พระลือ จังหวัดลำพูน
สัปดาห์พระเครื่อง /อ.ราม วัชรประดิษฐ์
มีคำกล่าวเปรียบเปรยของชาวเหนือว่า "พระคงเป็นพงศาวดารของทหาร ส่วนพระลือเป็นพงศาวดารของยอดขุนพล"
พระสกุลลำพูน นับเป็นพระชุดเก่าแก่ซึ่งเป็นที่นิยมอันดับต้นของทางภาคเหนือ นอกจาก "พระรอด" หนึ่งในพระชุดเบญจภาคีแล้ว ยังมี พระคง พระลือ พระบาง ฯลฯ ฉบับนี้มารู้จัก "พระลือ" กันครับผม
พระลือ มีการขุดค้นพบครั้งใหญ่ที่กรุวัดประตูลี้และกรุวัดกู่เหล็ก ซึ่งอยู่ใกล้ๆ กัน นอกจากนี้ ยังมีการขุดค้นพบที่กรุวัดมหาวันที่เดียวกับที่พบพระรอด แต่มีจำนวนน้อยมาก สันนิษฐานว่าน่าจะมีการนำมาบรรจุไว้ในภายหลัง
"พระลือ" เป็นพระเนื้อดินที่มีส่วนผสมของกรวดและว่าน เนื้อขององค์พระจึงดูแตกต่างกัน บางองค์ก็มีกรวดติดน้อยมาก บางองค์ก็มีกรวดพราวไปทั้งองค์พระ และเมื่อมาผ่านกรรมวิธีการเผาซึ่งได้รับความร้อนแตกต่างกัน จึงทำให้สีและความแกร่งต่างกันไปด้วย โดยแบ่งออกได้เป็น 3 สี คือ พระลือเนื้อสีนวลหรือสีแดงชมพู เป็นพระที่ได้รับความร้อนพอควร ก้อนกรวดยังไม่ขยายตัวแรงยึดเหนี่ยวจึงมีน้อยมาก เมื่อผ่านกาลเวลากว่าพันปีจึงเกิดการเปื่อยยุ่ยและหลุดติดดินขี้กรุไป เห็นเพียงองค์พระรางๆ หาความงามไม่ได้ พระลือเนื้อก้ามปูเผาหรือสีเหลืองปนเขียว ได้รับความร้อนมากขึ้น เนื้อดินละลายมากขึ้นและกรวดขยายตัวมากขึ้น เนื้อเริ่มมีความแกร่ง แต่ผิวพระจะถูกกรวดดันจนทำให้ผิวขรุขระขาดสภาพที่แท้จริงไป และพระลือเนื้อสีเขียว เป็นพระที่มีเนื้อปนกรวดค่อนข้างใหญ่ เมื่อได้รับความร้อนจากการเผาก้อนกรวดจึงยังคงตัวอยู่ได้ แต่เมื่อฝังดินอยู่เป็นพันปี เนื้อดินมักหลุดหายไปโดยเฉพาะที่พบบ่อยๆ คือปลายด้านบน
มีคำกล่าวเปรียบเปรยของชาวเหนือว่า "พระคงเป็นพงศาวดารของทหาร ส่วนพระลือเป็นพงศาวดารของยอดขุนพล" ฟังดูแล้วจินตนาการไปว่า "พระลือ" น่าจะเป็นพระพิมพ์ที่มีลักษณะงามสง่าไปในทางดุดันน่าเกรงขาม แต่ลักษณะองค์จริงๆ แล้วมีพุทธลักษณะที่สง่างาม เข้มแข็งในที พุทธลักษณะองค์พระประทับนั่งขัดสมาธิเพชร แสดงปางมารวิชัย เหนืออาสนะฐาน 3 ชั้น ฐานชั้นบนเป็นบัวเหลี่ยม ชั้นที่ 2 เป็นเส้นนูนเล็กๆ ติดกับบัวเหลี่ยม ส่วนชั้นสุดท้ายเป็นเส้นหนาแสดงให้เห็นถึงความมั่นคง ด้านหลังเป็นผนังโพธิ์ การจัดวางไม่เป็นระเบียบ ใบโพธิ์มีลักษณะเหมือนหนอนด้วง ยาวบ้าง กลมบ้าง กิ่งโพธิ์ทุกกิ่งจะมีใบโพธิ์ติดอยู่ปลาย คล้ายดอกบัวตูมมีก้าน โดยวางสลับกันระหว่างใบโพธิ์และกิ่งโพธิ์มีใบแบบ 2 ต่อ 1 ใบโพธิ์มี 24 ใบ กิ่งโพธิ์มีใบมี 11 กิ่ง
พระพักตร์ลักษณะเกือบกลม คล้ายลูกแตงโม พระปรางอิ่ม พระเศียรเป็นแบบ "เศียรโล้น" ปรากฏไรพระศกชัดเจน พระขนง เห็นเป็นเส้นคล้ายคิ้วจริง พระเนตรนูนยาวรี แลดูใจดี พระนาสิกโด่งพองาม พระโอษฐ์เป็นร่องชัดเจนรับกับพระพักตร์ แต่ด้วยเนื้อขององค์พระและอายุการสร้าง ทำให้พระที่พบจะไม่ค่อยมองเห็นได้ชัดเจน พระกรรณทำแบบหูมนุษย์ พระศออูมและยาว พระอุระแฟบ พระนาภีเรียบ พระอังสะไม่กว้าง พระกรซ้ายวางแบบ "อ่อนข้อ" พระหัตถ์ขวาปรากฏนิ้วพระหัตถ์ทั้ง 5 นิ้ว
จากพุทธลักษณะองค์พระฉายา "พงศาวดารของยอดขุนพล" หรือ "ยอดขุนพลแห่งลำพูน" ของ "พระลือ" น่าจะไม่ใช่ขุนพลทางด้านสู้รบใช้พละกำลัง แต่จะเป็นลักษณะของยอดขุนพลทางด้านปัญญาเป็นเลิศ
อันเป็นพุทธคุณที่ปรากฏอย่างเด่นชัดและเป็นที่นิยมสะสมอย่างสูงมาจนถึงปัจจุบันครับผม