ด่วน! มติศาล รธน. 6 ต่อ 3 รับคำร้อง เลือกตั้ง 69 โมฆะหรือไม่ ไว้วินิจฉัย

วันนี้ (18 มี.ค. 69) ศาลรัฐธรรมนูญ มีมติ 6 ต่อ 3 รับคำร้องของผู้ตรวจการแผ่นดิน ไว้วินิจฉัย และให้ผู้เกี่ยวข้องชี้แจงภายใน 15 วัน ในคดีที่ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัย กรณีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 83 และ 85 หรือไม่

จุดเริ่มต้นของประเด็นดังกล่าว เกิดจากประชาชนจำนวนหนึ่งยื่นคำร้องรวม 21 คำร้อง ต่อผู้ตรวจการแผ่นดิน โดยตั้งข้อสังเกตว่า บัตรเลือกตั้งที่มีการพิมพ์ รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) อาจเปิดช่องให้สามารถตรวจสอบ หรือ เชื่อมโยงย้อนกลับถึงผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งได้

ผู้ร้องเห็นว่า หากระบบดังกล่าวสามารถเชื่อมโยงข้อมูลกับต้นขั้วบัตรเลือกตั้ง หรือ ฐานข้อมูลใด ๆ ได้ อาจทำให้สามารถติดตามตัวผู้ลงคะแนนและผลการลงคะแนนได้ ซึ่งจะกระทบต่อหลักการสำคัญของการเลือกตั้ง คือ การออกเสียงโดย “ลับ”

ข้อร้องเรียนดังกล่าวจึงตั้งคำถามว่า การออกแบบบัตรเลือกตั้งในลักษณะนี้ อาจเป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง และขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

ต่อมา เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 ผู้ตรวจการแผ่นดินได้ประชุมหารือและพิจารณาข้อเท็จจริงร่วมกับข้อกฎหมาย ก่อนมีความเห็นว่า ประเด็นดังกล่าว มีน้ำหนักเพียงพอ ที่จะส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย

ผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่า การที่ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) รวมถึงเลขาธิการ กกต. และสำนักงาน กกต. กำหนดรูปแบบบัตรเลือกตั้งที่มีการใช้ บาร์โค้ด และ คิวอาร์ ในการเลือกตั้ง เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 อาจทำให้เกิดความเชื่อได้ว่า ระบบดังกล่าวสามารถเชื่อมโยง หรือ สืบย้อนกลับไปถึงตัวผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งได้ ซึ่งอาจส่งผลให้การลงคะแนน ไม่เป็นความลับ

การกระทำดังกล่าวจึงอาจขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 83 และมาตรา 85 ที่กำหนดหลักการเลือกตั้งโดยตรงและโดยลับ และอาจเข้าข่ายเป็นการละเมิดสิทธิ หรือ เสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญ

ขณะที่สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ได้ชี้แจงหลายครั้งว่า การพิมพ์บาร์โค้ด และ คิวอาร์โค้ด บนบัตรเลือกตั้ง มีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการปลอมแปลงบัตรเลือกตั้ง และใช้ตรวจสอบกระบวนการจัดพิมพ์และการกระจายบัตรเท่านั้น

กกต.ยืนยันว่า ระบบดังกล่าว ไม่สามารถใช้ระบุตัวผู้ลงคะแนนได้ และไม่กระทบต่อหลักการลงคะแนนลับของการเลือกตั้ง