ต้นกำเนิด “สงกรานต์” หากไม่ไช่ที่ไทย แล้วมาจากไหนกันแน่ ?
ถ้าสงกรานต์ไม่ได้มีต้นกำเนิดจากประเทศไทย แล้วประเพณีโบราณนี้มีที่มาจากไหนกันแน่
คำว่า "สงกรานต์" มาจากภาษาสันสกฤต คำว่า สงฺกฺรานติ"(สังกรานติ) หรือ "สงฺกรานฺต"(สังกรานต) แปลว่า "ก้าวขึ้น ย่างขึ้น ย้ายที่ หรือเคลื่อนที่" ซึ่งจะหมายถึง การเคลื่อนย้ายของดวงอาทิตย์เข้าไปจักรราศีใดราศีหนึ่ง จะเป็นราศีใดก็ได้
แต่ความหมายที่คนไทยทั่วไปใช้ หมายถึง เฉพาะวันและเวลาที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษในเดือนเมษายนเท่านั้น
มีความเชื่อกันว่า ต้นกำเนิดของสงกรานต์ได้รับอิทธิพลมาจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ของอินเดีย เพราะคำว่า สงกรานต์ก็มาจากภาษาสันสกฤต และระบบการนับวันที่ถือคติว่า สงกรานต์คือ วันเริ่มต้นปีใหม่ ก็มาจากอินเดีย
นอกจากนี้ บางส่วนก็เชื่อว่า สงกรานต์ได้รับอิทธิพลมาจากเทศกาลสาดสี อย่าง “โฮลี” ของอินเดีย
แต่สำหรับบทความจากสำนักข่าว The People เรื่อง การเล่นสาดน้ำในช่วงสงกรานต์ มาจากไหน? อินเดีย จีน หรือตะวันตก? เขียนโดย กำพล จำปาพันธ์ ระบุว่า
ความเชื่อดังกล่าวนั้น ถูกครึ่งเดียว ไม่ถูกอีกครึ่งหนึ่ง เพราะสงกรานต์อุษาคเนย์ในปัจจุบันพัฒนาไปไกลเกินกว่าจะยังคงเป็นแค่วัฒนธรรมแบบอินเดีย โดยมีคติสายอื่นแทรกปนเข้ามา ถือเป็น‘วันตรุษ’ด้วย ซึ่งเป็นวัฒนธรรมจีน
โดยมองว่า สงกรานต์ไทย-อุษาคเนย์นี้ มีความจีนปนอินเดียรวมอยู่ด้วย ไม่ใช่อินเดียล้วน ๆ
ด้าน สุจิตต์ วงษ์เทศ นักเขียน นักประวัติศาสตร์ เผยแพร่บทความ สงกรานต์ เป็นวัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์ บนเว็บไซต์ศิลปวัฒนธรรม สันนิษฐานว่า "สงกรานต์เป็นพิธีกรรมทางศาสนาพราหมณ์-ฮินดูในอินเดีย เกี่ยวกับขึ้นศักราชใหม่ เมื่อดวงอาทิตย์โคจรจากราศีมีนย้ายเข้าราศีเมษ เรียก มหาสงกรานต์ ในเดือนเมษายน
ชนชั้นนําอุษาคเนย์สมัยการค้าโลกเริ่มแรก รับ “มหาสงกรานต์” จากอินเดีย ราว 1,500 ปีมาแล้ว หรือเรือน พ.ศ. 1000 จากนั้นประสมประสานประเพณีพื้นเมืองในศาสนาผี แล้วเรียก“สงกรานต์”
แม้ปัจจุบัน วันขึ้นปีใหม่ไทยคือ 1 มกราคม แต่ในอดีต เราก็เคยให้วันสงกรานต์เป็นวันปีใหม่ไทย จนถึงปี พ.ศ. 2431 และองค์การยูเนสโก ขึ้นทะเบียนประเพณีวันสงกรานต์ในไทยเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติเมื่อปี พ.ศ. 2566
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
https://www.thepeople.co/history/nostalgia/53320
https://www.silpa-mag.com/culture/article_106140
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
- "นางสงกรานต์" เป็นใคร สำคัญอย่างไรกับไทย ทำไมต้องมีคนใหม่ทุกปี
- เช็ก 5 ข้อห้ามสงกรานต์ 2569 เล่นน้ำอย่างไรไม่ให้ละเมิดกฎหมาย
- สงกรานต์นี้ต้องมี! เชสเตอร์ x โค้ก แจกแว่นลิมิเต็ด เล่นน้ำอย่างปลอดภัย
- นายกฯ อวยพรสงกรานต์ ขอประชาชนพักผ่อนอย่างมีความสุข-ไม่ต้องกังวลเรื่องน้ำมัน
- สงกรานต์ 2569 สรุปสถิติอุบัติเหตุทางถนนวันแรก เสียชีวิต 20 ราย สาเหตุหลัก ขับรถเร็ว