“มาร์ก คาร์นีย์” เปิดมุมมองโลกใหม่ที่ดาวอส ชี้โลกกำลังก้าวสู่ยุคมหาอำนาจไร้ข้อจำกัด
"มาร์ก คาร์นีย์" นายกฯ แคนาดา เปิดมุมมองโลกใหม่บนเวทีดาวอส ชี้ระเบียบโลกกำลังแตกหัก ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนผ่าน ความจริงอันโหดร้ายที่ภูมิรัฐศาสตร์ของมหาอำนาจแทบไร้ข้อจำกัด
วันที่ 20 มกราคม 2569เว็บไซต์ World Economic Forum ระบุถึง มาร์ก คาร์นีย์ (Mark Carney) นายกรัฐมนตรีแคนาดา กล่าวสุนทรพจน์พิเศษบนเวที World Economic Forum ที่เมืองดาวอส โดยเปิดฉากด้วยภาษาฝรั่งเศส ก่อนเปลี่ยนเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งย้ำว่านี่คือช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของทั้งแคนาดาและโลก เขาชี้ว่าระเบียบโลกกำลังเผชิญการแตกหัก (rupture) ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนผ่านจากภาพลวงตาที่สวยงาม สู่ความจริงอันโหดร้ายที่ภูมิรัฐศาสตร์ของมหาอำนาจแทบไร้ข้อจำกัดและข้อยับยั้ง
มาร์ก คาร์นีย์เน้นว่าประเทศอื่น ๆ โดยเฉพาะประเทศระดับกลาง (middle powers) อย่างแคนาดา ไม่ได้ไร้พลัง หากร่วมมือกัน ก็สามารถสร้างระเบียบใหม่ที่สะท้อนคุณค่าร่วม เช่น สิทธิมนุษยชน การพัฒนาที่ยั่งยืน ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน อธิปไตย และบูรณภาพแห่งดินแดน โดยพลังของผู้ที่ไม่ได้เป็นมหาอำนาจ เริ่มต้นจากความซื่อสัตย์ต่อความจริง
มาร์ก คาร์นีย์ กล่าวว่า โลกถูกเตือนซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าเรากำลังอยู่ในยุคการแข่งขันของมหาอำนาจ ระเบียบโลกที่ยึดกติกากำลังเสื่อมถอย และสุภาษิตของทูซิดิดีสที่ว่า “ฝ่ายที่แข็งแกร่งย่อมกระทำในสิ่งที่ตนทำได้ ขณะที่ฝ่ายที่อ่อนแอกว่าจำต้องยอมรับผลลัพธ์” ถูกนำเสนอราวกับเป็นสิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ ผลคือหลายประเทศเลือกอยู่ให้รอด ด้วยการปรับตัวตาม หลีกเลี่ยงปัญหา และหวังว่าการยอมตามจะแลกมาซึ่งความปลอดภัย แต่ย้ำว่าแนวคิดนี้ใช้ไม่ได้อีกต่อไป
เพื่ออธิบาย เขาอ้างถึงบทความ The Power of the Powerless ของ Václav Havel ที่เล่าเรื่องพ่อค้าผักซึ่งติดป้ายกรรมกรทั่วโลกรวมกัน ทั้งที่ไม่เชื่อ เพียงเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหา ระบบคงอยู่ไม่ใช่เพราะความจริง แต่เพราะทุกคนร่วมแสดงว่ามันเป็นจริง โดยเปรียบว่าประเทศและบริษัทต่าง ๆ ได้ติดป้ายในหน้าต่างมานาน ถึงเวลาต้องถอดป้ายนั้นลง
ตลอดหลายทศวรรษ ประเทศอย่างแคนาดาเติบโตภายใต้สิ่งที่เรียกว่า “ระเบียบโลกตามกติกา” แม้จะรู้ว่ามันไม่สมบูรณ์ มหาอำนาจยกเว้นตัวเองเมื่อสะดวก กติกาการค้าไม่เท่าเทียม และกฎหมายระหว่างประเทศบังคับใช้อย่างไม่สม่ำเสมอ แต่ภาพลวงตานี้มีประโยชน์ โดยเฉพาะการครอบงำของสหรัฐที่ช่วยจัดหาสินค้าสาธารณะ ตั้งแต่เส้นทางเดินเรือ ระบบการเงิน ไปจนถึงความมั่นคงร่วมกัน ทว่าข้อตกลงเชิงนัยนี้ ไม่ทำงานอีกแล้ว และโลกกำลังเผชิญการแตกหักอย่างแท้จริง
มาร์ก คาร์นีย์เตือนว่ามหาอำนาจเริ่มใช้การบูรณาการทางเศรษฐกิจเป็นอาวุธ ใช้ภาษีเป็นแรงกดดัน ใช้โครงสร้างการเงินเป็นเครื่องมือบีบบังคับ และมองห่วงโซ่อุปทานเป็นจุดอ่อนให้ฉกฉวย เมื่อการบูรณาการกลายเป็นแหล่งของการครอบงำ ก็ไม่อาจอยู่กับภาพลวงตาของผลประโยชน์ร่วมได้อีก
สถาบันพหุภาคีอย่าง WTO, UN และ COP ถูกคุกคาม ประเทศจำนวนมากจึงหันไปแสวงหา อำนาจเชิงยุทธศาสตร์ ในพลังงาน อาหาร แร่สำคัญ การเงิน และซัพพลายเชน ซึ่งเข้าใจได้ แต่โลกที่ต่างคนต่างสร้างป้อมปราการจะยากจน เปราะบาง และไม่ยั่งยืนกว่าเดิม
ทางเลือกของประเทศระดับกลางจึงไม่ใช่เพียงปรับตัว แต่ต้องเลือกว่าจะสร้างกำแพงสูงขึ้น หรือจะทำสิ่งที่ทะเยอทะยานกว่ามาร์ก คาร์นีย์ ระบุว่า แคนาดาได้เปลี่ยนท่าทีเชิงยุทธศาสตร์ ยอมรับว่าสมมติฐานเดิมเรื่องภูมิศาสตร์และพันธมิตรไม่รับประกันความมั่งคั่งและความปลอดภัยอีกต่อไป แนวทางใหม่คือ “ความสมจริงบนฐานคุณค่า (value-based realism)” คือยึดหลักกาอธิปไตย บูรณภาพแห่งดินแดน การไม่ใช้กำลัง เว้นแต่ตามกฎบัตรสหประชาชาติ และสิทธิมนุษยชน ควบคู่ความเป็นจริงเชิงผลประโยชน์
ในเชิงปฏิบัติ แคนาดาเร่งสร้างความแข็งแกร่งภายในประเทศ ลดภาษี ขจัดอุปสรรคการค้าภายใน เร่งการลงทุนมหาศาลด้านพลังงาน AI แร่สำคัญ โครงสร้างการค้า และเพิ่มงบกลาโหม ควบคู่การกระจายความเสี่ยงในต่างประเทศ ผ่านความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์กับสหภาพยุโรป ข้อตกลงการค้าและความมั่นคงหลายทวีป การเจรจากับอินเดีย อาเซียน เมอร์โคซูร์ รวมถึงการสร้างพันธมิตรเฉพาะประเด็น (variable geometry)
มาร์ก คาร์นีย์ย้ำจุดยืนในประเด็นสำคัญ แคนาดาสนับสนุนยูเครน ยืนเคียงข้างกรีนแลนด์และเดนมาร์กในอธิปไตยอาร์กติก คัดค้านการใช้ภาษีเป็นเครื่องมือกดดัน และยึดมั่นพันธกรณี NATO มาตรา 5 พร้อมลงทุนความมั่นคงภาคเหนืออย่างไม่เคยมีมาก่อน เขาเสนอการเชื่อมสะพานการค้าระหว่าง CPTPP กับสหภาพยุโรป การตั้ง buyers’ clubs แร่สำคัญในกรอบ G7 และความร่วมมือ AI กับประชาธิปไตยที่มีอุดมการณ์เดียวกัน
หัวใจของสาร คือ ประเทศระดับกลางต้องร่วมมือกัน เพราะหากไม่อยู่บนโต๊ะเจรจา ก็อาจกลายเป็นเมนูมหาอำนาจอาจไปลำพังได้ชั่วคราว แต่การเจรจาแบบทวิภาคีกับมหาอำนาจจากสถานะอ่อนแอไม่ใช่อธิปไตย เป็นเพียงการแสดงอธิปไตยภายใต้การยอมจำนน ทางเลือกคือรวมพลังสร้างทางที่สามที่มีอิทธิพล
ท้ายที่สุด มาร์ก คาร์นีย์เรียกร้องให้อยู่กับความจริง เลิกอ้างระเบียบโลกตามกติกาเหมือนเดิม ตั้งมาตรฐานเดียวกันต่อมิตรและคู่แข่ง สร้างสถาบันและข้อตกลงที่ทำงานได้จริง ลดช่องทางการบีบบังคับด้วยการเสริมเศรษฐกิจภายใน และกระจายความเสี่ยงระหว่างประเทศ แคนาดา ด้วยพลังงาน แร่สำคัญ ทุน บุคลากร และคุณค่า เลือกเส้นทางนี้อย่างเปิดเผย พร้อมชวนประเทศที่พร้อมจะเดินร่วมกัน เพราะความคิดถึงอดีตไม่ใช่กลยุทธ์ จากรอยแตก เราสามารถสร้างสิ่งที่ใหญ่กว่า แข็งแรงกว่า และยุติธรรมกว่าได้ร่วมกัน
อ้างอิง : www.weforum.org