คนไทยเคยเข้าใจว่า “พระเจ้าบุเรงนอง” ต้นเหตุเสียกรุงครั้งที่ 1 เป็นมอญ ไม่ใช่พม่า?

การรับรู้ของคนไทยในอดีต โดยเฉพาะก่อนยุคปฏิรูปประเทศ (รัชกาลที่ 5) ยังเข้าใจกันว่า พระเจ้าบุเรงนองเป็นกษัตริย์มอญ ไม่ใช่กษัตริย์พม่า เพราะกรุงหงสาวดี ราชธานีเป็นเมืองมอญ

ลิลิตตะเลงพ่ายงานประพันธ์ชั้นครูที่เล่าสงครามไทย-พม่า สมัยอยุธยา เป็นตัวอย่างชั้นดีว่า คนไทยยุคก่อนเข้าใจว่า กษัตริย์แห่งกรุงหงสาวดีเป็นมอญ คือเล่าวีรกรรมยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศกับมหาอุปราชรามัญ หรือ“เจ้าจอมตะเลง” พระราชนัดดาของพระเจ้าบุเรงนอง ซึ่งคำว่า ตะเลงก็หมายถึง ชาวมอญ

ประกอบกับที่ตั้งของกรุงหงสาวดีเป็นดินแดนของชาวมอญมาแต่เดิม จึงเชื่อกันว่า พระเจ้ากรุงหงสาวดีผู้ตีหักเอากรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2112 หรือเหตุการณ์เสียกรุงครั้งแรก เป็นคนละชนชาติกับพระเจ้ามังระ แห่งกรุงอังวะ กษัตริย์พม่าผู้เป็นต้นเหตุการล่มสลายของราชอาณาจักรอยุธยา ในคราวการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2

ความคิดความเชื่อดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไปในช่วงที่มีการชำระประวัติศาสตร์ชาติขนานใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ 5 ใน “อธิบายเรื่องในรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิและสมเด็จพระมหินทราธิราช”พระนิพนธ์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงระบุว่า สงครามที่อยุธยาทำกับหงสาวดีในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิและพระมหินทราธิราช (เสียกรุงครั้งที่ 1) ไม่ใช่สงครามไทยรบมอญ แต่เป็นสงครามไทยรบพม่า

และ “พระเจ้าหงสาวดีที่ยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยานั้นเป็นพม่าทุกพระองค์”

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงให้อรรถาธิบายประเด็น “พระเจ้าหงสาวดีเป็นพม่า” เพิ่มเติมใน “ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 6 เรื่องไทยรบพม่า ครั้งกรุงเก่า”ทรงแจกแจงว่า พระเจ้ากรุงหงสาวดีในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ จนถึงสมัยสมเด็จพระนเรศ ที่ปรากฏในพระราชพงศาวดารฉบับเก่า ๆ ล้วนเป็นพม่า ไม่ใช่มอญดังตอนหนึ่งว่า

“ชาวเราที่อ่านหนังสือพงษาวดารเห็นจะมีอยู่ไม่น้อย ที่เข้าใจว่าสงครามคราวใหญ่ครั้งสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ตลอดจนสิ้นแผ่นดินสมเด็จพระนเรศวรมหาราชนั้น ไทยรบกับมอญ ด้วยพระเจ้าหงษาวดีเปนผู้มาทำสงคราม แต่ความจริงไม่เช่นนั้น

ถ้าจะว่าไทยไม่เคยรบกับมอญโดยลำภังเลยก็ว่าได้พระเจ้าหงษาวดีนั้นเป็นพม่าทุกพระองค์ชั่วแต่มาตั้งเมืองหงษาวดีเปนราชธานีในเวลาเมื่อรวมประเทศพม่ารามัญไว้ได้ในอำนาจ จึงเรียกพระเจ้าหงษาวดี

มอญที่รบกับไทยไม่ว่าคราวใดๆ ต้องมารบด้วยอยู่ในบังคับพม่า ถ้ามอญมีกำลังพอตั้งเปนอิสระได้ก็เปนหันกลับไปรบพม่า หรือถ้าถูกพม่ากดขี่ทนไม่ไหวก็มาพึ่งไทย เปนดังนี้แต่โบราณมาจนชั้นกรุงรัตนโกสินทร์

สงครามที่ไทยได้ทำที่จริงรบกับพม่า มิใช่มอญ ข้าพเจ้าจึงเรียกชื่อหนังสือนี้ว่า ‘เรื่องไทยรบพม่า’ ”

อรรถาธิบายอันชัดเจนข้างต้น ประกอบกับชื่อพระนิพนธ์ที่ต่อมารู้จักกันแพร่หลายในนาม “ไทยรบพม่า” มีส่วนสำคัญต่อความเข้าใจในตัวพระเจ้าบุเรงนองในฐานะ “เจ้าพม่า” ที่ชิงเอกราชไปจากชาวสยามในช่วงเวลาหนึ่ง

อ่านเพิ่มเติม :

• เมื่อ “หงสา” ไร้บุเรงนอง บ้านเมืองวิกฤตถึงขั้น “คนกินกันเอง-ฝรั่งตั้งตนเป็นเจ้า”
• ยุทธศาสตร์ “พระเจ้าสิบทิศ” แก้ไขความผิดพลาดยุคตะเบ็งชเวตี้ ก่อนรุกอยุธยา
• พระนาม บุเรงนอง ทั้ง 9 พระนาม หมายถึงอะไร มีที่มาจากไหน?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดร. สุเนตร ชุตินธรานนท์. (2548). บุเรงนอง (กะยอดินนรธา) กษัตริย์พม่าในโลกทัศน์ไทย.พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : มติชน.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 19 มีนาคม 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : คนไทยเคยเข้าใจว่า “พระเจ้าบุเรงนอง” ต้นเหตุเสียกรุงครั้งที่ 1 เป็นมอญ ไม่ใช่พม่า?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com