สารพันปัญหา เกี่ยวกับผู้สูงอายุกับการรับประทานยา

กลุ่มคนที่มักจะประสบปัญหาเรื่องยาได้มาก คือ ผู้สูงอายุ โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติได้ให้นิยามความหมายของผู้สูงอายุว่า ผู้สูงอายุหมายถึง ผู้ที่มีอายุ 60 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป

อย่างที่เราทราบกันดีว่าเมื่ออายุมากขึ้น การทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกาย หรือระบบต่าง ๆ ในร่างกายย่อมมีการเปลี่ยนแปลงไปเป็นเรื่องธรรมดา ยกตัวอย่างเช่น ระบบย่อยอาหาร พบว่ามีการลดขนาดพื้นที่ผิวของลำไส้ลง ดังนั้นการดูดซึมยาที่ลำไส้จึงลดลง ส่งผลให้ปริมาณยาในเลือดมีปริมาณน้อยลงไปนั่นเอง

ผู้สูงอายุจะมีการเปลี่ยนแปลงที่ตับ มีการเปลี่ยนแปลงที่ไต ซึ่งตับและไตเป็นอวัยวะที่มีความสำคัญในการกำจัดยา การเปลี่ยนแปลงที่ตับ เช่น มีขนาดลดลง มีปริมาณการกำจัดยาลดลง ยาจึงอยู่ในร่างกายได้นานขึ้น อีกอย่างการเปลี่ยนแปลงของยาที่ตับก็เกิดได้น้อยลงด้วย ดังนั้นการกำจัดยาจึงน้อยลงตามไปอีก กล่าวคือปกติแล้วจะมียาบางชนิดไปเปลี่ยนแปลงที่ตับเพื่อให้สามารถขับออกทางไตได้ ถ้าเกิดยาไปเปลี่ยนแปลงที่ตับได้น้อยลง จะทำให้ปริมาณของยาที่ถูกกำจัดออกลดลง ยาจึงมีอายุในร่างกายได้นานขึ้น ฯลฯ ส่วนการเปลี่ยนแปลงที่ไต เช่น ปริมาณเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงไตลดลงปริมาณเนื้อไตลดลง ปริมาณในการกำจัดยาลดลง ยาจะมีอายุอยู่ในร่างกายนานขึ้นเช่นกัน ไม่ใช้แค่ผู้สูงอายุเท่านั้นที่ควรปรับขนาดยา ผู้ป่วยเป็นโรคตับ โรค ไตก็อาจมีการปรับขนาดยาด้วยเช่นกัน

นอกจากนี้ผู้สูงอายุมักมีโรคร่วม ดังนั้นโอกาสที่ผู้สูงอายุจะได้รับยาที่ซ้ำซ้อนกันหรือโอกาสที่ผู้สูงอายุจะได้รับยาที่เกิดปฏิกิริยาต่อกันจะสูง อีกอย่างผู้สูงอายุมักชอบที่จะซื้อยาเอง และมีการใช้ยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมร่วมด้วยซึ่งเป็นสิ่งที่บ่งบอกว่าผู้สูงอายุมีโอกาสที่จะได้รับยาที่เกิดปฏิกิริยาต่อกันสูงและด้วยผู้สูงอายุมักมีการเปลี่ยนแปลงระบบประสาทส่วนกลาง อาจจะทำให้เกิดการหลงลืมการรับประทานยา หรือบางครั้งอาจมีการใช้ยาผิดวิธี นี้ก็เป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่สนับสนุนว่า ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มคนที่มักประสบปัญหาเรื่องยาได้มาก

ดังนั้นผู้สูงอายุหรือผู้ที่ดูแลผู้สูงอายุควรทำความเข้าใจเรื่องยากับผู้สูงอายุ เพราะบางครั้งขนาดยาที่ได้รับอาจมีขนาดยาที่แตกต่างไปจากเดิมในเมื่อก่อนได้ เข้าใจว่าร่างกายเราเป็นอย่างไร สรรหาวิธีป้องกันการหลงลืมรับประทานยาหรือวิธีการรับประทานยาที่ถูกต้อง นอกจากนี้ควรระวังอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา และเมื่อพบอาการผิดปกติใดๆ ให้คิดเสมอว่ามีโอกาสเกิดจากยาได้หรือไม่ และเมื่อสงสัยแล้วว่าอาการที่เกิดขึ้นอาจเป็นผลจากยาให้หยุดยาทันทีและควรแจ้งรายการยาที่ใช้ให้แพทย์หรือเภสัชฯทราบด้วย โดยในการพิจารณาเลือกยาให้เหมาะกับผู้สูงอายุนั้น เค้าจะเลือกใช้การรักษาที่ไม่ต้องใช้ยาก่อนเสมอ แต่ถ้าพิจารณาแล้วแค่การรักษาที่ไม่ต้องใช้ยาอาจจะเอาไม่อยู่เค้าก็จะเลือกการรักษาโดยใช้ยาต่อไป