เรื่องเล่าและเรื่องแทรกในมหากาพย์มหาภารตะ ต้นทางของวรรณคดีไทย 5 เรื่อง
เรื่องเล่าและเรื่องแทรกในมหากาพย์มหาภารตะ ต้นทางของวรรณคดีไทย 5 เรื่อง
ในโอกาสที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเจริญพระชนมายุ ๗๐ พรรษา ๒ เมษายน ๒๕๖๘ มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ได้จัดพิมพ์หนังสือเฉลิมพระเกียรติ เรื่องศกุนตลา พระนล กฤษณาเทราปที พระราม และสาวิตรี ในมหาภารตะฉบับภาษาไทย โดยแปลจากภาษาสันสกฤต
มหากาพย์มหาภารตะ เป็นเรื่องราวการสู้รบระหว่างพี่น้องตระกูลปาณฑวะกับเการวะ มีเรื่องแทรกและเรื่องเล่าอื่นอยู่เป็นจำนวนมาก และมีเรื่องที่เป็นที่มาของวรรณคดีไทยหลายเรื่อง
กล่าวกันว่า กวีผู้ประพันธ์มหากาพย์มหาภารตะคือ ฤษีกฤษณะไทวปายนะ หรือวยาสะ ตัวละครในเรื่องซึ่งเป็นบุตรชายของฤษีปราศระกับนางสัตยวดี เป็นพี่ชายต่างบิดาของจิตรางคทะและวิจิตรวีรยะ และเป็นบิดาของธฤตราษฏระ ปาณฑุ และวิทุร
ราชาองค์หนึ่งชื่อชนเมชยะเป็นปนัดดาของอรรชุนะ ปาณฑวะองค์ที่สอง (อรรชุนะกับนางสุภัทรามีโอรสชื่ออภิมันยุ อภิมันยุกับนางอุตตรามีโอรสชื่อปรีกษิตซึ่งเป็นพระบิดาของราชาชนเมชยะ)
ครั้งหนึ่งราชาชนเมชยะโปรดให้ทำพิธีสรรปสัตระ (พิธีสังเวยงู ซึ่งต้องสังหารงูทั้งหลาย) หลังจากราชาปรีกษิตพระบิดาของพระองค์ถูกพญางูตักษะกัดสิ้นพระชนม์ ฤษีวยาสะมาร่วมพิธีนั้นด้วย ราชาชนเมชยะขอให้ฤษีวยาสะเล่าเรื่องสงครามระหว่างบรรพบุรุษของพระองค์ฝ่ายปาณฑวะและเการวะ ซึ่งฤษีวยาสะเป็นผู้รู้เห็นเหตุการณ์ต่าง ๆ นั้นเอง ฤษีวยาสะกล่าวแก่ไวศัมปายนะศิษย์ผู้ใกล้ชิดว่า เมื่อครั้งที่ตนได้เล่าเรื่องมหาภารตยุทธ์ให้บรรดาศิษย์ฟังเป็นครั้งแรก ไวศัมปายนะก็ได้ฟังอยู่ด้วย จึงขอให้ไวศัมปายนะเป็นผู้เล่าต่อถวายราชาชนเมชยะ
ต่อมาวันหนึ่งเมื่อบรรดาดาบสชุมนุมกันอยู่ในป่าไนมิษะ สูตะ (นักขับลำ) ผู้หนึ่งชื่ออุครศรวัส บุตรสูตะโลมหรรษณะ (ศิษย์เอกของวยาสะ) มาถึงที่ชุมนุมนั้น ดาบสรูปหนึ่งชื่อเศานกะรู้ว่า อุครศรวัสอยู่ในพิธีสังเวยงูและได้ฟังไวศัมปายนะเล่าเรื่องมหาภารตะถวายราชาชนเมชยะ จึงขอให้อุครศรวัสถ่ายทอดเรื่องที่ได้ฟังมาให้เหล่าดาบสฟังบ้าง อุครศรวัสจึงเล่าเรื่องตั้งแต่ต้นตามคำของไวศัมปายนะ
ศกุนตโลปาขยานัม ที่มาของบทละครเรื่องศกุนตลา
ในอาทิบรรพ ราชาชนเมชยะขอให้ไวศัมปายนะเล่าเรื่องบรรพบุรุษของพระองค์ผู้เป็นต้นวงศ์ภารตะ ไวศัมปายนะจึงเล่าเรื่องของนางศกุนตลาผู้เป็นพระมารดาและท้าวทุหษันตะผู้เป็นพระบิดาของท้าวภรตะ เป็นเรื่องแทรกชื่อว่า ศกุนตโลปาขยานัม
นโลปาขยานัม ที่มาของเรื่องพระนลคำหลวงและพระนลคำฉันท์
ในวนบรรพหรืออารัณยกบรรพ ยุธิษฐิระทรงโศกเศร้าที่แพ้พนันสกาจนสูญเสียบ้านเมือง ฤษีพฤหทัศวะจึงปลอบโยนและกล่าวว่า ยังมีราชานละผู้เคราะห์ร้าย แพ้การพนันแก่ปุษกระ ต้องอยู่ในป่าอย่างน่าเวทนา ยุธิษฐิระยังโชคดีมากกว่าที่มีอนุชา และพวกพราหมณ์แวดล้อม ยุธิษฐิระจึงขอให้ฤษีพฤหทัศวะเล่าเรื่องของพระนละ
เทราปทีสัตยภามาสังวาทะ ที่มาของเรื่องกฤษณาสอนน้องคำฉันท์
พระกฤษณะกษัตริย์วงศ์ยาทวะ พร้อมด้วยนางสัตยภามาชายาเสด็จไปเยี่ยมพี่น้องปาณฑวะ เมื่อได้พบนางเทราปทีหรือนางกฤษณาชายาของเหล่าปาณฑวะ นางสัตยภามาถามว่า นางเทราปทีทำอย่างไรจึงผูกใจสวามีทั้งห้าไว้ได้ นางเทราปทีจึงสอนนางสัตยภามาเรื่องหลักการปฏิบัติตนให้เป็นภรรยาที่ดี เป็นตอนเทราปทีสัตยภามาสังวาทะ ซึ่งไวศัมปายนะเล่าถวายราชาชนเมชยะ
ราโมปาขยานัม ที่มาส่วนหนึ่งของนิทานเรื่องพระราม (ซึ่งเป็นที่มาของรามเกียรติ์ฉบับต่างๆ)
ชยัทรถะ ราชาแห่งแคว้นสินธุ (สวามีของทุหศลาน้องสาวของทุรโยธนะ) ฉุดคร่านางเทราปทีไป แต่ภีมะและอรรชุนะช่วยนางไว้ แล้วจับตัวชยัทรถะมาลงโทษได้ ยุธิษฐิระรำพันกับฤษีมารกัณเฑยะเรื่องที่นางเทราปทีชายาของพระองค์ถูกชยัทรถะละเมิด และว่าจะมีผู้ใดโชคร้ายยิ่งกว่าพระองค์อีกหรือ ฤษีมารกัณเฑยะจึงเล่าเรื่องพระรามะ
ปติวรตามาหาตมยะ ที่มาของนิทานเรื่องสาวิตรีและบทละครร้องเรื่องสาวิตรี
ยุธิษฐิระตรัสถามฤษีมารกัณเฑยะว่า มีสตรีใดที่จงรักภักดีต่อสวามีเช่นเดียวกับนางเทราปทีอีกหรือไม่ ฤษีมารกัณเฑยะจึงเล่าเรื่องของนางสาวิตรีเพื่อแสดงคุณความดีและสติปัญญาของนางที่สามารถแก้ปัญหาได้เมื่อต้องประสบทุกข์ภัย
หนังสือเล่มนี้นอกจากบทแปลแล้ว ยังมีคำชี้แจง บทนำ และอภิธานศัพท์ พร้อมภาพประกอบสี่สีอย่างงดงาม วาดโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์เนติกร ชินโย
มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือ เรื่องศกุนตลา พระนล กฤษณาเทราปที พระราม และสาวิตรี ในมหาภารตะฉบับสันสกฤต จะช่วยขยายองค์ความรู้ด้านภารตวิทยา ช่วยเพิ่มพูนคลังวรรณกรรมไทยเพื่อประโยชน์ในการศึกษาวรรณคดีเปรียบเทียบ และอำนวยประโยชน์แก่ผู้สนใจทั่วไป
เรื่องศกุนตลา พระนล กฤษณาเทราปที พระราม และสาวิตรี ในมหาภารตะฉบับภาษาไทย ฉบับปกอ่อน เล่มละ 790 บาท
✅ สั่งซื้อได้ที่มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา โทรศัพท์ 0-2062-9905
✨ โดยรายได้จากการขายหนังสือ จัดสรรเป็นทุนช่วยการศึกษานักเรียนและนักศึกษา ที่มีความอุตสาหะในการศึกษา แต่ขาดแคลนทุนทรัพย์
อ่านเพิ่มเติม :
- “กฤษณาสอนน้องคำฉันท์” ฉบับธนบุรี ว่าด้วยหญิงในอุดมคติของชายไทยผ่านวรรณกรรม
- “ภควัทคีตา” คัมภีร์แห่งการนำพามวลมนุษย์ข้ามพ้นสรวงสวรรค์ ที่มา “รบเถิดอรชุน”
- “ศกุนตลา” กับวิบากกรรมที่ไม่ได้ก่อ ทุกข์ของหญิงคนหนึ่งที่ถูกฉาบด้วยความ “โรแมนติก”
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 31 มีนาคม 2569
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เรื่องเล่าและเรื่องแทรกในมหากาพย์มหาภารตะ ต้นทางของวรรณคดีไทย 5 เรื่อง
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com