ร้อยเอ็ดในอุรังคธาตุ 'ทุกฉบับ' เขียนด้วยตัวอักษร ไม่ตัวเลข โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ

ปลัดกระทรวงศึกษาธิการต้องกำชับครูในโรงเรียนทั่ว จ. ร้อยเอ็ด ดังนี้

(1.) “เมืองสิบเอ็ดประตู” ในคำขวัญจังหวัดร้อยเอ็ด เป็น “ข้อเท็จ” เพราะไม่พบหลักฐานวิชาการประวัติศาสตร์โบราณคดีสนับสนุน เนื่องจากถูกสร้างใหม่อย่างบิดเบือนประวัติศาสตร์

(2.) “เมืองร้อยเอ็ดประตู” ในคัมภีร์อุรังคธาตุเป็น “ข้อจริง” ตรวจสอบความจริงได้ในหนังสืออุรังคธาตุ มีพิมพ์เผยแพร่ทั่วไป

อุรังคธาตุ เป็นเอกสารที่ยูเนสโกรับรองยกย่องเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกเมื่อเร็วๆ นี้ (มติชน ฉบับวันจันทร์ที่ 22 พฤษภาคม 2566 หน้า 1, 6)

แต่ผู้มีอิทธิพลร้อยเอ็ด “แถ” ว่าอุรังคธาตุมีหลายฉบับ โดยเฉพาะฉบับท้องถิ่นเขียนถึงเมืองร้อยเอ็ดเป็นตัวเลขว่า “เมือง 101” ต้องอ่านตามอักขรวิธีลาวว่า “เมืองสิบเอ็ด”

นักวิจัยชาวร้อยเอ็ดผู้ทำวิทยานิพนธ์รับปริญญาเอกของมหาวิทยาลัยขอนแก่น (พ.ศ. 2560) เรื่องตำนานอุรังคธาตุ แสดงหลักฐานว่าต้นฉบับอุรังคธาตุทุกฉบับ เขียน (ทั้งส่วนกลางและฉบับท้องถิ่น) เป็นตัวอักษรว่า “เมืองร้อยเอ็ดประตู” ไม่เขียนตัวเลข จะยกข้อเขียนมาเป็นพยานดังต่อไปนี้

• “ร้อยเอ็ด” ในอุรังคธาตุทุกฉบับ เขียนตัวอักษร
  ยุทธพงศ์ มาตย์วิเศษ (ชาวร้อยเอ็ด)

ในการทำวิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต เรื่อง ตำนานอุรังคธาตุ: ภาพสะท้อนวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำโขง ผมได้ปริวรรตใบลานตำนานอุรังคธาตุที่จารด้วยอักษรตัวธรรมจำนาน 10 ฉบับ ทั้งฉบับที่สำรวจพบในไทย และ สปป.ลาว พบว่า ชื่อเมืองร้อยเอ็ดปักตูหรือเมืองร้อยเอ็ดประตูมีปรากฏในตำนานอุรังคธาตุหลายตอน คำว่า “ร้อยเอ็ด” ที่เป็นชื่อเมืองร้อยเอ็ดประตู ล้วนแต่จารด้วยอักษรตัวธรรมเป็นคำว่า เมืองร้อยเอ็ดปักตู หรือเมืองร้อยเอ็ดประตู ทั้งสิ้น ไม่ปรากฏว่ามีการเขียนเป็นตัวเลข 101 ในฉบับใบลานฉบับใดเลย นอกจากนี้คำว่า “ร้อยเอ็ด” ที่เป็นจำนวนนับ เช่น พญาร้อยเอ็ดเมือง เจาะกำแพงเป็นร้อยเอ็ดช่องประตู ก็ล้วนแต่เขียนเป็นตัวหนังสือ ไม่มีที่ใดใช้ตัวเลข 101 เลยเช่นกัน

ขอนำตัวอย่างจากตำนานอุรังคธาตุ 2 ฉบับ ในตอนเดียวกันเพื่อเปรียบเทียบ ทั้งฉบับที่พบในไทย และใน สปป.ลาว ประกอบดังนี้

• ฉบับที่พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ประทานให้หอสมุดแห่งชาติ ท่าวาสุกรี กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2444 รหัส 36ข. ระบุว่า อาชญาเจ้าพระอุปราชให้จารไว้ในปี พ.ศ. 2404 มีข้อความเกี่ยวกับเมืองสาเกตนครร้อยเอ็ดประตู จารด้วยตัวหนังสือ ดังนี้

ผูกที่ 1 หน้าที่ 33 ความว่า

…ครั้นว่า พระตถาคตนีรพานแล้ว สุริยกุมาร จักได้เป็นพญาใหญ่กว่าท้าวพญา จักได้ก่อแรกพุทธศาสนา ตั้งไว้ใน เมืองร้อยเอ็ดปักตู ด้วยอันหล่าชื่อว่า สาเกตนคร นั้นเสียก็มีแล…

อ่านว่า “เมืองร้อยเอ็ดปักตูด้วยอันหล่าชื่อว่าสาเกตนคร” แปลว่า “เมืองร้อยเอ็ดประตู ซึ่งเดิมมีชื่อว่า สาเกตนคร”

อ่านว่า เมืองร้อยเอ็ดปักตู

อ่านว่า ด้วยอันหล่าชื่อว่า

อ่านว่า สาเกตนคร

ผูกที่ 1 หน้าที่ 34

…ดูราอานนท์ พญาสุมิตตธรรมจักได้ถปนาอุรังคธาตุพระตถาคตไว้ที่นี้แล พญา ลาจักได้ซ้ำคืนไปโชตนาพุทธศาสนาอันแตกม้างใน เมืองสาเกตนครร้อยเอ็ดประตู นั้นแล้ว…

อ่านว่า เมืองสาเกตนครร้อยเอ็ดประตู

• ฉบับ วัดศรีสมพร บ้านดอนใหญ่ เมืองท่าแขก แขวงคำม่วน สปป.ลาวถ่ายไมโครฟิล์ม ม้วนที่ 41 อันดับ 01 รหัส 1201051300400 จารด้วยอักษรตัวธรรมบนใบลาน จารเมื่อ 2441 เผยแพร่โดยหอสมุดดิจิตอลหนังสือใบลานลาว (http://www.laomanuscripts.net) มีข้อความเกี่ยวกับเมืองสาเกตนครร้อยเอ็ดประตู จารด้วยตัวหนังสือ ดังนี้

ผูกที่ 1 หน้าที่ 34 ความว่า

…ครั้นว่า พระตถาคตนีรพานแล้ว สุริยกุมาร จักได้เป็นพญาใหญ่กว่าท้าวพญา จักได้ก่อแรกพุทธศาสนา ตั้งไว้ใน เมืองร้อยเอ็ดปักตู ด้วยอันหล่าคาชื่อว่า สาเกตนคร นั้นเสียก็มีแล…

อ่านว่า “เมืองร้อยเอ็ดปักตูด้วยอันหล่าคาชื่อว่าสาเกตนคร” แปลว่า “เมืองร้อยเอ็ดประตู ซึ่งเดิมมีชื่อว่า สาเกตนคร”

อ่านว่า เมืองร้อยเอ็ดปักตู

อ่านว่า เมืองร้อยเอ็ดปักตู

อ่านว่า สาเกตนคร