใน 4 อำเภอ ประกอบด้วย อ.วัฒนา แหล่งรวบรวมภูมิปัญญา ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และการส่งต่อทางความคิดของปราชญ์ท้องถิ่น ไพพาณิชย์ ร้านเครื่องเขียนและหนังสือเก่าแก่ในตำนานตั้งอยู่ในย่านเมืองเก่า สถานที่ที่เก็บงำ "ความทรงจำ" ของคนหลายรุ่นผ่านหนังสือปกเรโทรและเครื่องเขียนยุคคลาสสิก วันวาฬ พื้นที่ศิลปะและของสะสม จุดนัดพบของคนรักงานวินเทจและงานสร้างสรรค์ สมาคมเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนลุ่มน้ำโขง 7 จังหวัดภาคอีสาน แหล่งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับแม่น้ำโขงและนิเวศวิทยาชุมชน พิพิธภัณฑ์ซิ่นตีนคำ ห้องสมุดมีชีวิตด้านผ้าทอและวัฒนธรรมลุ่มน้ำโขง

Nongkhai & Friends ห้องสมุดและร้านหนังสือขนาดกะทัดรัดที่เป็นศูนย์กลาง (Hub) ของเทศกาลและจุดเชื่อมโยงผู้คน บ้านลูกชาย Let's Bake & Eat Cake มุมอ่านหนังสือในบรรยากาศอบอุ่น Mitrijit (มิตรจิต) พื้นที่แบ่งปันมิตรภาพและงานคราฟต์ เพลินอารมณ์ Slow Bar หนองคาย สโลว์บาร์ที่ชวนให้คนวางมือถือแล้วมาใช้เวลาละเมียดไปกับกาแฟและหน้าหนังสือ ท่ามกลางบรรยากาศริมโขง ห่างเมือง (Hang muang) พื้นที่เรียนรู้ชายขอบเมืองที่เน้นเรื่องอาหารและการเข้าถึงการเรียนรู้ของเด็กในชุมชนกึ่งชนบท Natit Coffee and Crafts ร้านกาแฟที่ผสานงานคราฟต์เข้ากับวิถีชีวิตสมัยใหม่ แก้วใส : Daily Life Story พื้นที่ที่ถ่ายทอดเรื่องราวในชีวิตประจำวันผ่านมุมมองของครูแก้วใส อินฟลูเอนเซอร์สายการศึกษา

True Blue Coffee Brewers ร้านกาแฟที่คัดสรรคุณภาพและบรรยากาศที่ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนความรู้ Zephyr Coffeehouse Thabo (ท่าบ่อ) พื้นที่อ่านหนังสือที่ตั้งอยู่ในอำเภอใกล้เคียง เพื่อพิสูจน์ว่าระบบนิเวศการอ่านสามารถขยายตัวออกไปได้กว้างกว่าเพียงแค่ในอำเภอเมือง ห้องสมุดประชาชนจังหวัดหนองคาย จุดดั้งเดิมที่รวบรวมหนังสือหลากหลายประเภท ห้องสมุดประชาชน "เฉลิมราชกุมารี" จังหวัดหนองคาย ตั้งอยู่ภายในวัดพระธาตุราษฎร์บำรุง บรรยากาศที่สงบเงียบและทรงคุณค่าเหมาะสำหรับการค้นคว้าและการเรียนรู้ และห้องสมุดการรถไฟฯ เพื่อประชาชนจังหวัดหนองคาย ตั้งอยู่บริเวณสถานีรถไฟหนองคาย (เก่า) สะท้อนภาพการเป็นเมืองชายแดนและจุดหมายปลายทางของการเดินทางซึ่งหนังสือก็คือการเดินทางอีกรูปแบบหนึ่งเช่นกัน

กิจกรรมที่จะเกิดขึ้นตลอด 3 วัน ระหว่างวันที่ 5-7 มิถุนายน 2569 เริ่มด้วยการเปิดตัวแผนที่ "ห้องสมุด ร้านหนังสือ ร้านเครื่องเขียนเก่า และมุมชวนอ่านทั่วจังหวัดหนองคาย" ทั้งดิจิตอลและแบบกระดาษ สามารถรับได้ที่จุดประชาสัมพันธ์กลางคือห้องสมุดประชาชนจังหวัดหนองคาย (ตรงข้ามจวนผู้ว่าหลังเก่า) นิทรรศการกระดาษและขบวนเวิร์คช็อปโดยศิลปินจากอุดรธานี นิตยา เอื้ออารีวรกุล กิจกรรมเดินเมืองตามจุดในแผนที่ย่านเมืองเก่าที่สามารถเดินถึง จบที่ฟัง คุณตาสมัย เล่าถึงซีนนักอ่านนักเขียนในหนองคายครั้งอดีต คุยเรื่องเมืองกับกลุ่มมาดีอีสานและ ReadCwrite ตลาดจำหน่ายสินค้าขนาดย่อมที่หนองคายแอนด์เฟรนส์บ้านปะโค เวทีเสวนาในหัวข้อ "มุมหนังสือต่างอำเภอ: ทำไปใครอ่าน?" บุ๊คคลับวารีรำลึก โดยหมออาชาน หยิบเอาเล่ม Is A River Alive? มาเล่า เดินเขียนริมโขง โดย Learning Field Studio จากขอนแก่น และกิจกรรมอื่น ๆ ที่ทยอยตามมาอีกมากมาย

สัปดาห์อ่านริมโขงหนองคายเป็นเพียงหนึ่งในกิจกรรมที่เมนี่และเพื่อน พี่ ป้า น้า อา ทั้งในและนอกหนองคาย จัดขึ้นเพื่อปลุกเมืองให้เมืองชายแดนเล็ก ๆ แห่งนี้เปล่งประกาย เมนี่ตั้งเป้าหมายชีวิตไว้ว่าจะอยู่ใช้ชีวิตในที่ใดที่หนึ่งเพียง 7 ปี ก่อนจะย้ายไปสร้างแรงบันดาลใจกับสถานที่อื่น สำหรับหนองคายเวลา 3 ปีที่เหลือดูจะน้อยไปจึงมีบวกเพิ่มให้อีกปี เวลาที่อาจจะน้อยหรือมากพอที่จะปลุกพลังให้กับเมืองและสร้างพลังใหม่ที่จะอยู่กับหนองคายต่อไป