'รองประธานสภาฯ' - 'ผู้นำฝ่ายค้าน' บทบาทที่ต้องเลือกของพรรคก้าวไกล

ชัดเจนแล้วว่าพรรคก้าวไกลที่ชนะการเลือกตั้งเป็นอันดับที่ 1 มีที่นั่งในสภาทั้ง 151 เสียงจะเป็นฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎรชุดนี้ ทว่าคำถามสำคัญคือ ตำแหน่ง ‘ผู้นำฝ่ายค้าน’ จะเป็นใคร เพราะตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 106 บัญญัติล็อคเป้าไว้ว่า

“ภายหลังที่คณะรัฐมนตรีเข้าบริหารราชการแผ่นดินแล้ว พระมหากษัตริย์จะทรงแต่งตั้ง สส.ที่เป็นหัวหน้าพรรคการเมืองในสภาฯ ที่มีจำนวน สส.มากที่สุด และ สส. ไม่ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี ประธานสภาผู้แทนราษฎร หรือรองประธานสภาผู้แทนราษฎร ให้เป็นผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร”

เมื่อดูจากตัวเลขที่นั่งของพรรคฝ่ายค้านแล้ว ผู้นำฝ่ายค้านน่าจะต้องเป็นของ พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกล แต่ปัญหาคือพรรคก้าวไกลยังมีเก้าอี้ตำแหน่งรองประธานสภาผู้แทนราษฎรคนที่หนึ่งอยู่ในมือ

นั่นหมายความว่าพรรคก้าวไกลจำเป็นต้องเลือกตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่งระหว่าง 2 ตำแหน่งนี้ หากเทียบกับระหว่างสองเก้าอี้นี้ พบว่า

แม้ตำแหน่งรองประธานสภาฯ คนที่ 1 ไม่ได้มีอำนาจใดๆ มากนัก โดยมีหน้าที่คือ ช่วยประธานสภาในกิจการอันเป็นอำนาจหน้าที่ของประธานสภา หรือปฏิบัติการตามที่ประธานสภามอบหมาย อาทิ การเป็นประธานในที่ประชุมสภา, กำกับดูแลการดําเนินกิจการของสภา, ควบคุมการรักษาความสงบเรียบร้อยในที่ประชุมสภา ตลอดถึงบริเวณสภา, เป็นผู้แทนสภาในกิจการภายนอก

อย่างไรก็ตามจุดที่ถือว่ามีความสำคัญของแหน่งรองประธานสภาสำหรับพรรคก้าวไกลคือ การมีอำนาจในการพิจารณาบรรจุวาระร่างกฎหมายที่เข้าสภา ซึ่งในสมัยการประชุมของสภาผู้แทนราษฎรชุดที่ผ่านมา พรรคก้าวไกลได้เสนอร่างกฎหมายแก้ไขมาตรา 112 เข้าสู่สภา แต่กลับถูกประธานสภาในเวลานั้นตีตกไป ทำให้ไม่มีการพิจารณาร่างกฎหมายดังกล่าวเกิดขึ้น เช่นเดียวกับเมื่อปี 2555 ที่ ครก.112 เคยรวบรวมรายชื่อประชาชนในร่างแก้ไขมาตรา 112 แล้วถูกประธานสภาตีตกเช่นกัน เนื่องจากเห็นว่าไม่ใช่กฎหมายตามรัฐธรรมนูญ หมวด 3 ว่าด้วยสิทธิเสรีภาพของประชาชน หรือหมวด 5 ว่าด้วยแนวนโยบายพื้นฐานแห่งรัฐ ที่ประชาชนมีสิทธิเสนอ

ซึ่งต่อมา ชวน หลีกภัย อดีตประธานสภา เปิดเผยว่า ไม่ได้เป็นผู้ตีตกร่างกฎหมายของพรรคก้าวไกล เพราะวันนั้นเป็นวันที่ สุชาติ ตันเจริญ เป็นผู้ทำหน้าที่ประธานสภา

นั่นหมายความว่าการอยู่ในเก้าอี้นี้รองประธานสภาฯ ของพรรคก้าวไกล มีความสำคัญต่อการผลักดันร่างกฎหมายเข้าบรรจุวาระการประชุม เพื่อนำเข้าสู่การพิจารณาของสภา

ส่วนตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านเองก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน โดยตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านนั้นมีอำนาจหน้าที่ ที่หลากหลายกว่า ในส่วนการอภิปรายไม่ไว้วางใจผู้นำฝ่ายค้านจะได้เป็นคนแรกที่กล่าวแถลงญัตติอภิปรายไม่ไว้วางใจ

มากไปกว่านั้นตามรัฐธรรมนูญมาตรา 155 ได้ให้อำนาจผู้นำฝ่ายค้าน แจ้งไปยังประธานรัฐสภาขอให้มีการเปิดอภิปรายทั่วไปในที่ประชุมรัฐสภา ในกรณีที่มีปัญหาสําคัญเกี่ยวกับความมั่นคงปลอดภัยหรือเศรษฐกิจของประเทศ สมควรที่จะปรึกษาหารือร่วมกันระหว่างรัฐสภาและคณะรัฐมนตรี ในกรณีนี้ ประธานรัฐสภา ต้องดําเนินการให้มีการประชุม โดยไม่มีการลงมติ ภายใน 15 วันนับแต่วันที่ได้รับการแจ้ง ทั้งนี้จะต้องประชุมลับ และคณะรัฐมนตรีมีหน้าที่ต้องเข้าร่วมประชุมด้วย

การประชุมเพื่อเปิดอภิปรายทั่วไปนี้มีความแตกต่างจากการอภิปรายเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจคณะรัฐมนตรี และการอภิปรายทั่วไปตามมาตรา 152 เนื่องจากทั้งสองกรณีจะต้องมี สส. เข้าชื่อกันเสนอต่อประธานสภา และต้องประชุมโดยเปิดเผย แต่ในกรณีนี้ 'ผู้นำฝ่ายค้าน' สามารถเสนอต่อประธานสภาได้เอง และการประชุมจะเป็นการประชุมลับ

อีกทั้งผู้นำฝ่ายค้านยังถูกกำหนดให้เป็นกรรมการพิจารณาสรรหาผู้ดำรงตำแหน่งองค์กรอิสระ ประกอบด้วย ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ผู้ตรวจการแผ่นดิน คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ คณะกรรมการการเลือกตั้ง และคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามทุจริตแห่งชาติ

รวมทั้งยังมีตำแหน่งเป็น กรรมการจริยธรรมสภาผู้แทนราษฎร กรรมการร่วมวินิฉัยพระราชบัญญัติซึ่งตราขึ้นเพื่อการปฏิรูปประเทศ กรรมการสถาบันพระปกเกล้า กรรมการบริหารประจำหน่วย ‘หน่วยประจำชาติไทยในสหภาพสมาชิกรัฐสภาเอเชียแปฟิซิก (APPU)’ , ‘หน่วยประจำชาติไทยในสหภาพรัฐสภา (IPU)’ และ ‘หน่วยประจำชาติไทยในสมัชชารัฐสภาอาเซียน (AIPA)’

อย่างไรก็ตามแม้เกมนี้จะเป็นเกมที่บังคับให้พรรคก้าวไกลต้องเลือก แต่รัฐธรรมนูญไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้ว่าจะต้องมีการตั้งผู้นำฝ่ายค้านในระยะเวลาใด และหากพรรคก้าวไกลเลือกที่จะยึดตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านในเวลานี้ก็ไม่สามารถทำได้ เพราะ พิธา ยังถูกคำสั่งศาลรัฐธรรมนูญสั่งยุติการปฏิบัติหน้าที่ กรณีการถือหุ้น ITV จึงไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ เว้นแต่จะมีการประชุมเพื่อเลือกหัวหน้าพรรคใหม่ หรือรอจนกว่าคดีของพิธาจะมีคำวินิฉัยจากศาลรัฐธรรมนูญ

ส่วนในกรณีที่มีการวิเคราะห์ว่า ตำแหน่งผู้ฝ่ายค้านจะไหลไปสู่พรรคในกลุ่มฝ่ายค้านที่เป็นพรรคลำดับถัดไปนั้น ก็จำเป็นต้องเป็นพรรคการเมืองที่มีหัวหน้าพรรคเป็น ส.ส. ตามลำดับคือ พรรคประชาธิปัตย์ ทว่า การเมืองภายในพรรคประชาธิปปัตย์เองก็ยังไม่นิ่ง เพราะยังไม่มีการเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่ และหากที่ประชุมพรรคลงมติเลือกบุคคลที่ไม่ได้เป็น ส.ส. เป็นหัวหน้าพรรค ประชาธิปัตย์ก็จะหมดสิทธิในตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านทันที ส่วนพรรคไทยสร้างไทยที่อยู่ในลำดับถัดไปหัวหน้าพรรคเองก็ไม่ได้ดำรงตำแหน่ง ส.ส.

ฉะนั้นหาก 2 พรรคคือ ประชาธิปัตย์ หรือ ไทยสร้างไทยต้องการตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้าน ก็จำเป็นต้องปรับโครงสร้างภายใน

แต่ถึงอย่างไรก็ตาม หากตำแหน่งผู้นำฝ่ายค้านตกไปอยู่กับพรรคอื่น พรรคก้าวไกลก็สามารถดึงกลับมาได้เมื่อใดก็ได้ โดยการลาออกจากตำแหน่งรองประธานสภาคนที่ 1 พร้อมกับการที่ พิธา พ้นจากการถูกตัดสิทธิ สส. หรือไม่ก็มีการประชุมพรรคเพื่อเลือกหัวหน้าพรรคคนใหม่

ทั้งนี้ หากพรรคก้าวไกลถอนตัวจากการเป็นรองประธานสภาคนที่ 1 จะส่งผลต่อการพิจารณาแก้ไขรัฐธรรมนูญ ในวาระ 3 ที่นอกจากต้องการเสียง สว. มากกว่า 1 ใน 3 ของจำนวนที่มีอยู่แล้ว ยังต้องการเสียงจาก สส. จากพรรคที่ไม่ได้มีตำแหน่งในคณะรัฐมนตรี และตำแหน่งประธานสภา รองประธานสภา ไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของจำนวนทั้งหมดที่มีอยู่ นั่นหมายความว่า โอกาสในการแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อเปิดทางให้มีการเลือกตั้ง สสร. เพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ก็จะมีความเป็นไปได้มากขึ้น โดยรวมจำนวนพรรคฝ่ายค้านที่ไม่มีตำแหน่งเป็นประธานสภา รองประธานสภาได้ 181 เสียง ต้องการเสียงเห็นชอบอย่างน้อย 17 เสียง

แต่ถ้าพรรคก้าวไกลยังยึดเก้าอี้รองประธานสภา พรรคประชาธิปัตย์ พรรคไทยสร้างไทย และพรรคเป็นธรรม ซึ่งมี สส. รวมกัน 32 เสียง จะต้องมีต้องมี สส. โหวตเห็นชอบกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญในวาระ 3 อย่างน้อย 5 คน