การอภิเษกสมรสครั้งแรกของไทย เป็นของเจ้านายองค์ใด และสร้างธรรมเนียมใหม่อะไรบ้าง
การอภิเษกสมรส ระหว่างสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา (ต่อมาทรงขึ้นครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 7) กับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ (ต่อมาคือ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี) เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2461 ถือเป็น “การอภิเษกสมรสครั้งแรกของไทย” ครั้งนั้นยังได้เกิดสิ่ง “แรกมีในไทย” ขึ้นหลายประการด้วย คือ การตั้งกระทู้ถามคู่อภิเษกสมรสแบบตะวันตก, ทะเบียนสมรสหมายเลข 1 รวมถึงการมีของชำร่วยครั้งแรก
การอภิเษกสมรสครั้งแรกของไทย
เมื่อสมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา ผนวชครบไตรมาส ก็ทรงลาสิกขา แล้วกราบบังคมทูลพระกรุณาว่า ทรงมีพระหฤทัยผูกพันในหม่อมเจ้ารำไพพรรณี จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตอภิเษกสมรส
เมื่อความทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ก็มีพระบรมราชานุญาต และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับเป็นพระราชธุระขอหม่อมเจ้ารำไพพรรณีต่อสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ผู้เป็นพระบิดา แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ประกอบพิธีอภิเษกสมรสพระราชทาน ณ วังศุโขทัย กรุงเทพฯ และพระราชพิธีอภิเษกสมรส ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน พระนครศรีอยุธยา
การตั้งกระทู้ถามคู่อภิเษกสมรสแบบตะวันตก
การอภิเษกสมรสระหว่างสมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา กับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี ถือเป็นครั้งแรกที่พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชดำริให้มี “การสอบถามความสมัครใจ” ของคู่ที่จะทำการสมรส
วันจันทร์ที่ 26 สิงหาคม 2461 ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ มหาเสวกโท พระยาจักรปาณีศรีศิลวิสุทธิ สมุหพระนิติศาสตร์ ตั้งกระทู้กราบทูลและทูลถามคู่อภิเษกสมรสว่า
[มหาเสวกโท พระยาจักรปาณีฯ] (ชาย) ฝ่าพระบาทตั้งพระหฤทัย จะทรงรับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีเป็นพระชายา เพื่อทรงถนอมทะนุบำรุงด้วยความเสน่หา และทรงพระเมตตาสืบไปจนตลอดฤา?
[สมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา] (ตอบ) ข้าพเจ้าตั้งใจเช่นนั้น
[มหาเสวกโท พระยาจักรปาณีฯ](หญิง) ท่านตั้งหฤทัยที่จะมอบองค์ของท่านเป็นพระชายาแห่งสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา ด้วยความเสน่หาจงรักสมัครจะปฏิบัติอยู่ในพระโอวาทแห่งพระสามีสืบไปจนตลอดนั้นฤา?
[หม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี] (ตอบ) ว่าข้าพเจ้าตั้งใจเช่นนั้น
ทะเบียนสมรสหมายเลข 1
เมื่อสมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา กับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี ทรงตอบกระทู้กราบทูลและทูลถามเสร็จแล้ว รัชกาลที่ 6 จึงพระราชทานน้ำพระมหาสังข์ทักษิณาวรรต และทรงเจิมคู่อภิเษกสมรสตามโบราณราชประเพณีของไทยและองค์คู่อภิเษกสมรส
สมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา กับหม่อมเจ้ารำไพพรรณี ทรงลงพระนามในสมุด “ทะเบียนแต่งงาน” เฉพาะพระพักตร์ จากนั้นรัชกาลที่ 6 ทรงลงพระปรมาภิไธยเป็นองค์ผู้สู่ขอตกแต่งคู่อภิเษกสมรส และทรงเป็นพยาน
การลงพระนามนี้เป็นต้นเค้าของการจดทะเบียนสมรสในปัจจุบัน จึงนับได้ว่าทะเบียนสมรสดังกล่าวเป็น “ทะเบียนสมรสหมายเลข 1”
ของชำร่วยครั้งแรก
รัชกาลที่ 6 ทรงให้เจ้านายชั้นพระบรมวงศานุวงศ์ลงพระนามเป็นพยาน 12 พระองค์ในสมุดทะเบียน โอกาสนี้พระองค์ได้พระราชทานแหวนเพชรทองคำลงยา มีจารึกว่า “อภิเษกสมรส” แก่บรรดาเจ้านายชั้นที่ทรงลงพระนาม นับเป็น “ของชำร่วย” ที่เกิดขึ้นครั้งแรก
จากนั้นโปรดเกล้าฯ พระราชทานเลี้ยง เมื่อการพระราชทานเลี้ยงใกล้เสร็จได้มีพระราชดำรัสพระราชทานพระพร ทรงชักชวนพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการดื่มถวายพระพรแด่สมเด็จฯ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนศุโขทัยธรรมราชา และหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี พระชายา
การจดทะเบียนสมรส และการแจกของชำร่วยงานมงคลสมรส จึงมีที่มีมาจาก “การอภิเษกสมรสครั้งแรกของไทย”
อ่านเพิ่มเติม :
- รัชกาลที่ 7 เสด็จมณฑลพายัพครั้งแรก กับการยกเลิกตำแหน่งเจ้าผู้ครองนคร
- นัยของ “พิธีสมรส” ฤๅเป็นผลพวงวัฒนธรรมสร้างชาติ รองรับระบบ “ผัวเดียวเมียเดียว”?
อ้างอิง :
จดหมายเหตุงานพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7. ในงานถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ณ พระเมรุมาศ ท้องสนามหลวง วันอังคารที่ 9 เมษายน พุทธศักราช 2528.
เผยแพร่ในระบบออนลไน์ครั้งแรกเมื่อ 16 กันยายน 2567
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : การอภิเษกสมรสครั้งแรกของไทย เป็นของเจ้านายองค์ใด และสร้างธรรมเนียมใหม่อะไรบ้าง
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com