“ทรัมป์” ใช้ กฎหมายฉุกเฉิน IEEPA ตั้งภาษีทั่วโลก จุดชนวนฟ้องทั่วสหรัฐ ดันสภาคองเกรสทบทวนอำนาจประธานาธิบดี
"ทรัมป์" ใช้ กฎหมายฉุกเฉิน IEEPA ตั้งภาษีทั่วโลก จุดชนวนฟ้องทั่วสหรัฐ ฐานใช้อำนาจเกินขอบเขต ดันสภาคองเกรสทบทวนอำนาจประธานาธิบดี
วันที่ 25 เมษายน 2568 เวลา 02.17 น. สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานว่า มาตรการภาษีของโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ได้สร้างความปั่นป่วนในตลาดการเงินทั่วโลก จุดชนวนความไม่พอใจจากผู้นำต่างประเทศ และทำให้เกิดความกังวลว่าเศรษฐกิจสหรัฐอาจเข้าสู่ภาวะถดถอย โดยแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นในที่สุดทำให้ทรัมป์ต้องประกาศหยุดพักภาษีบางส่วนเป็นเวลา 90 วัน
อย่างไรก็ตามทุกการเคลื่อนไหวของทรัมป์ยังคงตอกย้ำว่าเขาคือผู้ควบคุมเกม แม้ตามรัฐธรรมนูญของสหรัฐอำนาจในการกำหนดภาษีนำเข้าสุดท้ายจะอยู่ที่รัฐสภา
เมื่อวันที่ 2 เมษายน ทรัมป์ได้อ้างใช้กฎหมาย International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) เพื่อกำหนดภาษีนำเข้าโดยรวม 10% สำหรับสินค้าทั้งหมด และภาษีเพิ่มเติมสำหรับสินค้าจากเกือบ 60 ประเทศที่มีดุลการค้าเกินดุลกับสหรัฐมากที่สุด ต่อมาเมื่อวันที่ 9 เมษายน ได้ระงับการเก็บภาษีเพิ่มเติมกับประเทศส่วนใหญ่ ยกเว้นจีน ซึ่งเขาได้ขึ้นภาษีนำเข้าจากจีนแทน
โดยมีคดีฟ้องร้องอย่างน้อย 6 คดี ที่ท้าทายการใช้อำนาจฉุกเฉินของทรัมป์ โดยหนึ่งในนั้นมาจาก 12 รัฐในสหรัฐ ซึ่งระบุว่าภาษีเหล่านี้เป็น “ภาษีทางอ้อมมหาศาล” ต่อผู้บริโภคอเมริกัน อย่างไรก็ตามอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ได้รับผลกระทบยังคงหลีกเลี่ยงการฟ้องร้องในขณะนี้
IEEPA คืออะไร?
IEEPA เป็นกฎหมายที่ผ่านในปี 1977 เพื่อแก้ไขปัญหาที่รัฐสภากังวลว่าประธานาธิบดีมีอำนาจมากเกินไปจากกฎหมาย Trading with the Enemy Act (1917)
IEEPA ให้อำนาจกว้างขวางแก่ประธานาธิบดีในการควบคุมธุรกรรมทางการเงิน เมื่อมีการประกาศภาวะฉุกเฉินระดับประเทศเพื่อตอบโต้ภัยคุกคามที่ผิดปกติและร้ายแรง โดยทั่วไป IEEPA มักถูกใช้เพื่อออกมาตรการคว่ำบาตรต่อประเทศ บริษัท หรือบุคคล เช่นที่โอบามาใช้ในปี 2557 เพื่อลงโทษรัสเซียเรื่องไครเมีย หรือที่จอร์จ ดับเบิลยู. บุช ใช้หลังเหตุการณ์ 9/11
ทำไมทรัมป์ถึงใช้ IEEPA เพื่อเก็บภาษี?
การอ้างใช้ IEEPA ทำให้ทรัมป์สามารถกำหนดภาษีได้อย่างรวดเร็วโดยไม่ต้องรอการสอบสวนหรือผลการพิจารณาจากหน่วยงานต่าง ๆ ก่อนเหมือนกฎหมายอื่น
ก่อนหน้านี้ทรัมป์เคยใช้กฎหมาย Section 232 แห่ง Trade Expansion Act ปี 1962 เพื่อเก็บภาษีเหล็กนำเข้า 25% แต่กฎหมายนี้ต้องมีการสืบสวนโดยกระทรวงพาณิชย์ก่อนเสมอ
เคยมีประธานาธิบดีคนใดใช้ กฎหมายฉุกเฉิน IEEPA เพื่อเก็บภาษีหรือไม่?
ทรัมป์เป็นประธานาธิบดีคนแรกที่ทำเช่นนั้น โดยเริ่มในเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา เมื่อประกาศเก็บภาษีนำเข้าจากเม็กซิโก แคนาดา และจีน โดยให้เหตุผลว่าผู้อพยพผิดกฎหมายและยาเสพติดที่ไหลเข้ามาจากชายแดนถือเป็น “ภัยคุกคามร้ายแรง”
ต่อมาในเดือนเมษายน ทรัมป์ประกาศว่าดุลการค้าที่ขาดดุลเรื้อรังของสหรัฐก็เป็นภัยฉุกเฉินระดับประเทศเช่นกัน
ก่อนหน้านี้ ริชาร์ด นิกสัน เคยใช้ Trading with the Enemy Act เพื่อเรียกเก็บภาษี 10% เพื่อแก้ปัญหาอัตราแลกเปลี่ยนที่ไม่เป็นธรรม
คดีความฟ้องร้องทรัมป์เรื่องนี้กล่าวว่าอย่างไร?
โดยมีหลายคดีที่ยื่นฟ้อง โดยหนึ่งในนั้นคือ 12 รัฐนำโดยแคลิฟอร์เนีย กล่าวหาว่าทรัมป์ไม่มีอำนาจภายใต้ IEEPA ในการเก็บภาษี โดยระบุว่าภาษีที่ทรัมป์เรียกเก็บจากเม็กซิโก จีน และแคนาดา ส่งผลกระทบร้ายแรงต่อผู้บริโภคและธุรกิจในรัฐเศรษฐกิจใหญ่อันดับ 5 ของโลก
บริษัทค้าปลีกขนาดเล็กชื่อ Emily Ley Paper Inc. ซึ่งขายเครื่องเขียนภายใต้แบรนด์ Simplified ได้ยื่นฟ้องโดยได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มนักกฎหมายอนุรักษ์นิยม โดยกล่าวว่าภาษีดังกล่าวเป็น “ภาระมหาศาล” และ “ขัดต่อรัฐธรรมนูญ” โดยโต้แย้งว่าการใช้ภาษีไม่ใช่วิธีแก้ปัญหาการแพร่ระบาดของยาเสพติด (opioids)
ชนเผ่า Blackfeet Nation ในมอนแทนา ก็ยื่นฟ้องเช่นกัน โดยคัดค้านว่าการใช้ข้ออ้างเรื่องยาเสพติดไม่สามารถเป็นเหตุผลในการเก็บภาษีนำเข้าจากแคนาดาได้ เพราะส่งผลต่อเศรษฐกิจของชนเผ่า
อีกคดีที่ฟ้องโดยกลุ่ม Liberty Justice Center ในนามของธุรกิจขนาดเล็ก 5 ราย ระบุว่า"ภาวะฉุกเฉินด้านการค้าขาดดุลของทรัมป์ เป็นเพียงจินตนาการของเขาเอง" บริษัทเหล่านี้รวมถึงผู้นำเข้าจากนิวยอร์ก ผู้ผลิตเสื้อผ้าสำหรับจักรยานในรัฐเวอร์มอนต์ และผู้ผลิตเครื่องดนตรีเพื่อการศึกษาในเวอร์จิเนีย
ผู้เชี่ยวชาญกฎหมายว่าอย่างไร?
นักกฎหมายบางคนระบุว่า แม้รัฐสภาจะเคยมอบอำนาจให้ประธานาธิบดีด้านภาษีผ่านกฎหมายอื่น ๆ แต่ IEEPA ไม่ใช่หนึ่งในนั้น แม้กฎหมายจะให้ประธานาธิบดีสามารถควบคุมการนำเข้าได้ แต่ไม่ได้ระบุชัดเจนว่า"ควบคุม" หมายถึง "เก็บภาษี" หรือไม่
บริษัท Emily Ley Paper ยังโต้แย้งว่า หาก IEEPA ให้อำนาจเก็บภาษี เท่ากับละเมิดหลัก “nondelegation doctrine” ซึ่งเป็นหลักที่ห้ามรัฐสภามอบอำนาจทางนิติบัญญัติให้ฝ่ายบริหารโดยไม่มีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจน
คดีความมีโอกาสชนะหรือไม่?
ยังไม่แน่ชัด เพราะนี่เป็นครั้งแรกที่ประธานาธิบดีใช้อำนาจ IEEPA เพื่อเก็บภาษี อย่างไรก็ตาม บางนักกฎหมายมองว่าหากคดีขึ้นถึง ศาลสูงสหรัฐฯ ก็อาจมีโอกาสชนะ เนื่องจากศาลเคยใช้ หลัก “major questions doctrine” เพื่อลดอำนาจฝ่ายบริหารในสมัยประธานาธิบดีไบเดน
แต่ก็มีผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าคดีของนิกสันในอดีตที่ศาลอุทธรณ์ตัดสินให้เขาเก็บภาษีได้นั้น อาจกลายเป็น“อุปสรรค” ต่อผู้ฟ้องในครั้งนี้
สภาคองเกรสจะยกเลิกภาษีทรัมป์ได้หรือไม่?
วุฒิสมาชิกรีพับลิกัน 7 คนสนับสนุนข้อเสนอร่วมพรรคสองฝ่าย เพื่อทวงคืนอำนาจกำหนดภาษีของรัฐสภา ท่ามกลางความไม่สบายใจของพรรครีพับลิกันเกี่ยวกับผลกระทบทางเศรษฐกิจของสงครามการค้า
แต่ถึงแม้จะมีความกังวลสูงในพรรครีพับลิกัน สมาชิกจำนวนมากก็ยังไม่กล้าออกมาคัดค้านทรัมป์อย่างเปิดเผย เพราะเกรงว่าจะถูกมองว่า “ไม่ภักดี” ต่อผู้นำ ทำให้ร่างกฎหมายนี้อาจ ไม่ได้รับการพิจารณาแม้แต่ในสภาผู้แทนฯ
อ้างอิง : bloomberg.com