ชำแหละต้นตอ! ห่วงโซ่มะพร้าวน้ำหอมไทย ทำไมราคาสวิงแรงจนน่ากลัว

กรมพัฒนาธุรกิจการค้า แจงรายละเอียดห่วงโซ่อุปทานมะพร้าวน้ำหอมไทย ส่งผลราคาผันผวนหนัก เปิดแนวทางการแก้ปัญหาระยะสั้น-กลาง กระตุ้นราคามะพร้าวน้ำหอมอยู่เหนือจุดคุ้มทุน เร่ง!! รักษาตลาดส่งออกเดิม เพิ่มเติมตลาดใหม่ ฟื้นฟูตลาดเก่า ลดการผูกขาด พร้อมชวนรักษามาตรฐาน มะพร้าวน้ำหอมไทยไซต์มาตรฐานมากขึ้น ขณะที่ไซต์ต่ำมาตรฐานต้องเน้นแปรรูป โดยนำน้ำมะพร้าวน้ำหอมมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม

นายพูนพงษ์ นัยนาภารณ์ อธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า กรมพัฒนาธุรกิจการค้า ได้ทำการวิเคราะห์โครงสร้างมะพร้าวน้ำหอมไทยแบบครบวงจร ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ปลายน้ำ ทำให้ทราบถึงสาเหตุหลักที่ทำให้ราคามะพร้าวน้ำหอมของไทยมีความผันผวนอย่างหนัก โดยแบ่งการวิเคราะห์ออกเป็น 4 ด้าน ประกอบด้วย

• ด้านห่วงโซ่อุปทานมะพร้าวน้ำหอมไทย ผลผลิตมะพร้าวน้ำหอมไทยมี 2 ขนาด คือ ขนาดมาตรฐานส่งออก (หน้าสวนลูกละ 4-5 บาท ควั่นแล้วน้ำหนักกว่า 1 กก.) และขนาดที่มีผลลีบเล็กไม่สามารถส่งออกได้ (หน้าสวนลูกละ 2 บาท) โดยห่วงโซ่อุปทาน เริ่มต้นจาก

1.1) เกษตรกรปลูกมะพร้าวเมื่อผลผลิตออกจะดำเนินการ >> ขายปลีกเอง หรือ ขายผ่านคนกลาง ขายส่งโรงงาน

1.2) โรงงานคัด-ตัดแต่งผลสด หากมะพร้าวได้ไซต์มาตรฐานจะดำเนินการส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ หรือ ขายในประเทศ ผ่านตลาดค้าส่ง-ค้าปลีก และห้างสรรพสินค้า

1.3) อุตสาหกรรมเกษตรแปรรูป โดยส่งผลตกเกรดมาตรฐานไปเจาะเพื่อทำเครื่องดื่มน้ำมะพร้าว ใช้เป็นส่วนประกอบอาหาร/ขนมหวาน ซึ่งปัจจุบันผลผลิตมะพร้าวน้ำหอมไซต์เกรดมาตรฐาน (ส่งออก) มีประมาณ 30% ขณะที่ ไซต์ตกเกรดมาตรฐานมีประมาณ 70%

• ปัญหาเชิงโครงสร้าง โดยสามารถแบ่งออกได้ดังนี้

2.1) ภาคการเกษตร ในประเทศมีการขยายพื้นที่ปลูกมะพร้าวน้ำหอมพร้อมกันหลายพื้นที่ จาก 235,903 ไร่ ในปี 2564 เป็น 305,706 ไร่ ในปี 2568 และเมื่อผลผลิตออกพร้อมกัน ทำให้ผลผลิตล้นตลาด (532,942 ตัน ในปี 2564 เป็น877,681 ตัน ในปี 2568 โดยเฉพาะปี 2568 เพิ่มขึ้นถึง 49.80%) ในทางกลับกันมูลค่าการส่งออกจากปี 2566 สูงถึง 9,888.92 ล้านบาท ลดลงต่อเนื่อง 2 ปีติดต่อกัน โดยในปี 2568 เหลือเพียง 6,456.52 ล้านบาท ซึ่งเมื่ออุปทานมากกว่าอุปสงค์ เป็นเหตุให้ราคาตกต่ำ และส่งผลให้เกษตรกรมีรายได้ลดลงมากไม่เพียงพอกับค่าใช้จ่าย ไม่มีทุนที่จะต่อยอดบำรุงต้นมะพร้าว ผลผลิตที่ได้จึงมีคุณภาพต่ำ

2.2) ภาคผลสดส่งออก แบ่งออกเป็น 2 ด้าน คือ โรงงานของคนไทยที่มีมาตรฐานสากล *ต้องแบกภาระต้นทุนที่สูงกว่าในการปฏิบัติตามกฎหมายโรงงาน ทั้งภาษี การทำมาตรฐานสากลต่างๆ ด้านคุณภาพและความปลอดภัยมาตรฐานอาหาร *ลูกค้าต่างชาติชะลอการสั่งซื้อสินค้า *สูญเสียตลาดส่งออกมะพร้าวน้ำหอมให้กับประเทศอื่น เนื่องจากมีราคาที่ถูกกว่าและมีความผันผวนของราคาที่ต่ำกว่าไทย (จีนเป็นตลาดส่งออกที่มีมูลค่าถึงร้อยละ 80 ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด ซึ่งในปี 2566 ไทยเคยครองส่วนแบ่งถึงร้อยละ 75 แต่ปี 2568 ส่วนแบ่งตลาดลดลงเหลือเพียงร้อยละ 48) *ผู้ผลิต/ผู้ส่งออกไทย ผันตัวมาเป็นผู้รับจ้างผลิตให้กับบริษัทต่างชาติที่เป็นผู้กำหนดราคารับซื้อ/ขาย และ โรงงานของทุนต่างชาติหรือนอมินี *มีการลงทุนที่ครบวงจรตั้งแต่ การเช่าเหมาสวน โรงผลิต โรงบรรจุภัณฑ์ การขนส่ง-ส่งออก มีช่องทางจัดจำหน่ายเอง ทำให้เป็นผู้ซื้อรายใหญ่ที่ควบคุมราคารับซื้อ/ขายได้หมด และกำหนดเกณฑ์รับซื้อเฉพาะมะพร้าวน้ำหอมเกรดดีเท่านั้น *มีต้นทุนที่ต่ำกว่า จากการไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย (บางแห่ง) หรือไม่ได้มีการทำระบบมาตรฐานเต็มรูปแบบ *แสดงบัญชีขาดทุนในไทยแต่กำไรปลายทางอยู่ต่างประเทศ *รัฐบาลของนักลงทุนต่างชาตินั้นส่งเสริมการลงทุน ช่วยเรื่องภาษีในการนำเข้าสินค้าจากบริษัทต่างชาติของตนเองในไทย

2.3) ภาคแปรรูปอุตสาหกรรมน้ำมะพร้าวน้ำหอม แบ่งออกเป็น 2 ด้าน บริษัทของคนไทยเป็นโรงงานมาตรฐาน *โรงงานใช้มะพร้าวน้ำหอมแท้ 100% *โรงงานที่เป็นน้ำมะพร้าวปรุงแต่งมีการแจ้งปริมาณสัดส่วนปรุงแต่งที่แท้จริง และ บริษัทนักลงทุนต่างชาติ *โรงงานที่ดำเนินการผลิตได้ตามมาตรฐานมีทั้งมะพร้าวน้ำหอม 100% และที่มีมะพร้าวน้ำหอมปรุงแต่งผสมตามสัดส่วนที่ใช้จริง *โรงงานที่ดำเนินการผลิตไม่ได้มาตรฐาน ผลิตน้ำมะพร้าวปลอมปน หรือผสมปรุงแต่ง แต่ไม่ได้ระบุสัดส่วนที่ใช้จริง

นอกจากนี้ ยังมีปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซ้ำเติมปัญหามะพร้าวน้ำหอมของไทย ได้แก่ สินค้าปลอม เช่น เติมน้ำตาล แต่งกลิ่น และ ผสมน้ำมะพร้าวพันธุ์อื่นแต่แจ้งว่าเป็นมะพร้าวน้ำหอม 100% ส่งผลกระทบต่อมะพร้าวน้ำหอมแท้ 100% คือ *ของแท้ขายไม่ได้ *โรงงานไทยสู้ราคาถูกไม่ได้ *ผู้บริโภคเข้าใจผิดรสชาติมะพร้าวไทย *ประเทศไทยเสียชื่อเสียง โดยปัญหาที่เกิดขึ้นส่งผลต่อเนื่อง คือ ขายมะพร้าวน้ำหอมไม่ได้ >> โรงงานหยุดรับซื้อ >> เกษตรกรขาดรายได้ >> ลดคุณภาพสวน >> ราคาตกต่ำ

• สรุป อุตสาหกรรมมะพร้าวน้ำหอมของไทยเผชิญปัญหา 4 วิกฤต คือ

3.1) ช่วงผลผลิตขาดตลาด ราคาพุ่งสูง แข่งขันในตลาดไม่ได้

3.2) ช่วงผลผลิตล้นตลาด ราคาต่ำ โรงงานเกิดภาวะ Over Stock

3.3) การแข่งขันต้นทุนต่ำจากทุนต่างชาติ

3.4) สินค้าปลอมปนทำลายคุณภาพและราคามะพร้าวน้ำหอมไทย

• แนวทางการแก้ปัญหาระยะสั้น-กลาง ที่จะช่วยกระตุ้นราคามะพร้าวน้ำหอมอยู่เหนือจุดคุ้มทุน

4.1) ภาคการเกษตร ต้องมีระบบบริหารจัดการควบคุมการขยายพื้นที่ปลูก-ป้องกันภาวะมะพร้าวน้ำหอมล้นตลาด โดยภาครัฐช่วยเหลือสนับสนุนเกษตรกรให้มีเงินทุนในการบำรุงสวนมะพร้าว

4.2) ภาคการผลิต ภาครัฐต้องมีการบังคับใช้กฎหมายที่เท่าเทียมกันทุกกลุ่มนักลงทุนโดยไม่มีข้อยกเว้น ต้องดำเนินการตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อม การใช้แรงงาน การกำหนดราคารับซื้อ และตรวจสอบโครงสร้างผู้ถือหุ้น (นอมินี) เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ทุกกลุ่มผู้ประกอบการ ขณะเดียวกันหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องมีการจัดระเบียบมาตรฐานสินค้า โดยแยกพิกัดอัตราศุลกากร (HS Code) ที่ชัดเจนระหว่างน้ำมะพร้าวน้ำหอมแท้ 100% กับมะพร้าวผสม และปราบปรามสินค้าปลอม ปกป้องสินค้าแท้ 100% และต้องมีการสนับสนุนผู้ส่งออกไทยอย่างเป็นธรรม

4.3) ภาคการตลาด ต้องพยายามรักษาตลาดเดิมให้ได้มากที่สุด และเพิ่มเติมหาตลาดใหม่อย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกันตลาดเก่าที่เริ่มซบเซาภาครัฐต้องฟื้นฟูเพื่อให้ได้คำสั่งซื้อกลับคืนมาหรือเพิ่มเติมมากขึ้น ซึ่งจะช่วยลดการผูกขาดได้ในระยะยาว รวมถึง การรณรงค์กระตุ้นการบริโภคภายในประเทศ

อธิบดีพูนพงษ์ฯ กล่าวทิ้งท้ายว่า “โครงสร้างมะพร้าวน้ำหอมไทยทั้ง 4 ด้าน ที่กรมฯ ได้ทำการวิเคราะห์มา จะฉายภาพให้เห็นถึงกระบวนการหรือขั้นตอนภาพรวมของมะพร้าวน้ำหอมไทยอย่างครบวงจร ทำให้ทราบถึงต้นตอความผันผวนของราคามะพร้าวน้ำหอมไทยได้อย่างชัดเจน ซึ่งราคาหน้าสวนปัจจุบันไม่เพียงพอกับการดำรงชีพของเกษตรกร ซึ่งคงต้องดูโครงสร้างราคาตลอดห่วงโซ่จนถึงราคาขายปลีกที่ปลายทาง หากพบการเอาเปรียบต้องดำเนินการตามกฎหมายอย่างเด็ดขาด ขณะที่มะพร้าวน้ำหอมไซต์ขนาดไม่ได้มาตรฐาน กระทรวงพาณิชย์ได้ทำการหาตลาดภายในประเทศเพื่อกระจายผลผลิตออกสู่ตลาดเพิ่มมากขึ้น ทั้งเปิดจุดจำหน่ายตามสถานที่ต่างๆ ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำน้ำมะพร้าวน้ำหอมตกเกรดนั้นไปใช้ในกิจกรรมหรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เพิ่มขึ้น”

เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ

• มะพร้าวน้ำหอม “รสขม” ราคาดิ่งเหวทำเกษตรกรน้ำตาตก เกิดอะไรขึ้นกับผลไม้ชื่อดังไทย