น้ำเงินเจอของแข็ง! คดีฮั้วสว. ศาลอุทธรณ์ เปิดทางประชาชนฟ้องตรง 8 กกต.
เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 นายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ มีคำวินิจฉัยชี้ขาดว่า คดีที่ผู้สมัคร สว.สำรองยื่นฟ้องเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และกรรมการ กกต. รวม 8 คน กรณีถูกกล่าวหาว่าปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเกี่ยวกับการเลือก สว. อยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พร้อมวินิจฉัยว่าประชาชนมีสิทธิยื่นฟ้องได้โดยตรง
คำวินิจฉัยที่ วท. 27/2569 เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 เกิดขึ้นหลังศาลจังหวัดนนทบุรีส่งประเด็นโต้แย้งเขตอำนาจศาลให้ประธานศาลอุทธรณ์ชี้ขาด ในคดีหมายเลขดำที่ อ 1018/2569 ซึ่งนายพงศกรณ์ ตั้งกิตติ์ตระกูล อดีตผู้สมัคร สว. และผู้สมัคร สว.สำรอง กลุ่ม 2 กฎหมายและกระบวนการยุติธรรม เป็นโจทก์
นายพงศกรณ์ยื่นฟ้องนายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. พร้อมกรรมการ กกต. รวม 8 คน ในความผิดฐานทุจริตต่อหน้าที่ หรือปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ ตามกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 โดยข้อกล่าวหาเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่และมติ กกต. 4 ต่อ 3 ในการตรวจสอบและดำเนินคดีกรณีทุจริตหรือฮั้วเลือก สว.
ฝ่ายจำเลยโต้แย้งว่า ผู้ถูกฟ้องเป็นผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ และข้อกล่าวหาเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย คดีจึงอาจอยู่ในอำนาจของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง หรือศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ศาลจังหวัดนนทบุรีจึงให้รอการพิจารณาไว้ชั่วคราว และส่งเรื่องให้ประธานศาลอุทธรณ์วินิจฉัย
คำวินิจฉัยระบุว่า สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง หรือ ICCPR ขณะที่รัฐธรรมนูญรับรองว่าอำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย
การทุจริตเพื่อให้ได้มาซึ่ง สว. โดยมิชอบจึงเป็นการพรากอำนาจอธิปไตยจากประชาชน ประชาชนทุกคนรวมถึงโจทก์ถือเป็นผู้เสียหาย และมีอำนาจฟ้องต่อศาลชั้นต้นโดยตรง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และมาตรา 28 (2)
แม้มีกระบวนการให้ ป.ป.ช. หรืออัยการสูงสุดฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง แต่คำวินิจฉัยระบุว่า เมื่อราษฎรเป็นผู้ฟ้องเอง คดีไม่อยู่ภายใต้ช่องทางพิเศษดังกล่าว และเมื่อจำเลยทั้ง 8 มีสถานะเป็นเจ้าพนักงานของรัฐ คดีจึงอยู่ในอำนาจศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ตามกฎหมายจัดตั้งศาลฯ พ.ศ. 2559 มาตรา 3 วรรคหนึ่ง (1)
แนววินิจฉัยนี้แตกต่างจากคำวินิจฉัยที่ วท. 12/2569 ลงวันที่ 5 พฤษภาคม 2569 ของนางมัณฑรี อุชชิน อดีตประธานศาลอุทธรณ์ ซึ่งระบุว่า คดีที่ราษฎรฟ้อง กกต. ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 ไม่อยู่ในอำนาจศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ
คำวินิจฉัยเดิมให้เหตุผลว่า รัฐธรรมนูญ มาตรา 235 กำหนดกระบวนการตรวจสอบผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระไว้โดยเฉพาะ ต้องให้ ป.ป.ช. ไต่สวนก่อนส่งอัยการสูงสุดฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาฯ ประกอบกับกฎหมายวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มาตรา 5 และมาตรา 10 กำหนดอำนาจศาลและห้ามศาลอื่นรับคดีดังกล่าว
ก่อนหน้านี้ วันที่ 8 ตุลาคม 2569 กลุ่มผู้สมัคร สว.สำรองได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีกาทบทวนคำวินิจฉัยเดิม พร้อมขอให้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนทางวินัยนางมัณฑรี โดยกล่าวหาว่าอาจใช้อำนาจตามอำเภอใจและปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ