“สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์” ทิวงคตเพราะอะไร? ไข้หวัดใหญ่ ปอดบวม หรือถูกวางยาพิษ

ชันสูตรประวัติศาสตร์ สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เสด็จทิวงคตเพราะอะไร มัจจุราชของพระองค์คือไข้หวัดใหญ่ ปอดบวม หรือทรงถูกวางยาพิษ ?

สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถหรือ“สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์” ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ประสูติแต่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ

สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ทรงได้รับการสถาปนาเป็นองค์รัชทายาทในต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ซึ่งทรงเป็นสมเด็จพระเชษฐาธิราชของพระองค์เอง เพราะขณะนั้นรัชกาลที่ 6 ยังไม่ได้ทรงอภิเษกสมรส แต่พระองค์เสด็จทิวงคตไปก่อนเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ที่เมืองสิงคโปร์

เอกสารประวัติศาสตร์กล่าวถึงสาเหตุการทิวงคตของสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์หลายประการ เช่น โรคไข้หวัดใหญ่ โรคปอดบวม ไปจนถึงทรงถูกวางยาพิษ แต่สาเหตุจริง ๆ คืออะไรกันแน่ ?

เรื่องนี้รศ. รพ. เอกชัย โควาวิสารัชวิเคราะห์ไว้ในบทความ “ประวัติศาสตร์วิเคราะห์ : กรณีทิวงคตของ จอมพล สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ”ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2557

เหตุการณ์สำคัญก่อนการทิวงคตคือ หลังจากสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ทรงขอลาออกจากราชการทหาร เพราะทรงคบหากับ ม.จ. หญิงชวลิตโอภาส รพีพัฒน์ (บ้างสะกด ชวลิตโอภาศ) แต่รัชกาลที่ 6 ไม่ทรงให้ออก แต่ให้ทรงลาพัก 6 เดือนแทน พระองค์ทรงได้รับพระบรมราชานุญาตให้ไปพักผ่อนที่สิงคโปร์

ก่อนเดินทางมีงานเลี้ยงอาหารค่ำที่กระทรวงกลาโหม เป็นที่มาของข่าวเล่าลือว่า มีการลอบวางยาพิษพระองค์ภายในงานนั้น

ข้อมูลอาการประชวรของพระองค์จากพระยาเสนาสงครามนายทหารคนสนิท คือ “ในวันที่เสด็จลงเรือเดินทะเล (4 มิถุนายน 2463)ซึ่งเทียบท่าที่ บี.ไอ. พร้อมด้วยหม่อมเจ้าหญิงชวลิตโอภาส พระชายาที่ทรงเสกสมรสใหม่ ๆ นั้น ทูลกระหม่อมกำลังเริ่มประชวรพระโรคหวัด”วันนั้นยังเสด็จตากฝนมาร่ำลานายทหารและพระบรมวงศานุวงศ์ที่มาส่งเสด็จบริเวณท่าเรือจนพระวรกายเปียกโชก

พระองค์จึงน่าจะประชวรด้วยพระอาการเหมือนพระโรคหวัด ตั้งแต่ก่อนเสด็จไปสิงคโปร์

ด้านพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์พระโอรสที่ร่วมเสด็จไปสิงคโปร์ด้วย ทรงพระนิพนธ์ในหนังสือ “เกิดวังปารุศก์: สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ สมัยประชาธิปไตย ฉบับ ๑๐๐ ปี จุลจักษ์พงษ์”ว่าวันเดินทางจากสยาม ฉลองพระองค์เปียก แต่ไม่ทรงเปลี่ยนจนฉลองพระองค์นั้นแห้ง

“ในตอนบ่าย(5 มิถุนายน 2463)พระยาสุรเสนามาบอกข้าพเจ้าว่า พ่อไม่ค่อยจะทรงสบายเป็นไข้หวัดมีปรอทขึ้น ในเรือขนาดเล็กเช่นนั้นเขาไม่มีแพทย์ แต่เรามีปรอทของเราเองไปด้วย วันรุ่งขึ้น (6 มิถุนายน 2463)ทะเลค่อยราบ ข้าพเจ้าลุกขึ้นได้ แต่พอกลับบรรทมอยู่บนเตียงตลอดวัน ว่าไม่ทรงสบายหนักขึ้น แต่จะร้ายแรงเท่าใดเราก็ไม่ทราบ เพราะไม่แพทย์จะตรวจ…”

พระนิพนธ์พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ยังเล่าต่อไปว่า พระอาการดีขึ้นในวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2463 กระทั่งเช้าวันต่อมา เรือถึงสิงคโปร์ พระอาการดูสบายดี ทรงพระดำเนินอย่างคล่องแคล่ว แต่ทรงบ่นว่าหนาว จนเมื่อถึงโรงแรมพระอาการก็ทรุดหนักลงอีก จึงทรงย้ายไปประทับที่บ้าน “นายตันบูเลียด” พ่อค้าจีนเมืองสิงคโปร์ผู้คอยจัดแจงเรื่องต่าง ๆ เมื่อเจ้านายไทยมาเยือนสิงคโปร์ วันที่ 10 มิถุนายน มีแพทย์ชาวอังกฤษมาตรวจดูพระอาการ วันต่อมาหมอจึงรายงานว่าทรงเป็น “โรคปอดบวม”

ถึงวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2463 มีพระอาการไข้ ไอ และหอบ พระอาการโดยรวมหนักลงอย่างไม่มีทีท่าจะดีขึ้น ถึงขั้น “สิ้นสติ ทรงเพ้อตลอดเวลา จำใครไม่ได้” แม้วันที่ 13 มิถุนายน จะมีพระสติบ้าง แต่พระอาการยังอ่อนเพลีย ทรงกลืนน้ำไม่ได้ ทั้งที่ทรงกระหายมาก

กระทั่งบ่ายวันนั้นก็เสด็จทิวงคต

โทรเลขด่วนจากรัฐบาลอังกฤษที่สิงคโปร์รายงานว่า สมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงพิษณุโลกประชานาถเสด็จทิวงคตที่เมืองสิงคโปร์ ด้วยพระโรคอินฟลูเอนซา หรือ “ไข้หวัดใหญ่” แต่รายงานผิดเป็น 2 มิถุนายน

นายแพทย์เอกชัย วิเคราะห์พระโรคที่อาจเป็นสาเหตุการทิวงคตของสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ว่า…

เริ่มจากทรงประชวรด้วยพระโรคไข้หวัดใหญ่ จึงมีอาการเหมือนไข้หวัดตั้งแต่ในกรุงเทพฯ ก่อนเดินทางไปสิงคโปร์ เมื่อพระองค์ทรงตากฝนและไม่ได้เปลี่ยนฉลองพระองค์จนแห้ง ทำให้พระโรครุนแรงขึ้นเป็นพระโรคปัปผาสะ (ปอด) อักเสบ ต่อมาเชื้อก็ลุกลามไปสู่สมอง เกิดภาวะสมองอักเสบและเสด็จทิวงคตในที่สุด

เพราะมีข้อมูลว่า ในช่วง พ.ศ. 2461-2462 โรคไข้หวัดใหญ่ (Influenza)ระบาดไปทั่วโลก นายพลผู้ถวายงานรับใช้สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถเองก็เสียชีวิตด้วยโรคคล้ายคลึงกัน 3 ราย บ่งชี้ว่าช่วงนั้นมีการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่กัน เชื้อนี้ยังสามารถทำให้เกิดกลุ่มอาการหลายอย่าง เช่น คออักเสบ หลอดลมอักเสบ และปอดบวม

เมื่อไวรัสไข้หวัดใหญ่แพร่ไปทั่วโลก สัมพันธ์กับการแพร่ของไวรัสตัวใหม่ ๆ สู่ประชากรที่ยังไม่มีภูมิต้านทาน โรคนี้จึงเกิดได้กับคนทุกช่วงอายุ โดยเฉพาะคนหนุ่มที่แข็งแรง ซึ่งเชื้อตัวเดิมเคยทำอะไรไม่ได้ เป็นเหตุผลที่สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ ซึ่งมีพระพลานามัยแข็งแรง ทรงได้รับเชื้อใน พ.ศ. 2463 หลังช่วงการระบาดใหญ่ผ่านไปแล้ว

นายแพทย์เอกชัย สันนิษฐานว่า พระองค์น่าจะทรงมีภาวะแทรกซ้อนคือ ปอดบวมที่มีสาเหตุจากเชื้อไข้หวัดใหญ่ (Primary Influenza Viral Pneumonia, PIVP)ทำให้อาการไข้ ไอ และหอบรุนแรงขึ้น ทำให้เชื้อแพร่กระจายไปสู่สมอง เกิดภาวะสมองอักเสบ (encephalitis) ซึ่งเป็นที่มาของอาการเห็นภาพหลอนและกระสับกระส่าย

ส่วนทฤษฎีที่ว่าทรงถูกวางยาพิษก็ไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าใครเป็นผู้กระทำ และไม่ทราบด้วยว่ายาพิษนั้นคืออะไร เรื่องนี้จึงตกไป

เป็นอันว่า มัจจุราชที่พรากพระชนม์ชีพ สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ คือพระโรคไข้หวัดใหญ่นั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

• “10 ปีก็เลิกกันไปเอง” พระราชดำรัสรัชกาลที่ 5 ถึงกรณีสมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์สมรสหม่อมคัทริน
• สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถกับ “ฐานะและขนบประเพณี” เมื่อทรงศึกษา ณ รัสเซีย
• “ท่านหญิงชวลิตโอภาศ” อดีตสตรีคู่พระทัยเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กับวาระสุดท้ายที่ฝรั่งเศส

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 14 ตุลาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์” ทิวงคตเพราะอะไร? ไข้หวัดใหญ่ ปอดบวม หรือถูกวางยาพิษ

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com