เกิดอะไรขึ้นกับ SSF Block Trade หากบริษัทจ่ายปันผลพิเศษ
#ทันหุ้น-ในปี 2569 ตลาดหุ้นไทยเปิดปีใหม่ปรับตัวขึ้นอย่างร้อนแรง และด้วยภาวะตลาดที่เริ่มกลับมาดูสดใสได้กระตุ้นให้นักเทรดกลับเข้ามาเก็งกำไรหุ้นรายตัวผ่านการใช้ Futures ส่งผลให้ปริมาณการซื้อขาย Single Stock Futures (SSF) เริ่มดูคึกคักมากขึ้น ขณะที่ช่วงไตรมาส 1 ของทุกปี บริษัทจดทะเบียนส่วนใหญ่จะมีการประกาศจ่ายเงินปันผลออกมา ซึ่งโดยปกติแล้วการเก็งกำไร Futures ในกระดาน TFEX จะไม่ได้รับเงินปันผล (ยกเว้นการ Long SSF แบบ Block Trade และถือจนถึงวันขึ้นเครื่องหมาย XD) และทำให้ราคา Futures มักจะอยู่ต่ำกว่าราคาสินค้าอ้างอิงใกล้เคียงกับเงินปันผลที่บริษัทจะจ่ายออกมา เพื่อสะท้อนถึงการไม่ได้รับสิทธิดังกล่าว
ข้อมูลจากทีม Futures and Options หลักทรัพย์บัวหลวง ระบุว่า มีคำถามเข้ามาอย่างมากมายว่าหุ้น ADVANC ที่จะมีการจ่ายเงินปันผลสูงถึง 27.41 บาทต่อหุ้น ราคา ADVANCH26 ควรจะมีราคาต่ำกว่าราคาสินค้าอ้างอิงใกล้เคียงกับอัตราเงินปันผลที่จ่ายออกมา (ยกตัวอย่างเฉพาะซีรีส์ H26 เท่านั้น) แต่ทำไมราคา Futures ในกระดาน TFEX ถึงต่ำกว่าราคาหุ้นอ้างอิงประมาณ 8.50 บาทเท่านั้น (จากรูปภาพข้างล่าง) และในกรณีนี้จะสามารถหากำไรจากส่วนต่างที่ต่ำกว่าอัตราเงินปันผลจ่ายได้หรือไม่ บทความตอนนี้จะมาไขคำตอบให้กระจ่าง
การจ่ายปันผลบางประเภทซึ่งได้แก่ การจ่ายเงินปันผลพิเศษและการจ่ายหุ้นปันผล ราคา Futures ไม่จำเป็นต้องอยู่ต่ำกว่าราคาสินค้าอ้างอิงเหมือนในกรณีการจ่ายเงินปันผลแบบปกติ เพราะการจ่ายเงินปันผลดังกล่าวเป็นสิ่งที่ไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยและเป็นการยากที่จะคาดการณ์ได้ ดังนั้น เพื่อไม่ให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบระหว่างนักเทรดที่เปิดสถานะ Long และ Short ทางตลาด TFEX จะทำการปรับสัญญาสัญญาซื้อขายล่วงหน้าให้
การปรับสัญญาซื้อขายล่วงหน้านั้นจำเป็นที่จะต้องมีการหาค่าปรับสัญญา หรือที่เรียกว่า Adjustment Factor (AF) เพื่อที่จะใช้ในการปรับราคาของสัญญาและปรับขนาดของสัญญา ซึ่งในกรณีของการปรับสัญญาเพื่อรองรับการจ่ายเงินปันผลพิเศษนั้นจะมีสูตรการคำนวณดังนี้
AF = (S – R) / S
โดยที่ S คือ ราคาปิดของหุ้นอ้างอิงก่อนวันขึ้นเครื่องหมาย XD
R คือ อัตราเงินปันผลพิเศษต่อหุ้น
จากนั้นจะนำค่า AF ไปปรับสัญญาซื้อขายล่วงหน้าทั้งในด้านราคาและขนาดสัญญาของ Futures ซีรีส์นั้น ๆ
- Adjusted Contract Price = Contract Price เดิม x AF
- Adjusted Contract Size = Contract Size เดิม ÷ AF
ตัวอย่าง บริษัท ADVANC ประกาศจ่ายเงินปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้น 27.41 บาทต่อหุ้น โดยแบ่งเป็นการจ่ายเงินปันผล 8.41 บาทต่อหุ้น และการจ่ายเงินปันผลพิเศษ 19.00 บาทต่อหุ้น โดยขึ้นเครื่องหมาย XD วันที่ 27 ก.พ. 2569 ซึ่งในกรณีนี้ทางตลาด TFEX จะมีการปรับสัญญาเฉพาะส่วนที่เป็นการจ่ายเงินปันผลพิเศษในอัตรา 19.00 บาทต่อหุ้น เท่านั้น (สมมติให้ราคาปิดหุ้น ADVANC วันที่ 26 ก.พ. 2569 อยู่ที่ 390.00 บาท และ ADVANCH26 อยู่ที่ 381.50 บาท)
- กรณีการจ่ายเงินปันผลพิเศษจะได้ค่า AF เท่ากับ (390 – 19) / 390 = 0.95128
- ราคา ADVANCH26 ที่ปรับจะเท่ากับ 381.50 x 0.95128 = 362.91
- ขนาดสัญญา ADVANCH26 ที่ปรับจะเท่ากับ 1,000 ÷ 0.95128 = 1,051
วันที่ 27 ก.พ. 2569 ราคา ADVANCH26 ที่ปรับใหม่จะลดลงมาเหลือ 362.91 บาท ขณะที่ขนาดสัญญาใหม่จะเพิ่มเป็น 1,051 หุ้น (ขนาดสัญญาเดิมอยู่ที่ 1,000 หุ้น) จะเห็นได้ว่าราคา ADVANCH26 ที่ปรับใหม่จะใกล้เคียงกับราคาหุ้น ADVANC หลังขึ้นเครื่องหมาย XD ที่ประมาณ 363.00 บาท (สมมติราคาหุ้นปรับลงประมาณอัตราเงินปันผลที่จ่าย) ดังนั้น การปรับสัญญาซื้อขายล่วงหน้าของตลาด TFEX ทำให้นักเทรดไม่สามารถหากำไรเกินปกติจากกรณีข้างต้นได้