“เครื่องแปลภาษาสัตว์” ซับซ้อนกว่าที่คิด นักวิจัยเตือนอย่าหลงเชื่อคำโปรย

นักวิจัยพฤติกรรมสัตว์เริ่มนำเอาปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้ในการวิเคราะห์พฤติกรรมของสัตว์ จึงเริ่มสร้างความหวังให้กับมนุษย์ว่าเราอาจจะสามารถสื่อสารกับสิ่งมีชีวิตอื่นได้มากขึ้น แต่นักวิจัยหลายคนก็เตือนถึงเป้าหมายการพัฒนา ว่า “เครื่องแปลภาษาสัตว์” อาจทำให้สังคมเข้าใจความสามารถของ AI และพฤติกรรมโดยธรรมชาติของสัตว์ผิดไป

การเข้าใจภาษาสัตว์ซับซ้อนกว่าที่คิด

สเตฟานี คิง (Stephanie King) นักวิจัยโลมาที่ศึกษาโลมาในอ่าวชาร์คเบย์ (Shark Bay) ประเทศออสเตรเลีย มองว่าปัญญาประดิษฐ์ (AI) มีประโยชน์ต่อการศึกษาภาษาสัตว์เป็นอย่างมาก หากใช้อย่างมีความรับผิดชอบ แต่การถามว่า “AI จะช่วยมนุษย์พูดภาษาโลมาได้หรือไม่” เป็นการตั้งคำถามที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลางมากเกินไป จากการศึกษาพฤติกรรมและการสื่อสารโลมาตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน เป็นเวลาหลายทศวรรษ ก็ยังทำให้มนุษย์เข้าใจการสื่อสารของมันเพียงแค่บางส่วน

เนื่องจากโลมาเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีความฉลาดมาก พวกมันใช้เสียงในการสื่อสาร นำทาง และหาอาหาร รวมทั้งพวกมันยังสามารถรับรู้และประมวลเสียงที่แตกต่างของมนุษย์ ดังนั้นเสียงหนึ่งเสียงของโลมา อาจมีความหมายที่เราไม่อาจเข้าใจได้มากพอที่จะนำข้อมูลไปป้อนให้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพียงอย่างเดียว

สอดคล้องกับ จอยซ์ พูล (Joyce Poole) นักวิจัยช้าง ที่มีมุมมองคล้ายกัน เธอเฝ้าสังเกตช้างแอฟริกันมาหลายสิบปี พร้อมบันทึกเสียงและการเคลื่อนไหว รวมถึงปฏิสัมพันธ์ในฝูง พฤติกรรมเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการสื่อสารของช้างมีความซับซ้อน และยังมีอีกหลายส่วนมากที่มนุษย์ไม่เข้าใจ และยังแสดงความเห็นชัดเจนว่า ไม่มีความจำเป็นใดเลยที่มนุษย์จำเป็นต้องไปพูดคุยหรือแทรกแซงชีวิตของช้าง โดยเธอหวังว่าการทำความเข้าใจสัตว์จะช่วยทำให้มนุษย์เคารพพวกมัน และปกป้องพื้นที่ของพวกมันมากกว่าการพยายามพูดคุยกับสัตว์เหล่านั้น

เครื่องแปลภาษาสัตว์อาจกลายเป็นเพียงเรื่อง “การตลาด”

คิง กังวลว่าความสนใจจากสื่อและการลงทุนด้านเทคโนโลยี อาจกระตุ้นให้เกิดการโฆษณาการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ที่เกินจริง หรือพาดหัวข่าวที่บอกว่า “AI สามารถแปลภาษาสัตว์ได้” จะทำให้ผู้คนคิดว่านักวิทยาศาสตร์เข้าใจสัตว์มากกว่าความเป็นจริง โดยเธอมองว่า สิ่งสำคัญกว่าการที่มนุษย์พยายามเริ่มสนทนาโต้กลับไปมากับโลมา คือการศึกษาว่าเสียงและพฤติกรรมแต่ละอย่างของโลมามีความหมายอย่างไรมากกว่า

ลูค เรนเดลล์ (Luke Rendell) นักวิจัยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล ก็แสดงความเห็นที่สอดคล้องไปในทางเดียวกัน ว่าคำกล่าวอ้างที่เกินจริง อาจทำลายความน่าเชื่อถือของงานวิจัยด้านนี้ เขากล่าวว่า แนวคิดที่ว่าปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังจะค้นพบบางสิ่งที่มนุษย์ยังไม่ได้ค้นพบ กำลังแพร่หลาย ซึ่งแนวคิดเหล่านี้มีลักษณะหลอกลวงเพื่อสร้างความเชื่อผิด ๆ

เขายกประวัติศาสตร์การทดลองสอนภาษาอังกฤษให้โลมา ของ จอห์น ซี. ลิลลี่ (John C. Lilly) แพทย์ นักประสาทวิทยา นักจิตวิเคราะห์ และนักประดิษฐ์ชาวอเมริกัน ที่เคยเป็นที่สนใจเป็นอย่างมากในอดีต แต่มันก็ไม่ได้ผลลัพธ์ตามที่คาด รวมทั้งยังส่งผลเสียต่อทั้งสัตว์และวงการวิจัยจนกลายเป็นบทเรียน ดังนั้น ความคาดหวังว่า AI จะสร้างเครื่องมือสื่อสารกับสัตว์ได้ในเร็ววัน จึงควรได้รับการตรวจสอบด้วยหลักฐานอย่างรอบคอบ

ประโยชน์ที่มาพร้อมกับความเสี่ยง

นักวิจัยมองว่า หากวันหนึ่ง เราสามารถสร้างเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่สามารถเลียนเสียงหรือตอบโต้กับสัตว์ได้ สิ่งนี้ที่ผู้คนละเลยไป คือมันอาจเป็นเครื่องมือที่เป็นอันตรายต่อสัตว์ได้ เช่น มนุษย์อาจนำมาใช้ในการส่งเสียงล่อเพื่อการล่าสัตว์ หรือกระตุ้นให้สัตว์แสดงพฤติกรรมเพื่อความบันเทิงของนักท่องเที่ยว ท้ายที่สุด ต่อให้ผู้สร้างเครื่องมือมีเจตนาที่ดี แต่การใช้งานโดยไม่คำนึงถึงผลกระทบ ก็อาจทำให้สัตว์เครียด เกิดความสับสน หรือถูกรบกวนวิถีชีวิตของมันก็ได้

ทางที่เหมาะสม คือใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ควบคู่กับการเฝ้าสังเกตสัตว์ในธรรมชาติ ซึ่งนักวิจัยต้องดูทั้งจังหวะการส่งเสียง ท่าทาง ความสัมพันธ์ระหว่างสัตว์ และบริบทแวดล้อม เพื่อทดสอบว่ารูปแบบที่ AI พบ มีความหมายตรงตามความจริงหรือไม่ ซึ่งเป็นงานที่ต้องใช้เวลาและความอดทน

ท้ายที่สุด AI อาจช่วยให้มนุษย์รับรู้โลกของสัตว์ได้ลึกขึ้น แต่การเคารพและปกป้องสัตว์ต่าง ๆ ไม่จำเป็นต้องรอวันที่เรามีเครื่องแปลภาษา เราสามารถเริ่มจากการรับฟังสิ่งที่งานวิจัยบอกเราอยู่แล้ว ลดการรบกวนชีวิตของพวกมัน และปกป้องถิ่นที่อยู่อาศัยของเพื่อนร่วมโลกเหล่านี้

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• “OpenAI” จี้สหรัฐฯ เปิดศึกคุมแกร่ง นำทัพตั้ง “มาตรฐาน AI” ก่อนโลกแตกแยก
• เมื่อ AI เปลี่ยนโลก ไทยต้องเปลี่ยนเศรษฐกิจ การศึกษา และทักษะอะไรที่เราต้องมี ?
• เมื่อ AI เป็นสิ่งเดี่ยวที่เรา "กล้าเล่าเรื่องราวให้ฟัง" นี่คือพื้นที่ปลอดภัย หรือกับดัก"ความเหงา"
• AI ครองโลกเริ่มเป็นจริง อยู่เหนือการควบคุม หรือนี่คือจุดจบมนุษยชาติ ?
• วิธีทำรูปสไตล์ยุค 80s ด้วย AI สร้างภาพวินเทจยอดฮิตโดนใจชาวเน็ต