“วัดแคนอก” เกี่ยวอะไรกับการปฏิวัติ 2475, คณะราษฎร และพระยาพหลฯ

วัดแคนอก จังหวัดนนทบุรี เกี่ยวอะไรกับการปฏิวัติ 2475, คณะราษฎร และพระยาพหลฯ

การปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาสู่ระบอบประชาธิปไตย เมื่อปี 2475 ของ “คณะราษฎร” ที่มี พันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) เป็นผู้นำ เกี่ยวข้องอย่างไรกับ วัดแคนอก จังหวัดนนทบุรี

เพราะเรื่องเล่าว่า พระยาพหลฯ เคยมาตั้งสัจอธิษฐานที่นี่

วัดแคนอก

ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก ตำบลบางกระสอ อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี สันนิษฐานว่าสร้างในรัชกาลที่ 3 เดิมเป็นวัดมอญมีชื่อเรียกว่า “วัดแคร่เบ็ญจ้น” พระยารามัญมุนี หัวหน้าชุมชนสร้างขึ้น มีหลักฐานเจดีย์ทรงรามัญ 2 องค์ เรียกว่า เจดีย์มุเตา ต่อมาชาวบ้านเรียกว่า “วัดแค”

พ.ศ. 2457 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เสด็จตรวจการคณะสงฆ์ ทรงเห็นว่าเมืองนนทบุรีมีวัดแคอยู่ 2 แห่ง จึงโปรดให้เรียกวัดที่อยู่ติดกับแม่น้ำว่า “วัดแคนอก” และวัดที่อยู่ในสวนว่า “วัดแคใน” เพื่อสะดวกในการสื่อสาร

“อุโบสถหลังเก่า” ของวัดที่สร้างหันหน้าไปทางแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นทิศตะวันตก หน้าอุโบสถมีต้นโพธิ์ขนาดใหญ่ เป็นสถานที่ที่มีเรื่องเล่าว่า พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) มาตั้งสัจอธิษฐานในอุโบสถก่อนการปฏิวัติ 2475

ร่องรอยคณะราษฎร

พ.ศ. 2475 พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) นำสมาชิกคณะราษฎรมาวางแผนการที่วัดแห่งนี้ และได้กราบสักการะพระประธานในอุโบสถ (หลังเก่า) แล้วเกิดความเลื่อมใส เลยพากันมาอธิษฐานจิตถวายต่อพระพุทธศาสนาว่า ถ้าปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองได้สำเร็จจะทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาที่ตรงนี้ให้เจริญ

เมื่อการปฏิวัติสำเร็จด้วยดี สมาชิกคณะราษฎรจึงรวบรวมเงินทุนกันสร้างโรงเรียนให้ชุมชน เพื่อให้เด็กๆ ในพื้นที่ได้ศึกษาเล่าเรียน และตั้งชื่อว่า “โรงเรียนคณะราษฎรบำรุง 1” ปัจจุบันคือ โรงเรียนวัดแคนอก (คณะราษฎรบำรุง 1)

พระยาพหลฯ

ขณะที่พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) เองนั้น ได้มาสร้าง “หอระฆัง” ทรงมณฑป หันหน้าไปทางแม่น้ำเจ้าพระยา มีซุ้มรอบทั้งสี่ทิศ ถวายเป็นพุทธบูชาแก่ทางวัด และยังเป็นดั่ง “หอระฆังประจำตระกูลพหลโยธิน” อีกด้วย

เหตุเพราะซุ้มทิศเหนือบรรจุอัฐิพลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) ซุ้มทิศใต้บรรจุอัฐินายแนบ-คุณหญิงสะไบ พหลโยธิน (แนบ พหลโยธิน เป็นหนึ่งในสมาชิกคณะราษฎร)

นอกจากนี้ ยังมีอัฐิบุคคลสำคัญในตระกูลพหลโยธินอีกจำนวนมาก เช่น อัฐิของบิดาคือ พันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (กิ่ม พหลโยธิน) อัฐิของพี่ชายคือ พลโท พระยาพหลโยธินรามินทรภักดี (นพ พหลโยธิน) อัฐิของพี่สะใภ้คือ นางล้วน จารุรัตน์ (พหลโยธิน) เป็นต้น

สอดคล้องกับเรื่องเล่าคณะราษฎร เมื่อครั้งพระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) ตั้งสัจอธิษฐานว่า “แม้ละโลกนี้ไปแล้วก็ขอให้เอาอัฐิ มาบรรจุที่นี่ เพื่อให้เป็นการบูชา เมื่อท่านได้ละโลกนี้ไปแล้ว ลูกหลานตระกูลพหลโยธิน ได้นำอัฐิของท่านมาบรรจุไว้…”

อ่านเพิ่มเติม :

• ที่มาชื่อวัดชนะสงคราม และเรื่องเล่า “วังหน้าพระยาเสือ” ถวายเสื้อยันต์บูชาพระ
  
• ทำไมรัชกาลที่ 3 ทรงอัญเชิญ “พระมหามงกุฎ” ไว้บนยอดนภศูล พระปรางค์วัดอรุณฯ

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ปฐมพงษ์ สุขเล็ก. “พระยาพหลพลพยุหเสนา ผู้นำคณะราษฎร 2475 กับ ‘หอระฆัง วัดแคนอก’ ตำนานท้องถิ่นที่มีเค้ามูล” ศิลปวัฒนธรรม มิถุนายน พ.ศ. 2555.

เผแพน่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 เมษายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “วัดแคนอก” เกี่ยวอะไรกับการปฏิวัติ 2475, คณะราษฎร และพระยาพหลฯ

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com