ถอดบทเรียนวิธีรับมือ ‘ไวรัสฮันตา’ จากสิงคโปร์ถึงไทย

เหตุการณ์แพร่ระบาดของ "ไวรัสฮันตา" สายพันธุ์แอนดีส บนเรือสำราญเมื่อไม่นานมานี้ ทำให้วงการสาธารณสุขทั่วโลกต้องหันมาจับตามอง

แม้องค์การอนามัยโลก (WHO) จะประเมินว่าความเสี่ยงที่ไวรัสตัวนี้จะระบาดในระดับโลกนั้นอยู่ในเกณฑ์ที่ต่ำมาก แต่สำหรับประเทศที่มีระบบสาธารณสุขเข้มงวดอย่างสิงคโปร์ ความเสี่ยงต่ำไม่ได้หมายความว่าจะปล่อยผ่านได้

บทความนี้จะพาไปเจาะลึกวิธีคิดและกระบวนการทางการแพทย์ที่สิงคโปร์ใช้รับมือกับสถานการณ์นี้ แล้วย้อนกลับมาดูระบบสาธารณสุขของประเทศไทย ว่าเรามีโครงสร้างพื้นฐานลักษณะเดียวกันนี้เตรียมพร้อมไว้หรือไม่

สิงคโปร์: เมื่อผลตรวจเป็น "ลบ" ไม่ได้แปลว่ากลับบ้านได้

เมื่อมีพลเมืองชาวสิงคโปร์ 2 คนเดินทางกลับมาจากเรือสำราญลำที่พบผู้ติดเชื้อ ทางการไม่ได้อนุญาตให้พวกเขาเดินทางกลับไปใช้ชีวิตตามปกติ แม้ว่าผลการตรวจหาเชื้อในเบื้องต้นจะออกมาเป็นลบ และทั้งคู่มีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรงดี แนวทางนี้สะท้อนให้เห็นถึงมาตรการเชิงป้องกันที่อิงตามหลักระบาดวิทยาอย่างน่าสนใจ โดยแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก

1. สถานะ "บุคคลภายใต้การประเมิน"

ทันทีที่เดินทางมาถึง พวกเขาถูกส่งตัวไปยังศูนย์ตติยภูมิโรคติดเชื้อแห่งชาติ (NCID) เพื่อเข้าสู่กระบวนการแยกกักโรค ในทางการแพทย์ ทั้งคู่ไม่ได้ถูกจัดว่าเป็นผู้ป่วย แต่เป็นบุคคลภายใต้การประเมิน (Persons under evaluation) ซึ่งเป็นกระบวนการคัดกรองเชิงรุกเพื่อปิดความเสี่ยงในการแพร่กระจายเชื้อตั้งแต่ต้นทาง

2. หลักการกักตัว 30 + 15 วัน

ระยะเวลาการกักตัวถูกกำหนดขึ้นจากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ของตัวไวรัสเอง

• กักตัวในห้องแยก 30 วัน: นับจากวันที่คาดว่าอาจสัมผัสเชื้อครั้งสุดท้าย
• เฝ้าระวังผ่านโทรศัพท์อีก 15 วัน: สาเหตุที่ต้องมีช่วงเวลานี้ เป็นเพราะ 15 วันคือ ระยะฟักตัวสูงสุด (Maximum incubation period) ของไวรัสฮันตาสายพันธุ์แอนดีส (ดำเนินการที่บ้าน หรือที่พักอาศัยปกติ)
• ก่อนจะสิ้นสุดกระบวนการ ต้องมีการตรวจวิเคราะห์ระดับสารพันธุกรรม (PCR) อีกครั้ง เพื่อยืนยันผลให้แน่ใจ

3. ศูนย์ NCID และห้องความดันลบ

อาคาร NCID ถูกออกแบบมาสำหรับจัดการกับโรคติดเชื้อโดยเฉพาะ ผู้ที่อยู่ในกระบวนการกักตัวจะพักในห้องแยกโรคความดันลบ (Negative Pressure Room) กลไกของห้องนี้คือการควบคุมความดันอากาศภายในให้ต่ำกว่าภายนอก ทำให้อากาศจากโถงทางเดินไหลเข้าสู่ห้องได้ แต่อากาศภายในห้องจะไม่สามารถไหลย้อนกลับออกมาได้ ซึ่งเป็นการป้องกันไม่ให้จุลชีพหรือเชื้อโรคฟุ้งกระจายออกสู่สิ่งแวดล้อมภายนอก ในขณะเดียวกัน ทีมแพทย์ที่เข้าไปดูแลจะสวมอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) ตามมาตรฐานอย่างเคร่งครัด

หันมองประเทศไทย: ระบบเฝ้าระวังโรคอุบัติใหม่

เมื่อเห็นการทำงานของสิงคโปร์ คำถามที่ตามมาคือ หากมีผู้มีความเสี่ยงติดเชื้อเดินทางเข้ามาในไทย เรามีระบบและสถานที่รองรับที่ได้มาตรฐานในลักษณะเดียวกันหรือไม่
คำตอบคือ ประเทศไทยมีโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุขที่ออกแบบมาเพื่อรับมือกับโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ (Emerging Infectious Diseases - EIDs) อย่างเป็นระบบ โดยมีกลไกสำคัญดังนี้

1. สถาบันบำราศนราดูร (ด่านหน้าด้านโรคติดเชื้อ)

สถาบันนี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางระดับชาติของกระทรวงสาธารณสุขไทย ซึ่งมีบทบาทเทียบเคียงได้กับ NCID ของสิงคโปร์ เป็นโรงพยาบาลเฉพาะทางที่ดูแลผู้ป่วยโรคติดต่ออันตราย ภายในสถาบันมีอาคารแยกโรคพิเศษและห้องแยกโรคความดันลบที่ได้มาตรฐานสูงสุด พร้อมทั้งนำ EID Model มาใช้เป็นกรอบในการจัดการสภาพแวดล้อมและการดูแลผู้ป่วยอย่างเป็นระบบ

2. ศูนย์วิทยาศาสตร์สุขภาพโรคอุบัติใหม่ รพ.จุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

อีกหนึ่งหน่วยงานสำคัญที่เน้นด้านการวิจัยและการวินิจฉัยทางคลินิก ศูนย์แห่งนี้มีห้องปฏิบัติการที่มีศักยภาพสูง สามารถตรวจวิเคราะห์และถอดรหัสพันธุกรรมของเชื้อโรคข้ามถิ่นหรือเชื้อสายพันธุ์ใหม่ๆ ได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการระบุชนิดของไวรัสเพื่อควบคุมการระบาดตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

3. เครือข่ายโรงพยาบาลระดับตติยภูมิทั่วประเทศ

ระบบรับมือไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในส่วนกลาง โรงพยาบาลระดับมหาวิทยาลัยและโรงพยาบาลศูนย์ขนาดใหญ่ในภูมิภาคต่างๆ (เช่น รพ.ศิริราช, รพ.รามาธิบดี, รพ.มหาราชนครเชียงใหม่) ต่างก็มีหอผู้ป่วยวิกฤต (ICU) แบบความดันลบ รวมถึงมีทีมบุคลากรทางการแพทย์ที่ได้รับการฝึกซ้อมแผนเผชิญเหตุสำหรับโรคระบาดอย่างสม่ำเสมอ

บทสรุป: การป้องกันที่ขับเคลื่อนด้วยวิทยาศาสตร์

ไม่ว่าจะเป็นแนวทางการกักกันโรคที่รัดกุมของสิงคโปร์ หรือการเตรียมความพร้อมทางโครงสร้างสาธารณสุขของไทย สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงหลักการทางระบาดวิทยาที่เน้นการควบคุมโรคตั้งแต่เนิ่นๆ

หากเกิดกรณีที่มีผู้มีความเสี่ยงเดินทางเข้ามา ระบบสาธารณสุขของไทยมีขั้นตอนรองรับตั้งแต่การคัดกรองที่ด่านควบคุมโรค ไปจนถึงการส่งตัวเข้าสังเกตอาการในสถานพยาบาลเฉพาะทาง

ดังนั้น ในสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับไวรัสหรือโรคระบาดใหม่ๆ การทำความเข้าใจกลไกการทำงานของระบบสาธารณสุข จะช่วยให้เรามองเห็นภาพรวมของการเตรียมความพร้อม และดำเนินชีวิตประจำวันต่อไปได้โดยอาศัยข้อมูลที่ถูกต้องเป็นเกณฑ์

อ่านข่าวเพิ่มเติม

• เนเธอร์แลนด์-สหรัฐ เตรียมกักตัวผู้โดยสารเรือสำราญ 'ไวรัสฮันตา' ระบาด
• WHO เผย 'ไวรัสฮันตา' ระบาดบนเรือสำราญเป็น 'สายพันธุ์แอนดีส'
• ญี่ปุ่น' วอนอย่าตื่นตระหนก หลังผวา 'ไวรัสฮันตา' แพร่คนสู่คน พบติดเชื้อแล้ว 8 ราย

ติดตามเราได้ที่

• เว็บไซต์: https://www.thebangkokinsight.com/
• Facebook: https://www.facebook.com/TheBangkokInsight
• X:https://twitter.com/BangkokInsight
• Instagram:https://www.instagram.com/thebangkokinsight/
• Youtube:https://www.youtube.com/channel/UCYmFfMznVRzgh5ntwCz2Yxg