เปิดเบื้องหลัง กว่าจะมาเป็น “ธนบัตรที่ระลึก”
เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 10 ในวันที่ 28 กรกฎาคม 2567 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้จัดทำ “ธนบัตรที่ระลึก เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567” ในชนิดราคา 100 บาท จำนวนทั้งสิ้น 10 ล้านฉบับ
โดยธนบัตรที่ระลึกนี้สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย จ่ายแลกในราคาฉบับละ 100 บาท พร้อมกันนี้ ธปท. ได้จัดทำแผ่นพับสำหรับธนบัตรที่ระลึกดังกล่าว จำนวน 2 ล้านชุด เพื่อจำหน่ายในราคาชุดละ 10 บาท โดยรายได้จากการจำหน่ายแผ่นพับทั้งหมด จะนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อม ถวายโดยเสด็จพระราชกุศลตามพระราชอัธยาศัย
ทั้งนี้ ประชาชนที่สนใจ สามารถติดต่อขอแลกธนบัตรที่ระลึกนี้ได้ที่ธนาคารพาณิชย์ ธนาคารออมสิน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ธนาคารอาคารสงเคราะห์ และธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทย และที่ศูนย์การเรียนรู้ ธปท. ตั้งแต่วันที่ 23 กรกฎาคม 2567 เป็นต้นไป
เพื่อให้ทราบเรื่องราวความเป็นมาของธนบัตรที่ระลึกมากขึ้นวารสารพระสยาม BOT MAGAZINE ฉบับที่ 2 ปี 2567 จัดทำโดยธปท. ในคอลัมน์“Behind the BANKNOTE ผู้บันทึกประวัติศาสตร์ไทยลงในธนบัตร” จึงได้พาไปพูดคุยกับกลุ่มคนที่อยู่เบื้องหลังการออกแบบธนบัตรที่ระลึกในครั้งนี้
ธนบัตรที่ระลึก ความงามที่ต้องมาพร้อมความถูกต้อง
ในวาระพิเศษเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ ธปท. ได้จัดทำธนบัตรที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 เมื่อทีมงานได้รับโจทย์ล่วงหน้าก็ใช้เวลากว่า 2 ปีในการออกแบบและจัดทำ
คุณพรทิพย์ ไทยถิ่นงาม นักประวัติศาสตร์ประจำโรงพิมพ์ธนบัตร เล่าว่า “โจทย์ของธนบัตรที่ระลึกฉบับนี้ต้องการให้มีความสวยงามและสมพระเกียรติ จึงเน้นไปที่ความสง่างามของพระบรมสาทิสลักษณ์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว แวดล้อมไปด้วยองค์ประกอบที่มีความเชื่อมโยงกับพระองค์ เช่น โทนสีเหลือง ซึ่งเป็นสีแห่งวันพระบรมราชสมภพ ดอกรวงผึ้งซึ่งเป็นดอกไม้ประจำพระองค์ ดอกราชพฤกษ์ซึ่งเป็นดอกไม้ประจำชาติไทย ดอกพิกุลที่เปรียบเสมือนดอกไม้จากสวรรค์ที่เป็นมงคลและสื่อถึงความรุ่งเรือง และเมื่อนำดอกพิกุลมาจัดวางไว้ในช่องใสรูป 8 เหลี่ยมก็จะสื่อถึงความเจริญรุ่งเรืองที่แผ่กระจายไปทั้ง 8 ทิศ”
คุณวิระศักดิ์ มนต์แก้ว ผู้เขียนลายเส้นภาพประธานด้านหลัง กล่าวเสริมว่า “ในการเขียนลายเส้นภาพประธานด้านหลัง ก่อนอื่นต้องหาภาพที่จะนำมาใช้ เพื่อให้สมพระเกียรติกับวาระพิเศษที่จะออกธนบัตรที่ระลึก แล้วนำมาเขียนรูป กว่าจะได้งานที่สมบูรณ์เราปรับแก้กันหลายรอบ เนื่องจากการนำงานเขียนไปพิมพ์ก็อาจจะไม่ได้งานที่ตรงกับที่เขียน แต่เมื่อได้เห็นธนบัตรที่ออกมาแล้วก็รู้สึกภูมิใจอย่างมาก ยิ่งประชาชนทุกคนได้เห็นถึงความสวยงามของธนบัตร เรายิ่งรู้สึกภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในการออกแบบ เพราะน้อยคนนักที่จะได้อยู่ตรงนี้ ถือเป็นความภาคภูมิใจสูงสุด”
คุณโอม ชนิตราภิรักษ์ ผู้เขียนลายเส้นภาพประธานด้านหน้า เล่าถึงความภูมิใจว่า “ในการออกแบบธนบัตรที่ระลึกครั้งนี้ ผมได้รับหน้าที่ให้เขียนลายเส้นภาพประธานด้านหน้า ความท้าทายของงานนี้คือ เราจะต้องเขียนลายเส้นแบบไหนให้พระบรมสาทิสลักษณ์มีความสง่างาม มีรายละเอียดที่ครบถ้วนสมบูรณ์ โดยเทคนิคการทำงานในตอนนี้เปลี่ยนจากการแกะโลหะด้วยมือมาเป็นการเขียนลายเส้นด้วยโปรแกรมดิจิทัล ซึ่งมีรายละเอียดในการทำงานที่แตกต่างกัน แต่ก็มีพื้นฐานในการทำงานร่วมกันที่สำคัญอยู่ ผมรู้สึกภูมิใจมาก พวกเราทุกคนเต็มที่กับธนบัตรที่ระลึกนี้มาก ๆ และภูมิใจที่ประชาชนจะได้เห็นธนบัตรนี้”
ขณะที่ คุณธีธัช สุขสว่างผล ผู้ออกแบบลายไทยและลายประกอบด้านหน้าและด้านหลัง พูดถึงความท้าทายในการออกแบบธนบัตรฉบับนี้ว่า “เมื่อมีโอกาสได้ออกแบบธนบัตร ผมคิดเสมอว่าเราต้องรู้ว่าธนบัตรควรบรรจุสิ่งใดลงไป เพื่อให้ผู้ใช้รู้ว่านี่คือธนบัตรไทย จึงนึกถึงลายไทยเป็นอันดับแรก เพราะมีความสวยงามและโดดเด่น เนื่องจากผมเรียนจิตรกรรม ภาควิชาศิลปะไทยมาด้วย แต่ความยากคือโดยพื้นฐานศิลปะแล้วเราใช้ศาสตร์เดียว เราต้องการความงามเหมือนกัน เพียงแค่วิธีการแตกต่าง ปกติเราคิดอะไรเราก็ทำ แต่การออกแบบธนบัตรสิ่งที่เราคิดมันมีกรอบบางอย่างอยู่ คือ ความงามกับความถูกต้องต้องไปทางเดียวกัน เพราะธนบัตรเป็นเหมือนพงศาวดารที่เราถือไว้ในมือ”
คุณศฐา ศรีวิโรจน์ ผู้ออกแบบลายเส้นและลายประกอบด้านหน้าและด้านหลัง กล่าวถึงความรู้สึกในการออกแบบธนบัตรครั้งนี้ว่า “ผมเรียนจบมาจากวิทยาลัยช่างศิลปนครศรีธรรมราช งานที่ผมทำคือ การทำแพตเทิร์นลายเส้นที่แปลงมาจากลายไทย เพื่อส่งเสริมให้ธนบัตรทั้งฉบับมีองค์ประกอบที่สมบูรณ์ขึ้น ซึ่งในการทำงานบางครั้งเราต้องตัดทอนรายละเอียดของลายไทยต่าง ๆ ลง แล้วนำมาประกอบกันใหม่เพื่อให้ช่วยส่งเสริมองค์ประกอบอื่น ๆ ผมดีใจที่งานที่ผมทำช่วยส่งเสริมให้ธนบัตรทุกแบบมีความสมบูรณ์และสวยงามครับ ปกติก็ใช้ธนบัตรในชีวิตประจำวัน ไม่คิดเลยว่าวันหนึ่งจะได้บอกคนอื่นว่าเราออกแบบส่วนนี้นะ ภูมิใจมากครับ”
คุณทินกร สุวรรณวรรธ เจ้าหน้าที่ออกแบบและแกะโลหะชำนาญงาน กล่าวว่า “ความประทับใจในการมีส่วนร่วมในการทำธนบัตรครั้งนี้คือ ความภูมิใจ น้อยคนนักที่จะได้อยู่ ณ จุดนี้ มันยากที่จะหาคำพูดมาอธิบายให้เป็นรูปธรรม นอกเสียจากธนบัตรที่ทุกท่านกำลังจะได้เห็น มันเป็นความตื้นตันใจ เราเองก็เปรียบเสมือนเทียนเล่มเล็ก ๆ เล่มหนึ่ง ที่ส่องสว่างรวมกับเทียนอีกหลาย ๆ เล่มทั่วประเทศไทย เพื่อแสดงถึงความเทิดทูนต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ การทำงานตรงนี้นับเป็นเกียรติประวัติสูงสุดของชีวิตการทำงาน”
จะเห็นได้ว่าทีมงานผู้ออกแบบธนบัตรที่ระลึกครั้งนี้ต่างก็มีหน้าที่และความรับผิดชอบในแต่ละองค์ประกอบที่แตกต่างกัน แต่ถึงกระนั้นทุกองค์ประกอบจำเป็นที่จะต้องถูกต้อง สอดคล้อง เชื่อมโยง และส่งเสริมกันเพื่อให้ธนบัตรมีความถูกต้องและสวยงาม นับเป็นการทำงานที่ต้องอาศัยความสามัคคีกันอย่างมาก และสิ่งหนึ่งที่ทีมงานทุกท่านรู้สึกเหมือนกันคือ “ความภูมิใจ” ที่ได้มีส่วนร่วมในการออกแบบธนบัตรที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 ฉบับนี้
รับชมวีดิโอBehind the Banknote ผู้บันทึกประวัติศาสตร์ไทยลงในธนบัตร : youtube.com
อ่านบทความฉบับเต็ม : bot.or.th