จารึกขบวนเกียรติยศที่ปราสาทนครวัด นอกจาก “เสียมกุก” มีอะไรอีกบ้าง?

จารึกขบวนเกียรติยศปราสาทนครวัด 28 ข้อความ มีอะไรอีกบ้าง?

ปราสาทนครวัดหรือ “บรมวิษณุโลก” เทวสถานในศาสนาฮินดู โบราณสถานที่มีอายุมากกว่า 900 ปี มีภาพสลักขบวนทัพของบ้านเมืองต่าง ๆ ในยุคทองของอาณาจักรเมืองพระนคร หนึ่งในนั้นคือภาพขบวนทัพชาวเสียม (เสียมกุก) หรือ “เนะ สยำ กุก”ที่เชื่อว่าเป็นบรรพชน (สาขาหนึ่ง) ของชาวสยาม

สำหรับ “เสียมกุก” (ภาษาเขมรอ่าน ‘เสียม-กก’) นั้นสุจิตต์ วงษ์เทศเสนอว่า เป็นชาวสยามลุ่มแม่น้ำมูล บริเวณที่ราบสูงโคราช ศูนย์กลาง ณ เมืองเสมา (อ. สูงเนิน จ. นครราชสีมา) ในอดีตคือศรีจนาศะ รัฐโบราณที่มีเครือข่ายสัมพันธ์ไปถึงบ้านเมืองบริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขง ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่เวียงจันทน์

ภาพสลักดังกล่าวอยู่บริเวณระเบียงคดชั้นนอกของปราสาท เรียกว่าเป็น “ขบวนเกียรติยศ”เพราะแสดงขบวนทัพจากบ้านเมืองต่าง ๆ ที่เป็นเครือญาติของกษัตริย์แห่งเมืองพระนคร โดยหลัก ๆ จะเป็นเจ้านายยืนอยู่หลังช้าง แล้วมีไพร่พลเดินขนานไปเป็นขบวนทัพ มีข้อความจารึกประกอบทั้งหมด 28 ข้อความ

ยอช เซเดส์(George Coedes) นักโบราณคดีชาวฝรั่งเศส ผู้มีบทบาทสำคัญด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีไทย และเขมร เคยถอดจารึกเป็นคำอ่านไว้ ต่อมา รศ. ดร. รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูลได้ถอดข้อความมาเรียบเรียงอีกครั้ง ดังนี้

1. นักราชการภาคพรานเดินเท้าซึ่งนำเสียมกุก (คำแปลตาม จิตร ภูมิศักดิ์)
2. นี้เสียมกุก (สยามก๊ก)
3. พระเกมรเตงอัญศรีชยสิงหวรรมันจากป่านำพลละโว้ (เมืองละโว้ หรือลพบุรี)ช
4. พระกมรเตงอัญศรีสิงหวีรวรรมัน
5. นักสัญชัก กวีศวร มีนามว่า พระกมรเตงอัญมหาเสนาบดีศรีวีเรนทรวรรมัน (ตำแหน่งมหาเสนาบดี)

6. นักสัญชัก ตระพังสวาย มีพระนามว่า พระกมรเตงอัญศรีปฤถวีนเรนทร
7. พระเพลิง (ไฟศักดิ์สิทธิ์)
8. ราชโหตา (พราหมณ์ราชสำนัก)
9. นักสัญชัก อโส ลังคิส มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีราเชนทรวรรมัน
10. พระกมรเตงอัญ ต มูลศรีวรรทธน

11. (ไม่ได้ถอดคำไว้ – เซเดส์อ่านไม่ออก)
12. พระบาทกมรเตงอัญบรมวิษณุโลก (พระเจ้าสูรยวรรมันที่ 2 / สุริยวรมันที่ 2)
13. พระกมรเตงอัญธนัญชย
14. นักสัญชัก วนีสตระ มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีศูราธิปติวรรมัน
15. นักสัญชัก อโส วังยะ มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีราชสิงหวรรมัน

16. นักสัญชัก วีรชยะ มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีราชสิงหวรรมัน
17. นักสัญชัก วิทยาศรม มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีรณวีรวรรมัน
18. พระกมรเตงอัญศรีมหีปตีนทรวรรมัน แห่งจันลัตไต
19. นักสัญชัก มัตคนัง มีนามว่า พระกมรเตงอัญษศรีชยายุทธวรรมัน
20. นักสัญชัก กัญจัส ปรยัก มีนามว่า พระกมรเตงอัญศรีวีรยุทธวรรมัน

21. พระกมรเตงอัญศรีวีเรนทราธิปติวรรมัน แห่งโฉก วกุล (ยังพบนามนี้ในจารึกพิมาย 3 และจารึกพิมาย 4)
22. พระกมรเตงอัญศรีชเยนทรวรรมัน แห่งอิเทา
23.พระกมรเตงอัญคุณโทษ 4 (ตุลาการที่ 4)
24. พระกมรเตงอัญธนัญชย (ซ้ำกับลำดับที่ 13)
25. พระกมรเตงอัญ ต มูลวรรทธ (เซเดส์อธิบายว่าเป็น เสนาบดีลำดับที่ 1 ใน 4)

26. พระกมรเตงอัญศรีวีรสิงหวรรมัน
27. สมเด็จพระบาทกมรเตงอัญบรมวิษณุโลกเสด็จไปพนมศิวบาท เพื่อประจุพล
28. ถวายกมรเตงอัญบัณฑิต

จะสังเกตว่า จารึกเหล่านี้มีคำที่พบบ่อยคือ “กมรเตงอัญ” มาจากคำว่า“กมรเตง” แปลว่า ผู้เป็นใหญ่ ผู้เป็นเจ้า ในอดีตเป็นคำเรียกหรือแสดงยศขุนนางชั้นสูง และพระอิสริยยศเจ้านาย ไปถึงพระมหากษัตริย์ ส่วน“อัญ”แปลว่า ข้า ฉัน หรือกู

กมรเตงอัญ-จึงเป็นคำเรียก “เจ้าชีวิต” คือผู้ปกครอง เจ้าแผ่นดิน ในที่นี้นอกจากกษัตริย์แห่งเมืองพระนคร (พระเจ้าสุริยวรมันที่ 2) ซึ่งอยู่เหนือกษัตริย์ทั้งปวงในอาณาจักรแล้ว ก็จะหมายถึงกษัตริย์ของบ้านเล็กเมืองน้อย หรือผู้ปกครองแว่นแคว้น และเจ้าเมืองต่าง ๆ นั่นเอง

สำหรับ “นักสัญชัก” อ. รุ่งโรจน์ ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า หมายถึงนายทหาร เมื่อปรากฏนามในจารึกเลยย่อมต้องเป็นนายทหารที่มียศ มีตำแหน่ง อาจเป็นตั้งแต่ระดับนายกองไปจนถึงระดับขุนศึก หรือนายพล

เหล่านี้เป็นจารึก 28 ข้อความ ที่ประกอบขบวนเกียรติยศของพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 ผู้สถาปนาปราสาทบรมวิษณุโลก หนึ่งในศาสนสถานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอารยธรรมเขมรโบราณ

อ่านเพิ่มเติม :

• เขมรอยุธยา ญาติใกล้ชิดที่ถูกบิดเบือน
• ปราสาท “บรมวิษณุโลก” เปลี่ยนมาเป็น “นครวัด” เมื่อใด ทำไม?
• จาก “เสียม (สยาม)” สู่ “ไถ (ไทย)” : บริบทและความหมายในการรับรู้ของชาวกัมพูชา

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2568). ประวัติศาสตร์ไทย หลายชาติพันธุ์. กรุงเทพฯ : มติชน.

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. ขุดคำ-ค้นความ : กมรเตง. 24 กุมภาพันธ์ 2555. จาก https://db.sac.or.th/inscriptions/word/detail/9821

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 มีนาคม 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : จารึกขบวนเกียรติยศที่ปราสาทนครวัด นอกจาก “เสียมกุก” มีอะไรอีกบ้าง?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com