"Japanese First" กระแสขวาจัดใหม่ในญี่ปุ่น สะท้อนความปั่นป่วนของสังคมสูงวัยและเศรษฐกิจที่ซบเซา
พรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ที่ปกครองญี่ปุ่นมาแทบตลอดยุคหลังสงครามเริ่มสั่นคลอนอำนาจ เมื่อพรรครัฐบาลผสมของเขาที่ประกอบด้วยพรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ที่เป็นพรรครัฐบาล และพรรคโคเมโตะ (Komeito) พรรคร่วมรัฐบาลจะ “พ่ายแพ้” อย่างขาดลอยในการเลือกตั้งสภาสูงเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา (20 กรกฎาคม) โดยพรรคร่วมรัฐบาลของนายกรัฐมนตรี ชิเงรุ อิชิบะ ชนะ 47 ที่นั่งจากทั้งหมด 248 ที่นั่งในสภาสูง ซึ่งน้อยกว่า 50 ที่นั่งที่จำเป็นต้องได้ในการรักษาเสียงข้างมาก ส่งผลให้พรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ของอิชิบะ และพรรคร่วมรัฐบาลคือ โคเมโตะ เหลือสมาชิกในสภาสูงเพียง 122 คน ทำให้นักวิเคราะห์มองว่า โอกาสทางการเมืองของนายอิชิบะอาจ “ใกล้จบลง” เมื่อเขาสูญเสียอำนาจควบคุมสภาล่าง ซึ่งมีอำนาจมากกว่าสภาสูงจากการเลือกตั้งเมื่อปีที่แล้ว
แต่นายกรัฐมนตรี ชิเงรุ อิชิบะ ของญี่ปุ่น ให้คำมั่นว่าจะดำรงตำแหน่งต่อไป แม้รัฐบาลผสมของเขาที่ประกอบด้วยพรรคเสรีประชาธิปไตย (LDP) ที่เป็นพรรครัฐบาล และโคเมโตะ (Komeito) พรรคร่วมรัฐบาลจะ “พ่ายแพ้” อย่างขาดลอยในการเลือกตั้งสภาสูง ซึ่งส่งผลให้สมาชิกบางคนในพรรคของนายอิชิบะเริ่มหารือถึงอนาคตของเขา
และจากเหตุนี้เองทำให้พรรคเล็กนอกกระแสอย่าง “พรรคซันเซโตะ” (Sanseito) หรือ “พรรคเสียงสามัญชน” กลับกลายเป็นพลังใหม่ที่สร้างแรงสั่นสะเทือนทางการเมืองในญี่ปุ่น ด้วยวาทกรรม “Japanese First” หรือ “ญี่ปุ่นต้องมาก่อน” ที่ดึงดูดใจกลุ่มประชาชนผู้ไม่พอใจต่อปัญหาเศรษฐกิจ ราคาข้าวถีบตัวสูง และสังคมสูงวัยที่กำลังทำให้ประเทศญี่ปุ่นล่มสลายลงอย่างช้า ๆ
-พรรคเกิดจาก YouTube สู่วาทกรรมชาตินิยมสุดขั้ว
ซันเซโตะ ไม่ได้ถือกำเนิดจากกลไกการเมืองแบบดั้งเดิม แต่เริ่มต้นจากการเผยแพร่แนวคิดผ่าน YouTube ช่วงการระบาดของโควิด-19 ด้วยทฤษฎีสมคบคิดเกี่ยวกับวัคซีนและชนชั้นนำโลก ก่อนจะปรับยุทธศาสตร์เข้าสู่การเมืองกระแสหลักในปี 2022 โดยผู้นำพรรคอย่าง “โซเฮ คามิยะ” (Sohei Kamiya) ในวัย 47 ปี อดีตครูสอนภาษาอังกฤษและผู้จัดการซูเปอร์มาร์เก็ต ซึ่งเคยตกเป็นข่าวอื้อฉาวเรื่องเรียกร้องให้สมเด็จพระจักรพรรดิมีนางสนม
แม้แนวคิดของพรรคจะถูกวิจารณ์อย่างหนักว่าเข้าข่ายขวาจัด เหยียดเชื้อชาติ และต่อต้านคนต่างชาติ แต่พรรคกลับสามารถคว้าที่นั่งได้ถึง 14 ที่ในการเลือกตั้งสภาสูงเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคมที่ผ่านมา จากเดิมที่เคยมีเพียง 1 ที่นั่ง
-“Japanese First” กับความกลัวที่สะสมในสังคมญี่ปุ่น
สโลแกน “Japanese First” ที่คามิยะยกขึ้นมาใช้ แม้เจ้าตัวจะอธิบายว่าไม่ได้ต้องการขับไล่ชาวต่างชาติทั้งหมด แต่กลับตีความได้อย่างชัดเจนว่าเป็นการต่อต้านโลกาภิวัตน์ และต้องการรักษา "ความบริสุทธิ์" ทางชาติพันธุ์ของญี่ปุ่น
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ญี่ปุ่นเผชิญกับแรงกดดันจากภายนอกหลายด้าน ทั้งเศรษฐกิจที่ฝืดเคือง ค่าเงินเยนที่อ่อนค่า ทำให้ข้าวของแพงขึ้นจากการหลั่งไหลของนักท่องเที่ยวต่างชาติ และระบบประกันสังคมที่เริ่มรับภาระไม่ไหวจากประชากรผู้สูงอายุ ขณะที่ประชากรวัยแรงงานลดลงอย่างต่อเนื่อง
แม้คนต่างชาติจะมีเพียง 3% ของประชากรทั้งหมด (ราว 3.8 ล้านคน) แต่ความรู้สึกของ "การถูกบุกรุกแบบเงียบ ๆ" จากแรงงานต่างชาติก็เริ่มแทรกซึมในสังคมญี่ปุ่น โดยเฉพาะเมื่อรัฐบาลภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีชิเงรุ อิชิบะ ประกาศตั้งทีมงานพิเศษเพื่อรบมือ “อาชญากรรมจากชาวต่างชาติ” ก่อนการเลือกตั้งเพียงไม่กี่วัน
-ประชานิยมขวาจัดในเวอร์ชันญี่ปุ่น
ซันเซโตะเป็นปรากฏการณ์ประชานิยมขวาจัดในแบบญี่ปุ่น ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ซึ่งพรรคซันเซโตะยังมีแนวทางการเมืองแบบทรัมป์ ที่พวกเขาเรียกว่าคือ “ความกล้าหาญ” มาเป็นแรงบันดาลใจในการดำเนินนโยบายของพรรคด้วย ซึ่งสโลแกน “Japanese First” หรือ ชาวญี่ปุ่นต้องมาก่อนยังมีความคล้ายคลึงกับสโลแกน America First ของโดนัลด์ ทรัมป์ ด้วย
และแม้ว่าพรรคซันเซโตะจะถูกนำไปเปรียบเทียบกับพรรคขวาจัดในยุโรปอย่าง AfD ของเยอรมนี และ Reform UK ของอังกฤษ แต่กระแสประชานิยมขวาจัดยังถือว่าเป็นปรากฏการณ์ใหม่ในญี่ปุ่น ซึ่งไม่เคยมีอิทธิพลมาก่อนในประวัติศาสตร์การเมืองของประเทศและไม่ได้หยั่งรากลึกในญี่ปุ่นเหมือนที่เกิดขึ้นในยุโรปและสหรัฐฯ แต่ความพิเศษของพรรคซันเซโตะกลับอยู่ที่การสื่อสารกับฐานเสียงผ่าน YouTube ซึ่งมีผู้ติดตามกว่า 400,000 คน ที่มากกว่าพรรค LDP ถึง 3 เท่า
นอกจากนโยบายจำกัดคนต่างชาติ พรรคยังเสนอแนวทางประชานิยมคลาสสิก เช่น ลดภาษี เพิ่มสวัสดิการ เพิ่มเงินอุดหนุนเด็ก แม้จะขัดกับข้อเท็จจริงเรื่องหนี้สาธารณะมหาศาลของญี่ปุ่นก็ตาม
-ฐานเสียงของพรรค ?
ฐานเสียงหลักของซันเซโตะ คือชายหนุ่มวัย 20-30 ปี ผู้รู้สึกถูกทอดทิ้งจากนโยบายรัฐ ไม่มีความหวังในเศรษฐกิจ และมองว่าผู้หญิงและคนต่างชาติได้รับโอกาสมากกว่า ในการหาเสียงรอบล่าสุด คามิยะจึงพยายามปรับภาพลักษณ์ ด้วยการส่งผู้หญิงลงเลือกตั้งเพิ่ม หนึ่งในนั้นคือ “ซายะ” นักร้องหญิงที่คว้าที่นั่งในโตเกียวได้สำเร็จ
แน่นอนว่า ซันเซโตะยังเป็นพรรคขนาดเล็ก มีเพียง 3 ที่นั่งในสภาล่าง แต่พวกเขาประกาศชัดว่า นี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการสร้างเครือข่ายกับพรรคเล็กอื่น ๆ เพื่อขยายอิทธิพล โดยไม่จำเป็นต้องร่วมรัฐบาลกับ LDP
-สังคมญี่ปุ่นกำลัง “ขวาจัด” ขึ้นหรือไม่ ?
กระแส “Japanese First” ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์ทางการเมือง หากแต่เป็นภาพสะท้อนของสังคมที่เปราะบาง ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และจิตวิทยาสาธารณะ เมื่อประชาชนรู้สึกว่าชีวิตตนเองถูกกระทบจาก “คนอื่น” ไม่ว่าจะเป็นต่างชาติ หญิงทำงาน หรือชนชั้นนำ
และแม้ว่าแนวทางของพรรคซันเซโตะจะยังถูกวิพากษ์จากนักวิชาการและสื่อกระแสหลัก แต่ความสำเร็จในการเลือกตั้งครั้งนี้ บ่งชี้ว่าประชานิยมขวาจัดในญี่ปุ่น กำลังหายใจเป็นจังหวะใหม่และอาจกลายเป็นพลังที่เปลี่ยนสมดุลการเมืองของประเทศในอนาคตอันใกล้
ข่าวที่เกี่ยวข้อง