เปิดตัว COURT หนังสือพิมพ์ รายวัน ฉบับแรก 'สยาม' ยุคใหม่

บทความพิเศษ

เปิดตัว COURT

หนังสือพิมพ์ รายวัน ฉบับแรก

‘สยาม’ ยุคใหม่

จาก “บางกอก รีคอร์เดอร์” ไปยัง “ราชกิจจานุเบกษา” ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 เมื่อเข้าสู่แผ่นดินรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว การ “หนังสือพิมพ์” ยิ่งคึกคัก

งานวิจัย “ภาษากับมวลชน วิวัฒนาการของภาษาเพื่อการเสนอข่าวในหนังสือพิมพ์ไทย” ของ จำนง วิบูลย์ศรี ดวงทิพย์ วรพันธุ์ ตั้งข้อสังเกตว่า

หลังจากที่นายแพทย์บรัดเลย์ได้วางรากฐานหนังสือพิมพ์ในประเทศไทยและได้ออกหนังสือพิมพ์บางกอกรีคอร์เดอร์มาจำหน่ายแล้ว เจ้านายในราชวงศ์ก็เกิดแนวความคิดโดยต้องการเผยแพร่ข่าวสารราชการให้ผู้อื่นทราบ จึงได้เริ่มทำหนังสือพิมพ์กันบ้าง

สำหรับหนังสือพิมพ์ “ภาษาไทย” ที่ดำเนินการโดย “คนไทย” ได้มีขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ.2417

ชื่อ “ดรุโณวาท” ซึ่งเป็น “จดหมายเหตุ” รายสัปดาห์

เหตุใด จำนง วิบูลย์ศรี ดวงทิพย์ วรพันธุ์ นักวิจัยจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยจึงมีความเห็นเช่นนี้

คำตอบก็คือ ถึงแม้ว่าก่อนจะมีหนังสือพิมพ์ “ดรุโณวาท” นี้ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้ออกหนังสือภาษาไทยชื่อ “ราชกิจจานุเบกษา” เมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ.2401 ก็ตาม แต่เนื่องจากหนังสือ “ราชกิจจานุเบกษา” เป็นหนังสือที่มุ่งประกาศเฉพาะข่าวของทางราชการรวมทั้งกฎหมายและข้อบังคับต่างๆ ให้ประชาชนได้ทราบเท่านั้นจึงไม่จัดให้เป็น “หนังสือพิมพ์” ตามนิยามกำหนด

“ดรุโณวาท” เป็นหนังสือพิมพ์ที่เสนอข่าวราชการและข่าวทั่วไปทั้งในพระนครและหัวเมือง

รวมทั้งข่าวต่างประเทศ สุภาษิตสอนใจ บทละคร กวี นิยาย และโฆษณา

อุปสรรค สกัดขวาง

อายุขัย “หนังสือพิมพ์”

ความจริง หากอ่านจากงานของ ลาวัณย์ โชตามระ “อุบัติการณ์หนังสือพิมพ์” หรืองานของ เสลา เรขะรุจิ “1 ศตวรรษ หนังสือพิมพ์ไทย”

ก็จะสัมผัสได้ใน “ภาพกว้าง”

หนังสือพิมพ์ที่ออกในสมัยรัชกาลที่ 4 ไม่มีหนังสือรายวัน มีแต่หนังสือรายสัปดาห์และรายสะดวก และก็ไม่มีฉบับไหนเลยที่บุญมั่นขวัญยืนข้ามรัชกาลคงสิ้นสุดไปในรัชกาลที่ 4 ไปทั้งนั้น

หนังสือพิมพ์ฉบับแรกในรัชกาลที่ 5 ชื่อ “บางกอก เดลี แอดเวอร์ไตเซอร์” เป็นหนังสือพิมพ์รายวันออกในปีเริ่มรัชกาล

หนังสือฉบับนี้มีชื่ออยู่ได้ไม่กี่เดือนก็ต้องเลิกไป

ประเด็นใหญ่ๆ ที่เป็นเหตุการณ์ม้วนเสื่อของหนังสือพิมพ์รายวันในสมัยนั้นมีอยู่ 3 ประการ

แรกนั้นคือจำนวนจำหน่ายที่น้อยใจหาย

จำนวนพิมพ์เป็นเรือนร้อย แต่จำนวนจำหน่ายเป็นเรือนสิบ เพราะเมื่อเกือบร้อยปีมานี้คนที่อ่านหนังสือออกและยินดีสละทรัพย์ซื้อหนังสือพิมพ์ทุกวันนั้นน้อยเหลือเกิน

รองลงมาก็คือ ทุนทรัพย์ของเจ้าของหนังสือ ซึ่งแม้จะมีมากแต่ก็ยังไม่มากพอจะทนกับ “การขาดทุนรายวัน” ได้นานนัก ประกอบกับระบบ “ทรัพย์ใส่ดี” subsidy ยังไม่ได้อยู่ในความฝันของคนไทยในอันที่จะเป็นผู้ให้และผู้รับแต่ประการใด

และประเด็นสุดท้ายก็คือ การโฆษณาสินค้าหรือเรียกกันง่ายๆ ว่า “แจ้งความ” อันเป็นเสมือนเส้นเลือดใหญ่ๆ ของหนังสือพิมพ์นั้นยังไม่มีขึ้นเลย

นั่นเป็นบทสรุป ลาวัณย์ โชตามระ อันสอดรับกับ เสลา เรขะรุจิ

2 หนังสือพิมพ์ รายวัน

2 ฉบับแรก ของสยาม

ตามหลักฐานที่ค้นใน “หอพระสมุดแห่งชาติ” ปรากฏว่า หนังสือพิมพ์รายวันฉบับแรกของประเทศไทย คือ หนังสือพิมพ์ Bangkok Daily Advertiser ซึ่งกำเนิดในปี 2411

แต่ก็ได้จบชีวิตลงในเวลาอันสั้น คือ ปีเดียวกันนั้นเอง

ส่วนหนังสือพิมพ์รายวันภาษาไทยฉบับต่อมา คือ หนังสือพิมพ์ COURT ข่าวราชการ ซึ่งกำเนิดในปี 2417

และไปสิ้นสุดลงในปี 2418

หนังสือพิมพ์ภาษาไทยรายวันฉบับนี้ได้กำเนิดขึ้นด้วยฝีพระหัตถ์ของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ซึ่งทรงเป็นทั้งเจ้าของ ผู้อำนวยการ ผู้จัดการ และบรรณาธิการในพระองค์เดียวเสร็จ

แต่ทว่า ในสต๊าฟของพระองค์ก็มีเจ้าพี่ เจ้าน้องทรงช่วยนิพนธ์อยู่หลายพระองค์ด้วยกัน

หนังสือพิมพ์ฉบับนี้ได้สิ้นสุดอายุลงในปี 2418 คือมีอายุเพียงปีเดียว

เนื่องจากเจ้านายแต่ละพระองค์ต้องทรงรับภาระในทางการบริหารราชการแผ่นดินมากขึ้นจึงต้องเลิกรากันไป

ถ้าจะพินิจพิเคราะห์หนังสือพิมพ์ฉบับนี้ตามสมควรแล้วจะเห็นว่า สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยาพระองค์นั้นทรงภูมิพระทัยในการให้กำเนิดหนังสือพิมพ์ฉบับนี้ด้วยพระหัตถ์เป็นอันมาก

ดังจะเห็นได้จากเมื่อมีการเฉลิมฉลองพระชนมายุครบรอบ 64 พรรษาที่วังบูรพาภิรมย์ในปี 2466 แทนที่จะทรงแจกของชำร่วยแก่ผู้ไปถวายพระพรอย่างที่นิยมแจกจ่ายกันในสมัยนั้นกลับโปรดให้พิมพ์หนังสือ “COURT ข่าวราชการ” ขึ้นแจกให้กับผู้ไปถวายพระพร พร้อมกับคำปรารภ

“เห็นว่าหาได้ยากเย็นเพราะอายุกว่า 50 แล้ว คนชั้นหลังไม่ค่อยมีใครได้เห็น”

COURT ข่าวราชการ

รายวัน ฉบับแรก “สยาม”

หนังสือพิมพ์ COURT ข่าวราชการ ฉบับวัน 1 แรม 12 ค่ำ เดือน 10 เล่ม 1 ได้ประกาศรายพระนามและรายละเอียดการทรงงานของคณะผู้จัดทำให้ทราบโดยทั่วกัน ดังนี้

หนังสือพิมพ์ฉบับนี้เจ้านายซึ่งมีนามที่จะว่าต่อไปได้ทรงคิดเห็นพร้อมกันตั้งขึ้นเพื่อจะได้มีประโยชน์แต่ผู้ซึ่งจะได้รับราชการต่อไปในปัจจุบันนี้และอนาคตกาล

ในหนังสือพิมพ์นี้จะมีความเป็นข่าวราชการซึ่งมีขึ้นทุกวัน และจะมีข่าวซึ่งควรบอกล่วงหน้าได้บ้างและจะได้มีข้อเพิ่มเติมอีกตามแต่จะมีได้ อนึ่ง การซึ่งจะตีพิมพ์หนังสือนั้น สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ ได้ทรงเป็นพระธุระทั้งสิ้น แต่การซึ่งจะแต่งข่าวราชการทุกวันนั้นได้แบ่งกันองค์ละวัน ดังนี้

สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรังสี ทรงแต่งในวันเสาร์

กรมหมื่นนเรศวรฤทธิ์ ทรงแต่งในวันอาทิตย์

พระองค์เจ้าเกษมสันตโสภาคย ทรงแต่งในวันจันทร์

พระองค์เจ้าทองแถวถวัลยวงศ์ ทรงแต่งในวันอังคาร

พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ ทรงแต่งในวันพุธ

พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ ทรงแต่งในวันพฤหัสบดี

พระองค์เจ้าสวัสดิประวัติ ทรงแต่งในวันศุกร์

อนึ่ง ที่ว่ามาแล้วข้างต้นว่าจะมีของเพิ่มเติมที่เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่าสุปรีเมนต์นั้นไม่ได้เกณฑ์เหมือนข่าวราชการ สุดแต่ผู้หนึ่งผู้ใดมีน้ำใจจะช่วยได้มากขึ้นด้วยข้อใดข้อหนึ่งแล้วจึงจะมีชื่อของผู้นั้นอยู่ที่ท้ายข้อนั้น

หนังสือพิมพ์นี้ได้ออกตั้งแต่วันอาทิตย์ เดือนสิบ แรมสิบสองค่ำ เป็นวันที่หนึ่ง

และจะได้ออกทุกวัน แต่จะมีมากบ้างน้อยบ้าง ไม่มีกำหนด หนังสือพิมพ์นี้ไม่เป็นหนังสือขาย เป็นแต่มีแจกกันในพวกที่ได้แต่งหนังสือ

กับจะได้ทูลเกล้าฯ ถวายในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

https://twitter.com/matichonweekly/status/1552197630306177024

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : เปิดตัว COURT หนังสือพิมพ์ รายวัน ฉบับแรก ‘สยาม’ ยุคใหม่

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichonweekly.com