เปิดตำนาน “ผาแดงนางไอ่” จุดกำเนิดหนองหาน เบื้องหลังประเพณี “บุญบั้งไฟ” ที่คนไทยควรรู้

แม้จะเป็นเรื่องรักสามเส้า แต่ตำนาน ผาแดงนางไอ่ ไม่ได้เป็นเพียงนิทานพื้นบ้านเท่านั้น หากแต่ฝังรากลึกในวัฒนธรรมและความเชื่อของชาวอีสาน เป็นที่มาของ ประเพณีบุญบั้งไฟ อันยิ่งใหญ่ของภาคอีสานในทุกเดือนหก (ช่วงเดือนพฤษภาคมและมิถุนายน ของทุกปี)

การจุดบั้งไฟเป็นวิธีสื่อสารกับเทพและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ทั้งเพื่อรำลึกถึงตำนาน และเพื่อขอฝนให้ผืนดินได้ชุ่มฉ่ำ โดยชาวอีสานเชื่อว่า พญานาคผู้เรืองฤทธิ์สามารถนำฝนมาให้ หากเขาพอใจและยินดี เมื่อถึงฤดูแล้งจึงมีการ จุดบั้งไฟ เป็นการส่งสารขอฝนขึ้นไปสู่ “พญาแถน” หรือผู้เป็นใหญ่บนสรวงสวรรค์ มีหน้าที่บันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล ตามตำนานที่เชื่อมโยงกับเรื่อง“ผาแดงนางไอ่”

“ผาแดงนางไอ่” จุดกำเนิดประเพณี “บุญบั้งไฟ” ของชาวอีสาน

ที่มาของบุญบั้งไฟส่วนหนึ่งมาจากตำนานผาแดงนางไอ่ ในตอนที่พญาขอม ผู้เป็นบิดาของเจ้าหญิงไอ่คำ ได้จัดงานแข่งขันจุดบั้งไฟขึ้นเพื่อคัดเลือกคู่ครองให้กับธิดาผู้เลอโฉม โดยมีข้อตกลงว่าเจ้าชายหรือเจ้าเมืองที่บั้งไฟขึ้นสูงที่สุดจะได้อภิเษกกับนางไอ่คำ

งานบุญเดือนหก (บุญบั้งไฟ) จึงเป็นเหมือนการพิสูจน์รักแท้แท้ของท้าวผาแดงและเจ้าหญิงไอ่คำ

เหตุการณ์นี้ก็ถือเป็น ปฐมเหตุ และแรงบันดาลใจสำคัญที่ทำให้เกิดการจัดงานบุญบั้งไฟขึ้นมา เพื่อเป็นการบูชาและขอฝนจาก พญาแถน ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งฝนตามความเชื่อของชาวอีสาน เพื่อให้พืชผลการเกษตรอุดมสมบูรณ์ และสืบทอดเป็นประเพณีสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

ตำนานรักโศกนาฏกรรม ซึ่งเป็นที่มาของ “หนองหานหลวง”

ตำนานหนองหานหลวง เกิดขึ้นจากโศกนาฏกรรมความรักและความแค้นในตำนาน ผาแดงนางไอ่
เมื่อท้าวภังคี โอรสพญานาคผู้หลงรักนางไอ่คำอย่างมาก ถูกนายพรานยิงตายในร่างกระรอกด่อน เนื้อของเขาถูกชาวเมืองเอกชะทีตาแบ่งกันกินไปทั้งเมือง ด้วยความโกรธแค้น พญานาคราชผู้เป็นบิดาของท้าวภังคีจึงบันดาลให้เมืองเอกชะทีตาถล่มจมบาดาล กลายเป็นหนองน้ำขนาดใหญ่ ผู้ที่ได้กินเนื้อท้าวภังคีต่างจมหายไปในน้ำ ส่วนผู้ที่ไม่ได้กินเนื้อรอดพ้นมาได้ กลายเป็นเกาะแก่ง หรือ “ดอน” อยู่กลางหนองน้ำแห่งนี้ ซึ่งคือ หนองหานหลวง หรือ หนองหาร บึงน้ำจืดขนาดใหญ่ จังหวัดสกลนคร ในปัจจุบัน

บุญบั้งไฟ กับ บั้งไฟพญานาค ?

แม้จะมีความเกี่ยวข้องทางประเพณีและวัฒนธรรมของทางอีสาน แต่ บุญบั้งไฟ เป็นประเพณีของภาคอีสานที่จัดขึ้นเพื่อเป็นการบูชาแถน (หรือเทวดา) เพื่อขอฝนให้ตกต้องตามฤดูกาลในการทำเกษตรกรรม โดยการจุดบั้งไฟขึ้นไปบนท้องฟ้า
ส่วนบั้งไฟพญานาค เป็นปรากฏการณ์ลูกไฟประหลาดที่เกิดขึ้นบริเวณแม่น้ำโขง ในคืนวันออกพรรษา (วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11) ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นลูกไฟที่พญานาคพ่นขึ้นมาเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า

สำหรับละคร “ผาแดงนางไอ่” เป็นเรื่องราวของ เจ้าหญิงไอ่คำ (เดียร์น่า ฟลีโป) หญิงงามแห่งเมืองเอกที่ถูกหมายปองจากชายหนุ่มทั่วหล้า รวมถึง ท้าวผาแดง (ก้อง วิทยา) ผู้มั่นคงในรัก และ ภังคีพญานาค (ตูมตาม ยุทธนา) ผู้แปลงกายขึ้นมาโลกมนุษย์ด้วยความรักและลุ่มหลงในตัวเจ้าหญิงไอ่คำเพราะอดีตชาติที่เคยเป็นคู่รักกันมาก่อน

เมื่อความรักของทั้งสามต้องเดิมพันกันด้วยชีวิต การแข่งขัน การทรยศ และโศกนาฏกรรมก็เริ่มต้นขึ้น เป็นที่มาของศรัทธาและพิธีกรรมที่คนอีสานยังสืบทอดต่อเนื่องจนทุกวันนี้

เปิดเรื่องเล่าขานแห่งภาคอีสาน “ตำนานหนองหานล่ม” อันลือลั่น การแย่งชิงหัวใจรักจากหนึ่งหญิงงาม จนเกิดสงครามระหว่างมนุษย์กับพญานาค

ติดตามชม ละครเรื่องใหม่ ผาแดงนางไอ่ ทุกวันจันทร์-พฤหัสบดี เวลา 1 ทุ่ม เริ่มตอนแรก วันพุธที่ 9 กรกฎาคมนี้ ทางช่องวัน31