จากแผ่นดินไหวสู่พญางูยักษ์ผู้กลืนดวงจันทร์ ย้อนรอยตำนาน ‘บากูนาวา’ ผู้เชื่อมโยงกับ ‘นาคา’ สัตว์อสูรผู้ที่ตื่นขึ้นใต้รอยเลื่อนแห่งฟิลิปปินส์

เกิดเหตุแผ่นดินไหวรุนแรงใกล้เกาะมินดาเนา ทางตอนใต้ของประเทศฟิลิปปินส์ เช้าวันที่ 8 มิ.ย. นี้ สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐฯ (USGS) ระบุความรุนแรงไว้ที่ขนาด 7.8 ด้วยความลึกเพียง 35 กิโลเมตร ส่งผลให้ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และญี่ปุ่น ต้องประกาศเตือนภัยสึนามิกันอย่างเร่งด่วน ก่อนทางการฟิลิปปินส์เปิดเผยตัวเลขผู้เสียชีวิตเบื้องต้นอย่างน้อย 15 ราย และมีผู้ได้รับบาดเจ็บอีก 129 ราย

แน่นอนว่าในมิติวิทยาศาสตร์ นี่คือการขยับตัวของแผ่นเปลือกโลกตามธรรมชาติ แต่ในด้านวัฒนธรรมและความเชื่อของชาวพื้นเมืองบนเกาะมินดาเนาและกลุ่มชาววิซายัน (ะVisayan) ปรากฏการณ์แผ่นดินไหวรุนแรงเช่นนี้ มีตำนานปรัมปราที่เล่าขานสืบต่อกันมาในพื้นที่อย่างยาวนาน นั่นคือเรื่องราวของ ‘บากูนาวา’ (Bakunawa)

บากูนาวา คือพญางูยักษ์ที่มีลักษณะคล้ายมังกร มักถูกวาดภาพให้มีหางขมวดเป็นวงและมีนอที่จมูก เชื่อกันว่าอาศัยอยู่ในมหาสมุทรอันมืดมิด ท้องฟ้า หรือแม้แต่โลกบาดาล การเคลื่อนไหวของบากูนาวานอกจากสร้างเกลียวคลื่นใหญ่แล้ว ยังทำให้เกิดลมพายุ ฝนตกหนัก และที่สำคัญคือแผ่นดินไหวอีกด้วย

นิทานพื้นบ้านเล่าว่า ในอดีตกาล ‘บาธาลา’ (Bathala) เทพเจ้าสูงสุดผู้สร้างโลก ได้สร้างดวงจันทร์ขึ้นมาถึง 7 ดวงเพื่อส่องสว่างบนท้องฟ้ายามค่ำคืน แต่แสงอันงดงามของดวงจันทร์ทั้ง 7 กลับไปเตะตาบากูนาวาเข้า พญางูยักษ์จึงโผล่ขึ้นมาจากมหาสมุทร และกลืนกินดวงจันทร์เข้าไปทีละดวงทุกๆ หนึ่งร้อยปี

การกลืนกินดวงจันทร์ของบากูนาวานี่เอง ที่ชาวโบราณเชื่อว่าเป็นต้นเหตุของปรากฏการณ์สุริยุปราคา และเมื่อใดที่มันสะบัดหางหรือเคลื่อนไหวอย่างรุนแรง โลกก็จะเกิดแผ่นดินไหวตามไปด้วย เรื่องนี้ทำให้เทพเจ้าบาธาลาโกรธกริ้วมาก และทำให้ทั้งคู่กลายเป็นศัตรูคู่อาฆาตกันตลอดกาล

หกศตวรรษตามตำนานผ่านไป บากูนาวาเตรียมตัวจะกลืนกินดวงจันทร์ดวงสุดท้ายเพื่อให้โลกตกอยู่ในความมืดมิดและสั่นสะเทือนด้วยแผ่นดินไหวไปตลอดกาล แต่ชาวฟิลิปปินส์โบราณรู้ดีว่าพวกเขาต้องทำอะไรสักอย่างเพื่อปกป้องโลกใบนี้

เมื่อรู้ว่าบากูนาวาเกลียดและหวาดกลัวเสียงดัง ผู้คนจึงรวมตัวกันวิ่งไปที่ชายหาด นำหม้อ กระทะ และข้าวของเครื่องใช้มาตีให้เกิดเสียงดังที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อขับไล่พญามังกรตัวนี้ให้หนีกลับลงทะเลไป

ข้ามมาในเชิงนิรุกติศาสตร์ คำว่า Bakunawa เป็นคำประสมที่มาจากรากศัพท์ดั้งเดิมว่า ba(ŋ)kuq (โค้งงอ) และ sawa (งูใหญ่ หรือ งูหลาม) แปลรวมกันได้ว่า "งูที่คดเคี้ยว"

สิ่งที่น่าสนใจคือ ตำนานนี้เป็นผลพวงจากการค้าขายและการรับอิทธิพลทางวัฒนธรรมจากอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในยุคโบราณ ทำให้ภาพลักษณ์ของบากูนาวาใกล้เคียงกับเรื่องราวของพญานาค พระราหู และพระเกตุ ในตำนานความเชื่อแบบฮินดู-พุทธ ซึ่งสอดคล้องกับความเชื่อเรื่องราหูอมจันทร์ของบ้านเราด้วย

นอกจากนี้ บากูนาวายังมีบทบาทสำคัญในระบบปรัชญาความเชื่อแบบวิญญาณนิยมของฟิลิปปินส์โบราณ โดยเฉพาะกับกลุ่มบาบายลัน (Babaylan) ซึ่งเป็นกลุ่มนักบวชที่สามารถสื่อสารกับโลกแห่งวิญญาณได้ พวกเขาใช้การเคลื่อนไหวของบากูนาวาเป็นระบบปฏิทินทางภูมิศาสตร์ เพื่อกำหนดฤกษ์ยามในการประกอบพิธีกรรม สร้างบ้าน หรือกิจกรรมสำคัญต่างๆ

นักวิชาการบางส่วนยังมองว่า บากูนาวาเป็นสัญลักษณ์แทนผู้รุกราน (Manlulupig) และการที่ชาวบ้านลุกขึ้นมาตีเกราะเคาะไม้สร้างเสียงดังเพื่อขับไล่มังกรยักษ์ ก็เป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนถึงจิตวิญญาณแห่งความกล้าหาญและการไม่ยอมจำนนของชาวฟิลิปปินส์ที่มีมาตั้งแต่อดีตกาล

แม้กาลเวลาจะผ่านมาเนิ่นนาน แต่ชื่อของบากูนาวาก็ไม่ได้เลือนหายไปไหน มันยังคงถูกชุบชีวิตขึ้นมาใหม่ในพื้นที่ของสื่อร่วมสมัยมากมาย

สำหรับคอเกมเมอร์อาจจะคุ้นชื่อนี้ดี เพราะ Bakunawa / Bakonawa คือหนึ่งใน Special MVP ในเกมออนไลน์ระดับตำนานอย่าง Ragnarok Online และยังปรากฏตัวในฐานะสุดยอดอาวุธทำลายล้างที่วายร้ายอย่าง Merga ใช้ในเกม Freedom Planet 2 อีกด้วย

ส่วนในแวดวงดนตรี ชื่อนี้ก็เพิ่งกลับมาในเพลงที่ชื่อว่า "Bakunawa" ของแร็ปเปอร์สาว Ruby Ibarra ที่ทำร่วมกับวงดนตรีชาวฟิลิปปินส์-อเมริกันหลากหลายเจเนอเรชัน จนคว้ารางวัลชนะเลิศจากการประกวด NPR Tiny Desk Contest ประจำปี 2025 ไปครองหมาดๆ

แผ่นดินไหวในมินดาเนาเช้านี้ อาจนำมาซึ่งความสูญเสีย และบทเรียนทางวิศวกรรม แต่มันก็ทำให้เราได้หันกลับไปมองร่องรอยทางวัฒนธรรมที่ซ่อนอยู่ใต้ผืนดิน ความเชื่อเรื่อง ‘บากูนาวา’ เป็นเครื่องมือที่คนโบราณใช้ทำความเข้าใจความเกรี้ยวกราดของธรรมชาติ และเป็นเครื่องเตือนใจว่า ไม่ว่าวิกฤตจะน่ากลัวแค่ไหน มนุษย์ก็พร้อมที่จะส่งเสียงและลุกขึ้นสู้อยู่เสมอ

อ้างอิง Baylan : Animist Religion and Philippine Peasant Ideology, Mythus

#ThairathPlus #ไทยรัฐพลัส #แผ่นดินไหว #ฟิลิปปินส์ #ข่าวต่างประเทศ #บากูนาวา #ภัยพิบัติ #พญางู #พญานาค #สุริยุปราคา #ตึกถล่ม

บทความต้นฉบับได้ที่ : จากแผ่นดินไหวสู่พญางูยักษ์ผู้กลืนดวงจันทร์ ย้อนรอยตำนาน ‘บากูนาวา’ ผู้เชื่อมโยงกับ ‘นาคา’ สัตว์อสูรผู้ที่ตื่นขึ้นใต้รอยเลื่อนแห่งฟิลิปปินส์

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ทำไมกระแสเลือกตั้ง กทม. 2569 อาจไม่คึกคักเท่าคราวก่อน?
• ทำไม ‘สีเขียว’ ถึงเป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับดวงตา เมื่อแนวคิดยุคกลางมาเจอกับวิทยาศาสตร์ ร่างกายหายเครียดได้เพียงแค่มองใบไม้
• เบื้องหลังคอนเสิร์ต “คืนความสุขสู่ประชาชน” คือวิธีที่คณะรัฐประหารผูกขาดให้คนไทยมี “ความสุข” ตามนิยามของรัฐ

ตามบทความก่อนใครได้ที่
- Website : plus.thairath.co.th
- LINE Official : Thairath