ผ่าทางตัน ! เพิ่มพื้นที่สีเขียวให้กรุงเทพฯ ที่ทุกคนเข้าถึงได้
การพัฒนาและเข้าถึงพื้นที่สีเขียวเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ที่กลุ่มประเทศสมาชิกองค์การสหประชาชาติรวมถึงประเทศไทย รับเป็นพันธกิจในการทำให้สำเร็จภายในปี ค.ศ. 2030 โดยเกณฑ์มาตรฐานสากลตามองค์การอนามัยโลก กำหนดสัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรไว้ที่ 10 ตร.ม.ต่อคน กลายเป็นเป้าหมายของกรุงเทพมหานคร ที่ตั้งเป้าจะทำให้ได้ภายในปี 2580 ตามแผนพัฒนากรุงเทพมหานครระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) ตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี
ที่ผ่านมากรุงเทพฯ มีความพยายามในการเพิ่มพื้นที่สีเขียวมาอย่างต่อเนื่อง ย้อนไป 30 ปีก่อน กรุงเทพฯ ยังมีพื้นที่สีเขียวเพียง 4.8 ล้าน ตร.ม. จนเพิ่มขึ้นมา 9 เท่า เป็น 44.8 ล้าน ตร.ม.* จากนโยบายในการเพิ่มพื้นที่สีเขียวของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครแต่ละยุค เช่น
- พิจิตต รัตตกุล: สร้างสวนสาธารณะใต้สะพานพระราม 9
- สมัคร สุนทรเวช: เปลี่ยนที่รกร้างเป็นที่พักผ่อน
- อภิรักษ์ โกษะโยธิน: โครงการ 10 สวนสวย 10 คลองใส 10 ถนนสะอาด
- ม.ร.ว. สุขุมพันธุ์ บริพัตร: การคืนพื้นที่สีเขียวท้องสนามหลวง
- พล.ต.อ. อัศวิน ขวัญเมือง: เพิ่มสวนขนาดเล็กที่ใช้ประโยชน์ได้
- ชัชชาติ สิทธิพันธุ์: สวน 15 นาที ปลูกต้นไม้ล้านต้น
ทำให้สัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรไม่ถึง 1 ตร.ม. มาเป็น 8.27 ตร.ม.ต่อคน* ดูเหมือนจะเข้าใกล้มาตรฐานมากขึ้น แต่ตัวเลขนี้ถูกคำนวณด้วยจำนวนประชากรเฉพาะผู้ที่มีทะเบียนบ้านในกรุงเทพฯ เกือบ 5.5 ล้านคน หากนับประชากรแฝงในกรุงเทพฯ ที่สำนักงานสถิติแห่งชาติสำรวจพบว่ามีมากถึง 2.8 ล้านคน สัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรอาจลดลงเหลือราว 5.4 ตร.ม.ต่อคนเท่านั้น
*หมายเหตุ : ข้อมูลปี 2569 จากสำนักสิ่งแวดล้อม กทม. ณ วันที่ 30 เม.ย. 69
50 เขตกรุงเทพฯ เขตไหนเขียวจริง ?
- พื้นที่สีเขียว แยกรายเขต (มากสุด – น้อยสุด, ความเปลี่ยนแปลง)
- สัดส่วนพื้นที่สีเขียวเทียบกับขนาดพื้นที่ แยกรายเขต (มากสุด – น้อยสุด)
- สัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากร แยกรายเขต (มากสุด – น้อยสุด)
ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา (ปี 2557 – 2568) พื้นที่สีเขียวหลายเขตมีการเปลี่ยนแปลงเขตบางเขน นับว่ามีอัตราเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นมากที่สุด 4 เท่า จากปี 2557 ขนาด 5.7 แสน ตร.ม. เป็น 2.2 ล้าน ตร.ม.ในปี 2568 ซึ่งยังเพิ่มขึ้นจากปี 2567 กว่า 1 ล้าน ตร.ม. คาดว่าส่วนหนึ่งมาจากการทำสวนเกาะกลางถนนตลอดแนวถนนรามอินทราในปี 2568
เขตราษฎร์บูรณะ มีอัตราเปลี่ยนแปลงพื้นที่สีเขียวลดลงที่สุด -10% จาก 3.4 แสน ตร.ม. ในปี 2557 เป็น 3 แสน ตร.ม. ในปี 2568 นอกจากนี้ยังมีอีก 4 เขต ที่มีอัตราเปลี่ยนแปลงลดลง คือ มีนบุรี บึงกุ่ม ดินแดง ป้อมปราบศัตรูพ่าย
สำหรับสถานการณ์ปี 2568 เขตที่มีพื้นที่สีเขียวมากที่สุดคือ เขตบางขุนเทียน 3.7 ล้าน ตร.ม. รองลงมา เขตคันนายาว 3.3 ล้าน ตร.ม. และ เขตประเวศ 3.1 ตร.ม. ทิ้งห่างกับเขตท้ายตารางที่มีพื้นที่สีเขียวเพียง 1 แสน ตร.ม.กว่า ๆ เท่านั้น คือเขตสัมพันธวงศ์ 1.4 แสน ตร.ม. เขตวัฒนา 1.6 แสน ตร.ม. และเขตบางรัก 1.7 แสน ตร.ม.
เมื่อดูขนาดพื้นที่สีเขียว เทียบกับขนาดของพื้นที่เขต พบว่า แม้เขตบางขุนเทียนจะมีพื้นที่สีเขียวเยอะแต่เป็นเขตที่มีขนาดใหญ่มาก (120 ล้าน ตร.ม.) สัดส่วนพื้นที่สีเขียวจึงคิดเป็น 3% จากพื้นที่เขต ส่วนเขตที่ขนาดพื้นที่สีเขียวต่อพื้นที่เขตมากที่สุด คือเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย ที่เป็นเขตเล็ก ๆ (2 ล้าน ตร.ม.) ทำให้มีสัดส่วนอยู่ที่ 13%
หากดูตามเกณฑ์สัดส่วนพื้นที่สีเขียวต่อประชากรในรายเขต แม้ภาพรวมของกรุงเทพฯ จะไม่ถึงเกณฑ์มาตรฐาน แต่สำหรับระดับพื้นที่มี 14 เขตที่สัดส่วนต่อประชากรเกิน 10 ตร.ม. แล้ว สูงสุดคือ เขตคันนายาว อยู่ที่ 34.77 ตร.ม. ต่อคน รองลงมาคือ เขตปทุมวัน 24.39 ตร.ม. ต่อคน ส่วน เขตที่น้อยที่สุดคือ เขตดินแดง 1.99 ตร.ม. ต่อคน