อาวุธ ความคิด Young Siam สยามหนุ่ม ชื่อ 'ดรุโณวาท'

บทความพิเศษ

อาวุธ ความคิด

Young Siam สยามหนุ่ม

ชื่อ ‘ดรุโณวาท’

บทความเรื่อง “แกนนำของกลุ่มสยามหนุ่มเมื่อต้นรัชกาลที่ 5” ของ เกษม ศิริสัมพันธ์ ซึ่งตีพิมพ์ในหนังสือ “จตุศันสนียาจารย์” โดย คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย กระทรวงวัฒนธรรม เมื่อเดือนกรกฎาคม 2547

มีความสำคัญเป็นอย่างสูงทั้งในด้าน “ประวัติศาสตร์” และในด้าน “วารสารศาสตร์”

ไม่เพียงเพราะระบุว่าเป็น “พิพิธนิพนธ์เชิดชูเกียรติ” พล.ต.หม่อมราชวงศ์ศุภวัฒย์ เกษมศรี อาจารย์จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ดร.เกษม ศิริสัมพันธ์ คุณหญิงคณิตา เลขะกุล เนื่องในโอกาสมีอายุครบ 72 ปีในพุทธศักราช 2547

หากแต่ยังได้ วินัย พงศ์ศรีเพียร เป็นบรรณาธิการ วีรวัลย์ งามสันติกุล เป็นผู้ช่วยบรรณาธิการ

ขณะเดียวกัน กล่าวสำหรับ ดร.เกษม ศิริสัมพันธ์ บทความเรื่อง “แกนนำของกลุ่มสยามหนุ่มเมื่อต้นรัชกาลที่ 5” ยังฉายภาพแห่งประวัติศาสตร์ในห้วงหัวเลี้ยวหัวต่อของกรุงรัตนโกสินทร์

โดยเฉพาะการประสาน “ธง” ในทาง “ความคิด” แห่งพระราชหัตถเลขาของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่พระราชทานพระบรมราโชวาทแก่ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ว่าได้ปรากฏเป็นรูปธรรมในทาง “การเมือง” ที่เป็นจริงขึ้นมาอย่างไร

นี่มิได้สะท้อนความสามารถของ ดร.เกษม ศิริสัมพันธ์ ในสถานะอันเป็น “นักวารสารศาสตร์” ประการเดียว หากแต่ยังในสถานะของ “นักการเมือง” ที่เคยดำรงตำแหน่งเป็นเลขาธิการพรรคกิจสังคม ที่สัมพันธ์กับ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อยู่ด้วย

ต้องอ่าน

กำเนิด YOUNG SIAM

รากฐาน “สยามหนุ่ม”

หากย้อนไปพิจารณาความในพระราชหฤทัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อทรงขึ้นครองราชย์ครั้งแรก จากพระราชหัตถเลขา ทรงบรรยายสภาพของพระองค์เองและสภาวะแวดล้อมเมื่อแรกได้รับราชสมบัติไว้

ตอนหนึ่งว่า

“ขอรวมใจความลงแต่เพียงว่าพ่อได้รับราชสมบัติในเวลาอายุเพียง 15 ปีเท่านั้น เหมือนตะเกียงริบหรี่จวนจะดับ… เพราะอาศัยความอุตสาหหะความพิจารณาเนืองนิจจึงได้มีความเจริญรุ่งเรืองสืบมาจนถึงเพียงนี้”

และอีกตอนหนึ่งมีความว่า

“ในเวลานั้นอายุพ่อเพียง 15 ปีกับ 10 วัน ไม่มีมารดา มีญาติฝ่ายมารดาก็ล้วนแต่โลเลเหลวไหล หรือไม่โลเลเหลวไหลก็มิได้ตั้งอยู่ในตำแหน่งราชการอันใดเป็นหลักฐาน

ฝายญาติข้างพ่อคือเจ้านายทั้งปวงก็ตกอยู่ในอำนาจของสมเด็จเจ้าพระยาและต้องรักษาตัวรักษาชีวิตอยู่ด้วยกันทั่วทุกพระองค์

ที่ไม่เอื้อเฟื้อต่อการอันใดเสียก็มีโดยมาก

ที่เป็นผู้ใหญ่ก็ไม่มีกำลังความสามารถอาจจะอุดหนุนอันใด ฝ่ายพี่น้องซึ่งร่วมบิดาหรือร่วมทั้งมารดาก็เป็นเด็กมีแต่อายุต่ำกว่าพ่อลงไป ไม่สามารถทำอะไรได้ทั้งสิ้น

ส่วนตัวพ่อเองยังเป็นเด็กอายุเพียงเท่านั้น”

และอีกตอนหนึ่งทรงสรุปถึงแนวทางที่พระองค์ทรงยึดถือปฏิบัติตอนต้นรัชกาลเมื่อครั้งยังต้องมีผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน คือ สมเด็จเจ้าพระยาฯ เป็นผู้บริหารราชการแผ่นดินแทนพระองค์อยู่นั้น

“ละเว้นจากความสุขสบาย คือกินและนอนเป็นต้น สักแต่รักษาชีวิตไว้พอดำรงวงศ์ตระกูลสืบไป พยายามหาคนที่จะใช้สอยอันควรจะเป็นเป็นที่วางใจได้ มีน้องเป็นต้น อันมีอายุเจริญขึ้นโดยลำดับ

เมื่อมีผู้ร่วมคิดในทางอันดีมากขึ้น จึงค่อยแผ่อำนาจออกโดยยึดเอาทางที่ถูก”

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ในช่วงนั้นได้ทรงรวบรวมผู้คนซึ่งพอจะไว้ใจได้เพื่อเป็นกำลังต่อไปภายหน้า ส่วนใหญ่เป็นพระอนุชา และมีข้าราชการหนุ่มหัว “สมัยใหม่” รวมอยู่ด้วย

คนกลุ่มนี้เองที่รู้จักในนามว่า “คณะสยามหนุ่ม” หรือ “Young Siam”

ปลายทวน ดรุโณวาท

แยกสลาย “บุนนาค”

ในปี พ.ศ.2417 มีนิตยสารซึ่งจัดทำโดยคนไทยเป็นฉบับแรกปรากฏออกมาชื่อ “ดรุโณวาท” ผู้เป็นเจ้าของนิตยสารฉบับนี้คือ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ พระอนุชาองค์หนึ่งในรัชกาลที่ 5

ซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุเพียง 18 พรรษา

พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ ได้ทรงแถลงแจ้งความเมื่อแรกออกนิตยสารฉบับนี้ว่า

“ได้รับพระบรมราชานุญาตให้ออกหนังสือนี้ได้”

และยังรับสั่งว่า “ช่วยอุดหนุนให้ทำหนังสือนี้ให้สำเร็จจะได้เป็นคุณแก่แผ่นดินต่อไป”

มีข้อสังเกตว่า นิตยสารฉบับนี้ชื่อว่า “ดรุโณวาท” แปลตรงตัวว่า “โอวาทของเด็ก” ซึ่งเป็นเรื่องของคนรุ่นใหม่สอนคนรุ่นเก่า และเมื่อได้พิจารณาเนื้อหาของบทความต่างๆ ในนิตยสารฉบับนี้แล้วจะเห็นว่า

“ดรุโณวาท” แสดงความสนับสนุนสถาบันใหม่ๆ ที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงริเริ่มขึ้น อย่างเช่นเรื่องปรีวีเคานซิล และเคาน์ซิบลอว์ ออฟสเตท เป็นต้น และยังสนับสนุนมาตรการต่างๆ ในการเลิกทาสอีกด้วย

ขจร สุขพานิช ในบทความ “บันทึกเกี่ยวกับ ‘ดรุโณวาท’ หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของไทย พ.ศ.2417-2418” ระบุว่า “ดรุโณวาท” ยังไปไกลถึงขนาดเสนอคำแปลรัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกาที่หมอบรัดเลย์เคยแปลงลงในหนังสือ “บางกอกรีคอร์เดอร์” มาก่อนแล้ว

นอกจากนี้ นิตยสารฉบับนี้ยังได้ลงเรื่อง “นิทานการเมือง” ซึ่งมีข้อความกระแหนะกระแหนติเตียนคนแก่เฒ่าซึ่งอยู่ในตำแหน่งราชการสูงมานมนานแล้วควรจะรามือออกไปหาความสุขตามประสาคนแก่เสียที

เกษม ศิริสัมพันธ์ ยังอ้างอิงจากบทความเรื่อง “บันทึกเกี่ยวกับ ‘ดรุโณวาท’ หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของคนไทย พ.ศ.2417-2418” ของ ขจร สุขพานิช ที่เป็นนักประวัติศาสตร์คนสำคัญว่า

“จะเห็นได้ว่าผู้ที่ถูกเปรียบเปรยอยู่ตลอดเวลาคือ สมเด็จเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์นั่นเอง”

“กลุ่มสยามหนุ่ม” คงเป็นเจ้านายชั้นพระอนุชาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือมิฉะนั้นก็เป็นขุนนางหนุ่มที่มีแนวความคิดก้าวหน้า ต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงในบ้านเมืองในสมัยนั้น

ไม่ปรากฏหลักฐานการจัดตั้ง “กลุ่มสยามหนุ่ม” อย่างเป็นทางการ แต่ในปลายปี พ.ศ.2417 นิตยสาร “ดรุโณวาท” ลงข่าวว่า

สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ทรงอ่านสปีชให้ เจ้าพระยาภาณุวงศ์โกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) ที่ได้รับเป็น “เปรสิเดนท์” ของ “ยัง สยาม โซไซเอตี้” หรือ Young Siam Society

เป็นที่น่าสังเกตว่า เจ้าพระยาภาณุวงศ์โกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) ผู้นี้เป็นน้องชายคนหนึ่งของ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์

แต่ก็มาดำรงตำแหน่งเป็น “เปรสิเดนท์” ของ “ยัง สยาม โซไซเอตี้”

ปักธง ความคิด

ผ่าน “ดรุโณวาท”

ในฐานะที่เป็นผู้เสนอจัดตั้งและรับผิดชอบแผนอิสระวารศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในฐานะที่เป็นเคยดำรงตำแหน่งเป็นถึงเลขาธิการพรรคกิจสังคมและดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ

มุมมองของ ดร.เกษม ศิริสัมพันธ์ จึงสะท้อนความสัมพันธ์อันหลากหลาย

ทั้งในฐานะนักวารสารศาสตร์ ทั้งในฐานะนักการศึกษา ทั้งในฐานะนักการเมือง จึงย่อมมีความเข้าใจต่อบทบาทของ “ดรุโณวาท” อย่างลึกซึ้ง

ในสถานะที่ “ดรุโณวาท” ดำรงอยู่ในบทบาทอันเป็น “เครื่องมือ”

เครื่องมือในการใช้เพื่อ “ปักธง” ในทาง “ความคิด” เพื่อก่อให้เกิดผลสะเทือนในทาง “การเมือง” ตามมา

เป็น “อาวุธ” อันทรงพลังในการต่อสู้เพื่อชิงการนำในสังคมช่วงเปลี่ยนผ่าน

https://twitter.com/matichonweekly/status/1552197630306177024

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : อาวุธ ความคิด Young Siam สยามหนุ่ม ชื่อ ‘ดรุโณวาท’

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichonweekly.com