“หน้าหนาว” สมัยรัชกาลที่ 1-3 คนแต่งตัวกันอย่างไร?
ช่วงนี้อากาศหนาวมาเยือนประเทศไทยนานกว่าที่เคย หลายคนคงจะขุดเสื้อกันหนาวมาใส่เพื่อให้ร่างกายอบอุ่น แต่เคยสงสัยไหมว่า ในสมัยก่อนที่แฟชั่นเสื้อผ้ายังไม่พัฒนามากขนาดนี้ คนสมัยรัชกาลที่ 1-3 แต่งตัวอย่างไรในช่วง“หน้าหนาว”
สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ผู้คนได้รับรูปแบบการแต่งตัวมาจากอยุธยา มักไม่สวมเสื้อท่อนบนและมักนุ่งผ้า นุ่งโจงกระเบน หรือห่มผ้าเป็นหลัก ไม่ได้นุ่งกางเกงเหมือนปัจจุบัน ในทุกชนชั้น
หลักฐานของเฮนรี เบอร์นีราชทูตอังกฤษที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรีในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว บันทึกถึงฉลองพระองค์ของกษัตริย์และขุนนาง ไว้ว่า…
“ข้าพเจ้าก็มองเห็นพระองค์ท่านกับวังหน้า ฉลองพระองค์แบบธรรมดาคือมีผ้าพันรอบพระกายเพียงชั้นเดียว”
นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการแต่งตัวของพระยาวิเศษว่า… “ท่านเป็นคนตัวใหญ่ ผิวดำ อายุประมาณ 38 ปี และเวลาอยู่บ้าน ท่านมักจะไม่ใส่อะไรเลยนอกจากผ้าขาวม้ามาสดราสพันรอบตัว”
รวมถึง เซอร์จอห์น เบาริ่งราชทูตอังกฤษ สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็บันทึกการแต่งตัวของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) ไว้ว่า…
“…แต่งตัวนุ่งจีบ คาดเข็มขัดเพชร แต่ตัวเปล่าไม่สวมเสื้อ”
ด้านการแต่งตัวของชาวบ้านทั่วไปก็ปรากฏในจิตรกรรมฝาผนังของวัดวาอารามต่าง ๆ จะเห็นว่าแต่ละคนล้วนนุ่งผ้า ห่มผ้า และไม่นิยมสวมเสื้อทั้งสิ้น แม้แต่เข้าเฝ้าฯ พระเจ้าแผ่นดิน ขุนนางเองก็จะไม่สวมเสื้อ
ยกเว้นหน้าหนาวเท่านั้น…
เมื่อเข้าฤดูหนาวการแต่งตัวของผู้คนในยุคนั้นจะสวมใส่ชุดท่อนบน ในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ฉบับเจ้าพระยาทิพยากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) พูดถึงการแต่งกายช่วงฤดูหนาวไว้ว่า…
“ถ้าฤดูหนาว เจ้า ทรงเสื้อสีชั้นเดียว คาดส่านบ้าง แพรสีบ้าง ขุนนาง สวมเสื้อเข้มขาบ อัตลัด แพรสี ๒ ชั้นที่ได้พระราชทาน เสนาบดี คาดส่าน ถ้าวันไหนไม่หนาวหรือฤดูร้อน ผู้ใดสวมเสื้อเข้ามาก็ไม่โปรด”
ทว่าไม่ใช่ทุกครั้งที่อากาศหนาวจะได้สวมเสื้อผ้า เพราะบันทึกรับสั่งของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เคยกล่าวถึงการแต่งตัวเมื่อเข้าเฝ้าพระเจ้าแผ่นดินในสมัยนั้นว่า…
“ข้าราชการมาจากบ้านมักเอาเสื้อคลุมมาด้วย ถ้าพระเจ้าแผ่นดินไม่ทรงฉลองพระองค์ ก็ต้องถอด หนาวแสนหนาวก็ต้องทนเอา บางคราวกำลังเฝ้า พระเจ้าแผ่นดินทรงเรียกฉลองพระองค์มาสวมก็มี จนเป็นที่สังเกตกันว่า เมื่อไรพระถันหด ข้าราชการก็ดีใจจะได้สวมเสื้อ”
การสวมเสื้อผ้าถือเป็นเรื่องพิเศษมากในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ จะเห็นว่าหากไม่ใช่ฤดูหนาว ผู้คนไม่ว่าจะชนชั้นไหนล้วนไม่ใส่เสื้อท่อนบน นิยมสวมท่อนล่าง ต่อมาสยามได้รับอิทธิพลจากตะวันตกมากขึ้น จึงเปลี่ยนแปลงการแต่งตัวให้มิดชิด ปรับตัวเข้ากับความเป็นสมัยใหม่
การแต่งตัวที่เปลือยด้านบนทั้งหญิงและชายจึงค่อย ๆ หายไปจากสยาม กลายเป็นสิ่งที่คนไม่นิยมปฏิบัติกัน
อ่านเพิ่มเติม :
- เปิดสีมงคล “สาวชาววัง” นุ่งห่มสีประจำวันอะไรกันบ้าง?
- ชีวิตสาวชาววัง ใครว่าสบาย? อาหาร-เครื่องแต่งกายล้วนละเอียดซับซ้อน
- “ขุนนางในราชสำนัก” สมัย ร. 5 แต่ละฝ่ายใส่ชุดสีอะไร “สีกรมท่า” มาจากไหน?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 16 มกราคม 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : “หน้าหนาว” สมัยรัชกาลที่ 1-3 คนแต่งตัวกันอย่างไร?
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com